از «پیشوای صادق» رهبر شهید تا «مکتب‌دار» فقه جعفری

به گزارش ایکنا؛ در فرهنگ و تمدن ایرانی؛ شعر و ادبیات بخشی جدایی‌ناپذیر از بازتاب داشته‌های مردمی باورمند به آیینی بوده است که گهواره تمدن جهان را ساخته، پرداخته و مُسَخَر خویش کرده‌اند.

در این میان، به همان میزان که «شعر»، قافله‌سالار فرهنگ تمدنی و هویت ایرانیان شناخته می‌شود؛ ذات «ادبیات ایران» نیز، هم‌پا و دوشادوشِ «شعر»، بخش دیگری از هویت‌یابی معنایی، ظهورِ مسئله‌مندی؛ نیز تکیه بر بروزِ اندیشه، دانش و نوشتار را حتی در سیاه‌ترین روزهایی که جهان غرب در سایه شدیدترین تحجر ذهنی دنیاداران‌شان آن را سپری می‌کرد، با درخشان‌ترین نورِ اندیشه‌های عارفان؛ دانشمندان؛ ادیبان؛ شعرا؛ علما، طبیبان، اهل علوم نجوم و ریاضی و اصحاب دانایی در جهان نمایندگی می‌کرد.

از همین روی است که در پس «جنگ رمضان» و زمانی که در قالب زیاده‌گویی‌های رئیس‌جمهور آمریکا سخنی بر نابودی تمدنی چون ایران رفت! نه فقط ایرانیان که یکصدا و پُرغرور، روبه‌روی این اضافه‌گویی و یاوه‌بافی رئیس‌جمهور نابِخرَد آمریکا ایستادند؛ که تمام جهان، سخنان او را به سُخره گرفتند.

چه آنکه تاریخ 6000 ساله مکتوب تمدن ایران را نمی‌توان با تاریخ 250 ساله آمریکا که نیمی از آن در «غرب وحشی» و جنگ‌های داخلی سپری شده است قیاس کرد!

در مرور سیر تحول و تطور تاریخِ فرهنگ، ادب و تمدن ایرانیان؛ به ویژه بعد از پذیرش دین مبین اسلام و آمیخته شدن آموزه‌های این دین هدایتگر با اندیشه‌های بلند ایرانیان باورمند به آیین که همواره در طول هزاره‌های تاریخ تنها مردمان این جهان اثیری بودند که خداوند یکتا را می‌پرستیدند؛ مسئله‌مندی دین‌باوری را با روش؛ نگرش؛ بینش و گویش خود ثبت و مکتوب کرده‌اند؛ همام مکتوبات است که بروز و ظهور معارف دین مبین و هدایتگراسلام را تجلی صد چندان داد به گونه‌ای که حتی قاطبه اهل فکر؛ تدقیق، تحقیق و تبیین «فرهنگ عرب»؛ میان مردمان جهان عرب، بخش مهمی از زایش، تَراوِش و گُشایش آموزه‌ها و نضج اندیشه‌های دین اسلام را به پای ایرانیان و ادبیات آن‌ها نوشته و بازگو کرده‌اند.

فخر دیگری برای ایرانیان در قالب پذیرش دین اسلام؛ تکیه بر پرچم سبز شیعه‌ای است که پیشوای آن را ششمین اختر تابناک آسمان امامت ولایت؛ حضرت امام جعفر صادق(ع) نمایندگی می‌کند.

حال خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا) به گاه قرار گرفتن در سالروز شهادت این امام هُمام؛ نگاهی دارد بر بلندای اندیشه نویسندگان خوش‌نام، خوش‌قلم، صاحب اندیشه و تحقیق در علوم دینی، اسلامی، فقهی و قرآنی؛ نیز معرفی برخی از مهم‌ترین کتاب‌هایی که نام پیشوای مذهب شیعه جعفری چه در داخل کشور و چه در ساحت ترجمان به زبان‌های دیگر در جهان به واسطه آنها شناسا شده است. از اثر درخشان رهبر شهید، قائد امت، حکیم و فرزانه؛ حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(ره) گرفته تا دانش‌آموخته مکتب شیعه جعفری چون زنده‌نام سیدجعفر شهیدی یا نویسندگان نسل دوم انقلاب که هر یک بنا به نگرش و روش خود، صاحبِ قلم و صاحب ذوق‌اند.

در ادامه این مقدمه، گزارشِ معرفی برترین کتاب‌ها با محوریت معرفی سلوک و سیره امام جعفر صادق(ع) از خاطرتان می‌گذرد.

«پیشوای صادق» یادگار ماندگار رهبر شهید کشورمان

کتاب «پیشوای صادق» مشتمل بر مشتمل بر یادداشت‌های مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌الله‌ خامنه‌ای درباره سیره‌ فرهنگی و سیاسی امام صادق(ع) که از سوی انتشارات انقلاب اسلامی منتشر شده است.

کتاب «پیشوای صادق» که برای نخستین بار در ۱۷ شماره روزنامه‌ جمهوری اسلامی در خرداد سال ۱۳۵۸ منتشر شده بود.

در دیدگاه رهبر معظّم انقلاب، سیره امامان معصوم(ع) به انسانی ۲۵۰ساله تشبیه می‌شود که بر اساس شرایط زمانی، بهترین شیوه را برای رسیدن به اهداف والای اسلام، انتخاب کرده‌اند و گاهی با جهاد، زمانی با آتش‌بس، بازه‌ای با مبارزات سری و در جایی با کار فرهنگی و تبیینی به انجام وظیفه پرداخته‌اند.

در این میان، امام صادق(ع) سهم مهم و تأثیرگذاری در تاریخ سیاسی اهل بیت(ع) داشته‌اند. آنچه در دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای نسبت به سیره‌ سیاسی آن حضرت، مشاهده می‌شود تلاش حضرت برای تأسیس حکومت مطلوب ائمه(ع) است.

معظم‌له در این کتاب، با تشریح اهداف امامت و توضیح مبنای انسان ۲۵۰ ساله، به جایگاه و اقدامات امام صادق (ع) اشاره فرموده‌اند.

ذکات علم زنده‌نام سیدجعفر شهیدی و ارادت به «زندگانی امام صادق(ع)»

زمانی که نام بزرگی چون سیدجعفر شهیدی بر پیشانی هر اثر مکتوب و کتابی قرار می‌گیرد؛ نخستین ذهنیت مخاطب بر اصالت، قلم شیوا و جذاب، دقت در روایت و تفاوت در ارائه منظر موضوع مورد بحث از دیدگاه این ۴۴ برجسته زبان و ادبیات فارسی، فقه و تاریخ اسلام که بحشی از کارنامه او در قامت رئیس مؤسسه لغت‌نامه دهخدا رُخ‌نمایی می‌کند استوار می‌شود.

با این رویکرد و در حوزه کتاب‌شناسی پیشوای فقه شیعی، حضرت امام صادق(ع) می‌توان به کتاب ارزشمند «زندگانی امام صادق(ع)»؛ به قلم استاد سیدجعفر شهیدی اشاره کرد که توسط انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی منتشر و به تشنگان قلم این نویسنده و سیره پیشوای ششم شیعیان ارائه شده است.

این نوشتار، اثری است محققانه و سلیس به دور از هرگونه پیچیدگی با نثری روان و شیوا كه توسط محقق برجسته دكتر شهیدی كه خود دانش‌آموخته مكتب امام صادق(ع) بوده است به رشته تحریر درامده است.

از ویژگی‌های برجسته کتاب می‌توانید به نگاه دقیق و محققانه مولف به زوایای مختلف زندگی امام صادق(ع) اشاره کرد. تحلیل‌های اجتماعی در وضعیت سیاسی و اجتماعی آن دوران از دیگر مواردی است که بر غنای این اثر افزوده است.

بیان سختگیری‌های دولتمردان اموی بر غیر اعراب و بررسی قیام‌های ضد دولتی نیز از دیگر موضوعات مطرح شده در كتاب است. حلقه دروس فقه و كلام امام صادق(ع) و مناظرات حضرت و معرفی شاگردانشان نیز از دیگر دیدگاه‌هایی است که در فصول مختلف این كتاب ذکر و شرحشان آمده است. در پایان نیز به تقابل آن امام با حاكمان وقت، ارائه کیفیت شهادت ایشان و گزیده سیره و سخنان حضرتش می‌پردازد.

آیینه‌گردانی مهدی قرلی با «مکتب‌دار صادق»

کتاب «مکتب‌دار صادق»؛ اثر دیگری درباره بنیانگذار مکتب شیعه جعفری است که توسط مهدی قزلی به رشته تحریر درآمده است که انتشارات امیرکبیر آن را منتشر کرده است.

داشتن سلوک، روش اخلاقی و رفتاری بر مبنای انسانیت و ازادگی كه زیربنای عقل بشری است، امروز بیش از هر زمان مورد نیاز انسان است. در واقع بسیاری از مشکلات گوناگون پیشاروی انسان ناشی از فقدان اخلاق فردی و اجتماعی در جامعه بشری به شمار می‌رود. این درست همان بزنگاهی است که فقدان وجود اصول اخلاقی ثابت مبتنی بر فطرت خداجوی بشری به چشم می‌خورد.

برای رفع این معضل بزرگ ناگزیر باید به بزرگترین معلمان اخلاق در طول تاریخ مراجعه کرد و با الگو گرفتن از آنها بر این مهم فائق آمد. در این میان سلاله پاک رسالت و نبوت، همانا امامان معصوم شیعه و بزرگواران و پیشوایانی هستند که به اعتراف خاص و عام بهترین الگو در رفتار اسلامی هستند.

کتاب «مکتب‌دار صادق» نیز اثری است كه در این راستا نگاشته شده و به بررسی و كاووش در سیره اخلاقی و سلوك فردی و اجتماعی حضرت امام جعفر صادق(ع) پرداخته و زوایای آن را مورد بررسی قرار داده است.

سیری در زمانه حیات امام صادق(ع) به زبان رمان

از دیر باز نقل حقایق به زبان داستان مرسوم بوده و جذابیت خاصی برای طبع بشری دارد از این رو «قرآن»، این كتاب انسان‌ساز نیز مملو از قصه‌هایی در زمینه‌های مختلف است.

كتاب «صبح ساحل»، رمانی است نوشته مهدی خدامیان‌آرانی که با سفری به عصر امام صادق(ع) خواننده را با حوادث گوناگون آن زمان به شیوه و زبان داستانی همراه می‌کند.

در بخشی از این کتاب می خوانیم: «شب شده است و كوچه‌هاى مدینه تاریك است، از این پیچ كه عبور كنیم به خانه امام صادق(ع) مى‌رسیم… نسیم مى‌وزد، بوى بهشت به مشامم مى‌رسد...

آقاى من! برایم سخن بگو! من عطش شنیدن دارم، مى‌خواهم كلام تو را بشنوم! به سوى تو آمده‌ام، گمگشته بودم، بى قرار…

جویندگان راه صادق و پندهای ششمین اختر امامت

کتاب «پندهای امام صادق(ع) به ره جویان صادق» به نویسندگی آیت‌الله محمدتقی مصباح‌یزدی؛ اثری ارزشمند است که توسط انتشارات مؤسسه امام خمینی(ره) منتشر شده است.

محور اصلى دروس مطروحه در این اثر، شرح  گسترده‌ای است بر حدیثى زیبا از امام صادق(ع)، خطاب به «عبدالله بن جندب» که آن حضرت در این حدیث شریف به بسیارى از مباحث و موضوعات مهم اخلاقى سفارش فرموده و هر یک از مطالب مطروحه در این حدیث شریف با شرح و بسطی عالمانه و دقیق توسط عالم گرانقدر آیت‌الله مصباح یزدی توضیح و تفسیر داده شده است.

موضوعاتی مانند محبین واقعی اهل بیت(ع) و ویژگی‌های آنان، نوع نگاه مؤمنان به دنیا، نشانه‌های اهل ایمان و علامت‌های مؤمن واقعی، نتایج استقامت در دین، روشن کردن مفهوم خوف و رجا، اشاراتی به کمینگاه‌های شیطان، شرایط  نماز مقبول و راه‌های رسیدن به قرب الهی و توضیح و بیان صفات و خصوصیات  شیعیان واقعی از منظر آن حضرت از جمله مباحثی است که در این اثر به آنها اشاره شده است.

عشقی فراتر از مرزها و زبان فارسی به پرچمدار فقه جعفری

«ششمین باغبان اندیشه» به قلم «کمال السید» که توسط نشر معرف منتشر شده است؛ داستان بلندی است درباره روزگار، زندگی، سیره و منش مکتب‌دار تشیع و پیشوای ششمین شیعیان، حضرت امام صادق(ع) که توسط شاعر و نویسنده معاصر عراقی (کمال السید)  به نثر در آمده است.

وی در این مكتوب داستان‌گونه با زبان شاعرانه، زوایای مختلف و پنهانی از زندگانی آن حضرت، همراه با حوادث مهم تاریخی زمانه ایشان را در ۲۸ فصل به رشته محل تحریر درآورده است.

از ویژگی‌های مهم این کتاب، نگاه نو، نثری لطیف و به دور از هر شعار است که برای نسل امروز، روایتی تازه را ترسیم می‌کند و همین امر باعث شد که «برنده کتاب سال حوزه» شود.

«ماه در ابر»، «پروانه‌ها در طوفان»، «چشمان تشنه»، «فواره در مرداب»، «در جاده‌های دلتنگی»، «هزار شب یلدایی»، «حج طوفانی»، «انقراض نسل کرکس‌های مرگ»، «دوشیزه‌ای بر کرانه دجله»، «هق‌هق گریه‌های تلخ» برخی از عناوین فصل‌هایی است که در این كتاب آورده شده است.

از نماز تا فیض فرایض امام صادق(ع) به زبان داستان

«قصه‌های زندگانی امام جعفر صادق‌(ع)»؛ عنوان هشتمین جلد از مجموعه ۱۴ جلدی «قصه‌های زندگانی چهارده معصوم» است که به قلم جواد نعیمی به ذشته تحریر درآمده است و انتشارات «به‌نشر» (انتشارات آستان قدس رضوی) این مجموعه را چاپ و منتشر کرده است.

این کتاب در ۱۶ بخش و در قالب داستان‌هایی چون «شکوه شکفتن»، «دیبای نور»، «باغ مهتاب»، «آموزه‌های سپید»، «نگاه روشن خورشید»؛ به بیان قصه‌هایی از زندگانی و سیره‌ اخلاقی آن بزرگوار پرداخته است.

در بخشی از این کتاب می‌خوانیم: «باد، مویه می‌کرد. نخل‌ها، سر بر شانه خم کرده بودند، پرنده‌ها، غمگنانه؛ بال بال می‌زدند... سرتاسر شهر یکپارچه عزادار بود... مردم شیون می‌کردند و در مصیبت از دست دادن امام، رهنما و پیشوای خویش به‌شدت می‌گریستند! «ابو بصیر»، یار باوفای پیشوای ششم، با خود اندیشید: «بهتر است به منزل امام بروم و به همسر آن بزرگوار، تسلیتی بگویم.»

به دنبال این فکر، «ابو بصیر؛ ناراحت و غمگین، راه خانه‌ امام را در پیش گرفت... همین ‌که چشم‌اش به‌جای خالی حضرت صادق(ع) افتاد، آه از نهاد برآورد؛ از خود بی‌خود شد و باران گریه از دیدگانش باریدن گرفت! «ابوبصیر» در یک‌سو، می‌گریست و «ام حمیده» -همسر امام(ع)- در سوی دیگر اشک می‌ریخت. اندکی بعد که آن دو کمی آرام گرفتند، «ام حمیده» رو به ابوبصیر کرد و گفت‌:

-  ای ابوبصیر! می‌دانی به هنگام درگذشت امام، چه پیش آمد؟

-  نه! چه طور مگر؟

اگر اینجا بودی، به‌راستی شگفت‌زده می‌شدی! زیرا در آخرین لحظه‌ها، امام صادق‌(ع) دیده‌گان خود را گشودند و فرمودند: «بگویید همه خویشاوندان به اینجا بیایند!» هنگامی ‌که همه گرد آمدند، نگاه آن بزرگوار بر روی همه‌ آنها چرخید، همه، سراپا گوش شده بودند. حضرت این جمله را فرمودند: «شفاعت ما [امامان] به کسی که نماز را سبک بشمارد، نمی‌رسد!»

تحلیل و مداقه در اندیشه و سلوک امام ششم شیعیان

کتاب «پرتوی از زندگانی امام صادق(ع)» به قلم نورالله علیدوست، اثر دیگری درباره پیشوای فقه جعفری است که توسط انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی منتشر و روانه پیشخوان کتاب‌فروشی‌ها شده است.

سیره اخلاقی عملی و اجتماعی حضرات معصومین(ع)، نگاه محققانه و دقیق به آنها، الگوی مناسب و قابل توجهی است تا با توجه به آن زیربنای رفتارها و مناسبات انسانی اجتماعی بشر شكل گیرد. فلسفه امامت و انتخاب حضرات برای پیشوایی امت نیز روی چنین اصلی صورت گرفته است و هر معصوم در زمان خود بهترین الگو را در غالب سخنان، رفتارهای فردی و اجتماعی ارائه داده است.

در بین امامان معصوم، پیشوای ششم شیعیان به لحاظ موقعیت زمانی دارای ویژگی‌های خاصی است. دمیدن روح به شیعه، مكتب تشیع و به نوعی حیات علمی و عملی دادن به آن معارف كه توسط ایشان صورت گرفته قابل برسی است.

مؤلف كتاب «پرتویی از زندگی امام صادق(ع)» با بررسی دو بُعد سیره سیاسی و سیره فرهنگی امام، در دوره‌های حکومت اموی و عباسی، سعی در آشنایی هر چه بیشتر خوانندگان با زندگی و سیرۀ آن امام داشته است.

پاسخ امام صادق(ع) به سوال‌های مردم

گرداوری مجموعه‌های معارفی به صورت پرسش و پاسخ شیوه‌ای نو، بدیع و خلاقانه در طرح جذابتر این موضوعات است.

کتاب «گنجینه نور»، مجموعه‌ای معارفی است در موضوعات مختلف كه به صورت پرسش‌گونه مباحث خود را مطرح کرده و پاسخ‌های آن موارد نیز از بیانات و احادیث رئیس مکتب جعفری، حضرت امام صادق(ع) گرداوری گشته است.

شیعیان و تربیت یافتگان مکتب جعفری همواره تشنه معارف اسلامی بوده و از سرچشمه زلال احادیث که توسط محققان، مؤلفان و راویان حدیث ثبت و ضبط گردیده، سیراب می‌شوند.

کتاب پرسش‌های مردم و پاسخ‌های امام صادق(ع) با توجه به احادیث و روایات بسیاری که از ایشان در موضوعات علمی، فرهنگی، اخلاقی، عبادی، اعتقادی، تربیتی، فقهی و… در کتب مختلف حدیث موجود است و دسترسی به آن برای افراد به خصوص قشر جوان به آسانی مقدور نیست. همه آن مباحث موجود در منایع متقن و قابل استناد در توسط احمد قاضی‌زاهدی در کتاب «پرسش‌های مردم و پاسخهای امام صادق(ع)» گردآوری و توسط انتشارات «عصر ظهور» منتشر شده است.

ادبیات کودک و پرچم‌داری از معارف امام صادق(ع)

حکایت‌ها شیرین هستند و حال اگر این حکایت‌ها، شرح روزها و شب‌های برترین انسان‌ها باشد، به تحقیق بیش از پیش به دل می‌نشینند.

کتاب «با علی، یا علی، امام جعفر صادق(ع)» از جمله این کتاب‌ها است که برای گروه‌های سنی «ب» و «ج» تألیف شده است. داستان‌های این اثر گاهی از زبان یکی از یاران امام نقل می‌شود و گاهی هم از زبان یک لباس؛ اما با هر رویکرد و نگرشی حکایت‌های این کتاب خواندنی هستند.

کتاب «با علی یا علی، امام جعفر صادق(ع)‌» به بیان زندگی و خصوصیات اخلاقی رئیس مذهب شیعه حضرت صادق(ع) و داستان‌هایی از زندگی ایشان می‌پردازد که به قلم فریبا کلهر نوشته ‌شده و علیرضا گلدوزیان کار تصویرگری آن را انجام داده است. این اثر توسط انتشارات «به‌نشر» (انتشارات آستان قدس رضوی) چاپ و منتشر شده است.