اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت و امنیت؛ نسخه عبور از چالش‌ها در ۱۴۰۵

محمدجواد توکلی، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با ایکنا، درباره شعار سال 1405 (اقتصاد مقاومتی زیر سایه وحدت ملی و امنیت ملی) با اشاره به شرایط خاص کشور در یک‌سال اخیر اظهار کرد: اگر یک ارزیابی واقع‌بینانه از وضعیت ایران داشته باشیم، باید بپذیریم که کشور دوره‌ای پرچالش و در عین حال تعیین‌کننده را پشت سر گذاشته است. در این بازه زمانی، ایران با جنگ‌های تحمیلی، فشارهای اقتصادی و همچنین برخی ناآرامی‌های داخلی مواجه شد که در مجموع، شرایط پیچیده‌ای را برای کشور رقم زد.

وی افزود: با وجود این فشارها، آنچه اهمیت دارد، نحوه مواجهه جمهوری اسلامی ایران با این شرایط است. عملکرد کشور در جریان جنگ اخیر نشان داد که ایران توانسته با تکیه بر ظرفیت‌های داخلی، در سطحی فراتر از انتظار ظاهر شود و حتی در قامت یک ابرقدرت منطقه‌ای ایفای نقش کند.

اقتصاد مقاومتی؛ ستون اصلی پایداری در شرایط بحران

این کارشناس اقتصادی با تأکید بر نقش اقتصاد مقاومتی در عبور از شرایط سخت اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین عواملی که باعث شد کشور بتواند در برابر فشارهای خارجی مقاومت کند، تکیه بر الگوی اقتصاد مقاومتی بود. این الگو که از سال‌ها پیش به‌عنوان یک راهبرد کلان مطرح شده، در عمل توانست کارآمدی خود را نشان دهد.

توکلی افزود: اقتصاد مقاومتی تنها به معنای کاهش وابستگی نیست، بلکه به معنای فعال‌سازی ظرفیت‌های داخلی، افزایش تاب‌آوری اقتصادی و ایجاد ساختاری است که در برابر تکانه‌های بیرونی آسیب‌پذیر نباشد. در جنگ اخیر، این رویکرد نه‌تنها در حوزه اقتصادی بلکه در حوزه نظامی نیز نمود پیدا کرد.

وی ادامه داد: اتکا به توان داخلی و کاهش وابستگی به خارج، باعث شد که کشور بتواند در شرایط تحریم و جنگ، مسیر خود را ادامه دهد. این تجربه نشان می‌دهد که اقتصاد مقاومتی یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت برای کشور است.

وحدت ملی و امنیت ملی؛ پیش‌نیازهای تحقق اقتصاد مقاومتی

توکلی با اشاره به بخش دوم شعار سال ۱۴۰۵ اظهار کرد: اقتصاد مقاومتی بدون وجود بسترهای لازم، امکان تحقق کامل ندارد و در این میان، دو مؤلفه وحدت ملی و امنیت ملی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.

وی گفت: در جریان تحولات اخیر، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای کشور، حفظ امنیت و ایجاد انسجام اجتماعی بود. حضور مردم در صحنه و حمایت از نظام، نشان داد که وحدت ملی همچنان یکی از نقاط قوت ایران است.

این کارشناس اقتصادی افزود: دشمنان کشور تلاش کردند با ایجاد ناامنی و شکاف اجتماعی، به اهداف خود دست یابند، اما موفق نشدند؛ چرا که مردم با حضور خود، این توطئه‌ها را خنثی کردند. این انسجام، سرمایه‌ای است که باید در مسیر توسعه اقتصادی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

توکلی ادامه داد: امنیت ملی نیز به‌عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه، نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشبرد اهداف اقتصادی دارد. بدون امنیت، هیچ‌گونه سرمایه‌گذاری و فعالیت اقتصادی پایدار شکل نخواهد گرفت.

ضرورت اصلاح سیاست‌های اقتصادی و عبور از رویکردهای ناکارآمد

این کارشناس اقتصادی با انتقاد از برخی رویکردهای موجود در سیاست‌گذاری اقتصادی اظهار کرد: یکی از چالش‌های اساسی، وجود تفکراتی است که همچنان به نسخه‌های ارائه‌شده از سوی نهادهای بین‌المللی مانند صندوق بین‌المللی پول تکیه دارند.

وی گفت: این نسخه‌ها نه‌تنها با شرایط خاص ایران سازگار نیست، بلکه در بسیاری از موارد، منجر به تضعیف توان داخلی و افزایش فشار بر مردم شده است. ادامه این مسیر می‌تواند دستاوردهای به‌دست‌آمده را تحت‌الشعاع قرار دهد.

وی افزود: در شرایط فعلی، لازم است دولت و سایر نهادهای تصمیم‌گیر، در سیاست‌های خود بازنگری جدی انجام دهند و آن‌ها را با الزامات اقتصاد مقاومتی هماهنگ کنند. در این راستا، حتی می‌توان نوعی «آرایش جنگی اقتصادی» در بودجه سال ۱۴۰۵ ایجاد کرد.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: برخی تصمیمات مانند افزایش قیمت حامل‌های انرژی یا حذف یارانه کالاهای اساسی باید با دقت بیشتری مورد بررسی قرار گیرد تا فشار مضاعفی بر مردم وارد نشود. همچنین اصلاح تعرفه‌های گمرکی و حمایت از تولید داخلی از جمله اقداماتی است که باید در دستور کار قرار گیرد.

بازتعریف روابط اقتصادی و عبور از وابستگی به غرب

توکلی با اشاره به ضرورت بازنگری در سیاست‌های خارجی اقتصادی اظهار کرد: یکی از محورهای مهم اقتصاد مقاومتی، تنوع‌بخشی به روابط اقتصادی و کاهش وابستگی به کشورهای خاص است.

وی گفت: در سال‌های گذشته، برخی کشورها از شرایط تحریم ایران بهره‌برداری کردند، اما در عین حال، در بزنگاه‌ها علیه منافع کشور اقدام کردند. این تجربه نشان می‌دهد که باید در روابط اقتصادی خود تجدیدنظر کنیم.

این کارشناس اقتصادی افزود: تقویت سیاست «چرخش به شرق» و توسعه همکاری با کشورهایی مانند چین، پاکستان و افغانستان می‌تواند به کاهش وابستگی و افزایش تاب‌آوری اقتصاد کمک کند.

وی تصریح کرد: همچنین استفاده از ظرفیت‌هایی مانند اقتصاد دریا‌محور و کریدورهای ترانزیتی می‌تواند نقش مهمی در ارتقای جایگاه اقتصادی ایران ایفا کند.

پرهیز از گره‌زدن اقتصاد به مذاکرات؛ درس مهم سال‌های گذشته

توکلی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع مذاکرات و نگاه به غرب پرداخت و اظهار کرد: یکی از اشتباهات گذشته، گره‌زدن اقتصاد کشور به نتایج مذاکرات بوده است. تجربه نشان داده که این رویکرد نه‌تنها مشکلات را حل نکرده، بلکه در برخی موارد موجب افزایش آسیب‌پذیری اقتصاد شده است. باید از این تجربه درس گرفت و مسیر جدیدی را در پیش گرفت. اقتصاد کشور باید بر پایه ظرفیت‌های داخلی و با تکیه بر اصول اقتصاد مقاومتی اداره شود و نه بر اساس امید به توافقات خارجی.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها در شکل‌گیری سیاست‌های اقتصادی اظهار کرد: یکی از مسائل مهم، حاکم بودن برخی نظریات اقتصادی در فضای علمی کشور است که ریشه در الگوهای غربی دارد.

وی گفت: این نظریات، در بسیاری از موارد، ایران را به‌عنوان بخشی از زنجیره تأمین مواد خام در اقتصاد جهانی تعریف می‌کنند و این نگاه، با اهداف توسعه‌ای کشور همخوانی ندارد.

توکلی افزود: لازم است در نظام آموزشی و دانشگاهی، تحول جدی ایجاد شود و به سمت تولید نظریات بومی حرکت کنیم؛ نظریاتی که متناسب با شرایط و نیازهای کشور باشد.

فرصت شعار سال ۱۴۰۵ برای جهش اقتصادی ایران

توکلی در پایان با اشاره به اهمیت شعار سال ۱۴۰۵ اظهار کرد: این نام‌گذاری را باید به‌عنوان یک فرصت مهم برای بازنگری در مسیر طی‌شده و اصلاح سیاست‌ها در نظر گرفت.

وی گفت: با توجه به ظرفیت‌های موجود، از جمله انسجام اجتماعی، توانمندی‌های نظامی و موقعیت ژئوپلیتیکی، ایران می‌تواند در مسیر تبدیل‌شدن به یک قدرت اقتصادی برتر حرکت کند.

این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: تحقق این هدف، نیازمند عزم جدی مسئولان، همراهی مردم و اجرای دقیق سیاست‌های اقتصاد مقاومتی است. وی افزود: در صورت تحقق این الزامات، می‌توان امیدوار بود که سال ۱۴۰۵ به سکوی پرتابی برای جهش اقتصادی کشور تبدیل شود.