استمرار جهاد خستگی ناپذیر در زندگی امام صادق(ع)

با توجه به سالروز شهادت امام جعفر صادق(ع) و شرایط فعلی کشور و منطقه که همچنان عرصه دفاع و جهاد همچون صدر اسلام و دوران ائمه اطهار علیهم‌السلام وجود دارد، خبرنگار ایکنا از همدان، به منظور بررسی دیدگاه امام صادق(ع) درباره جهاد، با حجت‌الاسلام والمسلمین رضا غلامی روشن، مدرس حوزه علمیه گفت‌وگویی کرده است که مشروح آن را در زیر می‌خوانیم:

ایکنا _ جهاد به چه معناست و اهمیت جهاد از منظر امام صادق(ع) چگونه است؟

جهاد از منظر لغوی به معنای کوشش، تلاش و مبارزه برای رسیدن به هدف است و در اصطلاح شرعی به کارگیری تمام توان و تلاش در راه رضای خداوند است که ممکن است این جهاد در میدان نبرد و یا در راه مبارزه با نفس انجام می‌گیرد.

در زمینه اهمیت جهاد نیز امام صادق(ع) می‌فرمایند: «جهاد برترین چیز‌ها پس از واجبات است.» این بیان، نشان از جایگاه و اهمیت جهاد در دیدگاه حضرت است.

رهبر شهید ما نیز می‌فرمودند: «اولین درس امام صادق(ع) برای ما منتصبین ایشان، استمرار جهاد خستگی ناپذیر باشد. این جهاد خستگی ناپذیر بود که شعله مقدس فکر ایشان را تاکنون در دنیا روشن نگه داشته است.» رهبر شهید اینگونه برجسته می‌کند که در زندگی امام صادق(ع) استمرار جهاد خستگی ناپذیر وجود داشته است.

در روایتی جعفر بن حبث از امام صادق(ع) سوال می‌کند: «آیا جهاد واجب است یا مستحب» ایشان در پاسخ جهاد را به چهار دسته تقسیم‌بندی می‌کنند دو جهادی که واجب است و جهاد مستحبی که با واجب انجام می‌گیرد و جهادی که مستحب است.

یکی از دو جهاد واجب؛ مبارزه انسان با نفس خود است که برای غلبه بر گناهان انجام می‌گیرد‌. این نوع جهاد از بزرگ‌ترین جهادهاست. نوع دوم جهادی که برای انسان واجب است مبارزه با کفار است، کسی که به سرزمین مسلمانان حمله کند، بر ایشان واجب است که از خود دفاع کنند.

جهاد مستحبی که فقط با واجب انجام می‌گیرد جهاد با دشمن است، چراکه جهاد با دشمن بر تمام مردم واجب است و اگر آن را ترک کنند عذاب بر آنها فرود خواهد آمد این نوع جهاد بر امام مستحب است و حد آن اینگونه است به دشمن حمله‌ور شوند. 

جهاد چهارم نیز مستحب است و آن اینگونه است که انسان بتواند سنت نیک و پسندیده‌ای را از خود به جای بگذارد و یا برای احیا و زنده‌داشتن سنتی تلاش کند.

ایکنا _ سیره امام صادق(ع) در زمینه جهاد چگونه بوده است؟

سیره زندگی امام صادق(ع) برگرفته از جهاد است و تبلور عینی انواع جهاد در زندگی ایشان نهفته است. حضرت در قامت امامی که اطاعت از ایشان واجب است ظهور کرد و حتی شیعیان و غیر شیعیان، حضرت را به عنوان خلیفه می‌شناختند و به ایشان مراجعه می‌کردند، این یکی از دلایلی است که نشان از جایگاه مبارزاتی ایشان دارد.

علاوه بر این مجموعه روایاتی که از امام باقر(ع) شروع و در زمان امام صادق(ع) به اوج شکوفایی رسید بر اساس این روایات هرگونه حمایت از جنایات عباسی را حرام شرعی می‌دانستند.

سومین تبلور واقعی نیز مجموعه‌ای از روایات است که حضرت در باب قیام امام زمان(عج) و تحقق جهانی ولایت عضمای الهی مطرح می‌کنند و این امر نشان از جایگاه مبارزاتی ایشان و طرح حضرت برای حکومت عدل الهی دارد.

چهارمین نمونه نیز آن است که مجالس امام حسین(ع) با همان حفظ روحیه جهاد انجام می‌گیرد. نصب نواب از طرف خود زمانی که به امام دسترسی ندارند از مظاهر جدی دوران مبارزاتی حضرت است که با دستگاه ظالم آن زمان مبارزه کردند و در کنار آن بسیاری از شاگردان را تربیت کردند که در بحث شاگردان و مکتبی که به عنوان مکتب تشیع زنده کرد تبلور آن را شاهد هستیم.

امام صادق(ع) به تأسی از کلام امام علی(ع) جهاد را محدود به نبرد با دشمنان نمی‌داند. ایشان بیان می‌کند: «جهاد با مال، جان و با زبان‌هایتان را انجام دهید».

کمک به جبهه‌های حق، حمایت از نیازمندان و پشتیبانی مالی از جبهه حق نوعی جهاد است. این جهاد و حمایت می‌تواند داخلی باشد و یا حمایت از مردم یمن یا فلسطین یا لبنان و عراق.

بخش دیگری از بیان ایشان درباره جهاد با جان است که حضور فیزیکی در میدان نبرد را شامل می‌شود، اکنون رزمندگانی که پای لانچر می‌نشینند و از میهن خود در برابر ظالمان دفاع می‌کنند و هم‌چنین هم‌وطنانی که در ساعات مختلف در تجمعات حضور پیدا می‌کنند و با تمام گرایش‌های سیاسی خیابان را حفظ می‌کنند؛ مصداق این جهاد هستند.

از منظر امام صادق(ع) جهاد با جان قسمتی از جهاد است حتی خود حضرت در این زمینه توفیق داشتند و به صورت فیزیکی در میدان مبارزه با طاغوت جان خود را فدای اسلام کردند و شهید راه مبارزه با جبهه باطل شدند.

امام صادق(ع) یک بخش از جهاد را نیز جهاد با زبان دانسته‌اند. که با تعبیر امروزی جهاد تبیین است که با تبیین جبهه حق و باطل و گره بازکردن از شبهات مردم و اقنای آنها و تحلیل اتفاقات و رخدادهای مختلف برای جوانان و حل شبهه ذهنی آنها نوع دیگری از جهاد است که امام(ع) به آن تأکید می‌کنند.

این جهاد تبیین یکی از مطالبات اصلی امام شهید ما نیز بوده است. امروزه یکی از مهم‌ترین ارکان جنگ فعلی را همان جهاد تبیین با زبان تشکیل می‌دهد.

ساحت دیگری از جهاد نیز که امام به آن تأکید داشتند جهاد علمی و فرهنگی است. ایشان خود در این زمینه جهادی وافر انجام داد و توانست شاگردان زیادی را تربیت کند و این یکی از عرصه‌های جهادی امام صادق(ع) است که امام شهید دراین‌باره می‌فرمایند امام صادق(ع) مرد تشکیلات و جهاد بودند و توانست شاگردانی تربیت کند که در تاریخ تشیع بی‌نظیر است.