قدرت دفاعی ایران ترکیبی از «بنیان مرصوص» و «عقلانیت الگوریتمی» است

حجت‌الاسلام سیدسعیدرضا عاملی، استاد گروه ارتباطات و مطالعات جهانی دانشگاه تهران، عضو فرهنگستان علوم و رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی شورای عالی انقلاب فرهنگی در یادداشتی نوشت: ترامپ بدنبال کشتن تمدن ایرانی است. او این حداقل دانش را ندارد که تمدن‌ها قابل کشتن نیستند و اساسا امری تمدنی محسوب می‌شود که از حیات دائمی برخوردار است. در ادامه مشروح یادداشت را با هم می‌خوانیم:

تمدن ایرانی از یک پیشینه هزاره‌ای برخوردار است که در مسیر تاریخ حیات مضاعف پیدا کرده است. 

به طور حتم آمیخته شدن تمدن پارسیان با تمدن اسلامی جاودانگی پایدار و ماندگاری غیرقابل زوال پیدا کرده است.

درک این پدیده به فهم منطق قدرت تمدنی نظام دفاعی جمهوری اسلامی باز می‌گردد. قدرت دفاعی جمهوری اسلامی ایران، قدرت ترکیبی است که از یک سو مبتنی بر عقلانیت محاسباتی هوشمند و الگوریتمی اثرگذار است و از سوی دیگر تکیه بر ارزش های والا و الهی تمدنی مردم پایه دارد که منتهی به بنیان مرصوص است. 

در این نوشتار اشاره‌ای با ماهیت بنیان مرصوص نگاه تمدن نوین اسلامی از یک سو و از سوی دیگر توانش الگوریتمی و هوشمند قدرت دفاعی در تأثیر بهینه در دستیابی به اهداف نظامی در قلمروهای بزرگ می شود. 

باید توجه داشت که قدرت دفاعی جمهوری اسلامی ایران به دلیل ماهیت الگوریتمی، به لحظه می تواند پارمترهای متفاوت و بعضا متناقض را با قابلیت تکثر ناشی از عدم قطعیت مدیریت کند.

۱) ماهیت تمدنی نظام دفاعی جمهوری اسلامی بعنوان بنیان مرصوص

عبارت «بُنیان مَرْصُوص» در آیه ۴ سوره مبارکه الصف (سوره ۶۱) آمده است: إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا کَأَنَّهُمْ بُنْیَانٌ مَرْصُوصٌ - به راستی که خداوند کسانی را دوست دارد که در راه او پیکار می‌کنند در حالی که [همچون] صفی به هم پیوسته‌اند، گویى که بنیانى سفت‌وسخت و سرب‌آمیخته هستند.

کلمه «مَرْصُوص» از ریشه «رَصَّ» به معنای به هم پیوستن و چسبیدن چیزی به چیز دیگر گرفته شده است.

در لغت عرب، «رَصَص» به «سرب» نیز اطلاق می‌شود، زیرا سرب فلزی است که وقتی ذوب می‌شود، در میان اجزای یک بنا ریخته می‌شود و همه را چنان به هم می‌چسباند که گویی یکپارچه و غیرقابل تفکیک می‌شوند.

در واقع سرب منعطف به قرار گرفتن در قالب‌ها و ظرفیت‌های متفاوت و قابلیت تبدیل کردن هیچ چیز به همه چیز است.

این آیه شریفه به مؤمنانی که در راه خدا جهاد می‌کنند، بشارت محبت الهی می‌دهد و سه ویژگی اساسی را برای آنان برمی‌شمارد: 

۱) اخلاص در عمل و پیکار فقط در راه خدا، نه برای منافع شخصی، ۲) برخورداری از نظم و انسجام دقیق و محاسباتی و به تعبیر ریاضی بهره‌مندی از نظم الگوریتمی و ۳) وحدت و یکپارچگی که پراکندگی را تبدیل به یکپارچگی می‌کند و منابع پراکنده را در خدمت ایده واحد قرار می‌دهد.

تشبیه مؤمنان به «بُنیان مَرْصُوص» بیانگر آن است که آنان در برابر دشمن، همچون «سدّی مستحکم» در برابر سیلاب‌های ویرانگر می‌ایستند و مانع نفوذ دشمن می‌شوند. 

در منابع تفسیری مانند تفسیر نور الثقلین و تفسیر نمونه (۱۳۷۴) نقل شده است که امام علی (ع) در جنگ صفین این آیه را برای یاران خود تلاوت فرمودند و آنان را به ایستادگی و استواری در برابر دشمن تشویق نمودند. 

حضرت به آنان فرمان داد که دندان‌ها را بر هم بفشارید و از نمایش ظاهری قدرت دشمن مرعوب نشوند (تفسیر قمی، ۱۳۶۳).

مفسران معاصر مانند علامه طباطبایی در المیزان (۱۳۷۴)، تفسیر نور (۱۳۸۳) و آیت‌الله مکارم شیرازی (۱۳۷۴) در تفسیر نمونه تأکید کرده‌اند که «مقاتله در راه خدا» تنها به جنگ نظامی محدود نمی‌شود.

در زمانه ما، مصادیق این جهاد دفاع از اسلام در برابر جنگ و هجوم دشمنان اسلام و مسلمین همراه با دفاع از ارزش‌ها و تعالیم اسلامی از طریق انسجام و همبستگی ملی و تقویت سرمایه اجتماعی است.

«بُنیان مَرْصُوص» کنایه از وحدت کامل، انسجام همه‌جانبه و استحکام نفوذناپذیر مؤمنان در راه دفاع از دین و ارزش‌های الهی است. 

این تعبیر چنان عمیق و تأثیرگذار است که در فرهنگ سیاسی و نظامی برخی کشورهای اسلامی نیز به عنوان نماد قدرت و یکپارچگی به کار رفته است. 

پیام اصلی آیه شریفه این است که خداوند کسانی را دوست دارد که با نظم، انسجام و اخلاص، در راه خدا قیام می‌کنند و همچون ستون مستحکم با آلیاژ بالا در برابر دشمنان پیروزمندانه می‌ایستند.

۲) توان الگوریتمی و هوشمند نظام دفاعی جمهوری اسلامی ایران

در جنگ سوم و نظام قدرتمند دفاعی جمهوری اسلامی ایران مشخص شد که ما با یک آرمان بزرگ تمدنی و با یک توانائی مستحکم از جنس بنیان مرصوص و بهره‌مند از یک ظرفیت عملیاتی مستحکم مبتنی بر نظام الگوریتمی دفاعی برخوردار هستیم. 

نظام الگوریتمی هوشمند دفاعی به مجموعه‌ای از الگوریتم‌های تصمیم‌ساز، بهینه‌ساز، پیش‌بین، و کنترلی گفته می‌شود که وظایفی چون کشف هدف، رهگیری، تخصیص منابع، جنگ الکترونیک، امنیت سایبری و حتی فرماندهی هوشمند با ریزبینی کوانتومی که مختصات ریزتراشه‌ای را هدف می گیرد، برخوردار هستیم. 

این الگوریتم‌ها مبتنی بر هوش مصنوعی قابل تفسیر (XAI) و یادگیری تقویتی هستند.

یکپارچگی قدرت دفاعی یعنی تمام قوای نظامی (زمینی، هوایی، دریایی، فضایی، سایبری) و غیرنظامی مرتبط با دفاع، در یک شبکه اطلاعاتی-تصمیمی مشترک، با زبان عملیاتی واحد و پروتکل‌های هماهنگ عمل می‌کنند.

این یکپارچگی شامل: الف) یکپارچگی سنسورها (Sensor Fusion)، ب) یکپارچگی شبکه ارتباطی (مانند داده‌لینک‌های نظامی)، ج) یکپارچگی فرماندهی و کنترل (C4ISR)، د) یکپارچگی سکوهای پرتابگر و مهمات هوشمند است که از قدرت متکثر پارامتریک برخوردارند.

 ترکیب این دو، «نظام الگوریتمی یکپارچه قدرت دفاعی» را می‌سازد که از چند ویژگی مهم برخوردار است (گروه مشورتی بوستون، 2023 و دپارتمان دفاعی آمریکا، 2026):

۱) حلقه تصمیم فوق‌سریع (مشاهده-جهت‌یابی-تصمیم-عمل) با حداقل دخالت انسانی و بالاترین سرعت متصور.

۲) تاب‌آوری سایبری-فیزیکی که حتی در صورت اختلال گره‌ها، از انعطاف الگوریتم‌ها مسیریابی مجدد استفاده می‌کند.

۳) بهبود هوشمند قابلیت‌ها از طریق یادگیری مداوم از درگیری‌های واقعی و چالش‌های محیطی جدید و شبیه‌سازی و ایجاد رفتارها و فرآیندها غیر قابل پیش‌بینی.

۴) به حداقل رساندن دخالت‌های انسانی وکاهش بار شناختی فرماندهان و جایگزینی قضاوت انسانی با تصمیمات بهینه الگوریتمی در شرایط بحرانی زمانی.

بعنوان مثال در سامانه پدافند هوایی یکپارچه، الگوریتم‌ها سیگنال رادارها، سنسورهای فروسرخ، و هشدارهای الکترواپتیک را فیوز کرده، تهدید را اولویت‌بندی می‌کنند، بهترین سامانه آتش را انتخاب و لحظه شلیک را تعیین می‌کنند – بدون نیاز به فرمانده میانی و با ظرفیت‌های قدرتمند کوانتومی اهدف محقق می‌شود.

در این نوع عملیات هوشمند، اثرگذاری و نقطه‌زنی هوشمند با قابلیت طراحی در پهنه بزرگ جغرافیایی مورد توجه است (وینک و همکاران، 2007، فناوری جهانی، 2026). 

بدیهی است نظام دفاعی جمهوری اسلامی ایران از پیشرفته ترین دانش بومی متکی به نظام دفاعی الگوریتمی هوشمند با قابلیت های بالا متکی به امکانات زمینی و فضائی و همچنین قابلیت‌های عملیاتی دریایی برخوردار است. 

این قابلیت با یک خوانش و رویکرد متکی به توجه به متغیرهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی عمل می کند.

توجه داشته باشید که بنیان نظام دفاعی مبتنی بر رویکرد تمدن نوین اسلامی بر راستگوی و عملکرد موثر با رعایت اصول و ارزش های اسلامی است و بنیان نظام دفاعی آمریکا بر دروغ‌گویی، تزویر و حقه‌های نظامی است.

رویکرد حقیقت‌گرا و متمرکز بر واقعیت های میدان که از ماهیت تمدنی و عدالت گرا برخوردار است، پیروز خواهد بود. 

محاسبات دقیقی در عرصه های اقتصادی و تمرکز بر کنترل هوشمند تنگه هرمز وجود دارد که ادامه نظام دفاعی الگوریتمی هوشمند است که نتیجه آن کرنش و اعلام شکست نظام صهیونی آمریکای متجاوز و اسرائیل غاصب خواهد بود.

کتابنامه منابع:

طباطبایی، س. م. ح. (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن (س. م. خسروشاهی، مترجم). بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی. (نقل از منبع اینترنتی مجذوبان نور)

حویزی، عبدعلی بن جمعه. (۱۳۸۰). تفسیر نورالثقلین (جلدهای ۱-۵). قم، ایران: انتشارات نور. (اثر اصلی در سال ۱۳۴۴ منتشر شده است)

مکارم شیرازی، ن.، و همکاران. (۱۳۷۴). تفسیر نمونه (ج ۲۴). دارالکتب الإسلامیة. (نقل از منبع اینترنتی مجذوبان نور)

قرائتی، م. (۱۳۸۳). تفسیر نور (ج ۱۰). مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن. (نقل از منبع اینترنتی فارس نیوز)

علی بن ابراهیم قمی. (۱۳۶۳). تفسیر القمی (ج ۲). مؤسسه دارالکتاب. (نقل از منبع اینترنتی مجذوبان نور)

Boston Consulting Group. (2023). Transforming defense agencies for a more complex world .

https://www.bcg.com/publications/2023/transforming-defense-agencies-for-a-more-complex-world

Department of Defense. US (2026) DoDAF viewpoints and models: SV-7 systems measures matrix . U.S.

Department of Defense Chief Information Officer. Retrieved April 7, 2026, from https://dodcio.defense.gov/Library/DoD-Architecture-Framework/dodaf20_sv7/ 

Vink, N., Duistermaat, M., Smeenk, B. J., Cleophas, P. L., Barbier, R. R., & Gouweleeuw, R. G. (2007). A framework to determine the operational effectiveness of military units (Report No. AD-A473 765). TNO.

https://cat.fsl-bsf.scitech.gc.ca/search~S1?/aVink%2C+Nick/avink+nick/-3,-1,0,E/frameset&FF=avink+n&2,2,?save=b2187075

World Wide Technology. (2026). Government agency improves enterprise architecture to support defense distribution system.

https://www.wwt.com/case-study/u-s-transportation-command-ustranscom