بازخوانی عرفان جهادی در مکتب تشیع

به قلم حجت‌الاسلام والمسلمین محمدجواد رودگر، عضو هیئت علمی گروه عرفان و معنویت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی 

معنویت اسلامی شیعی، معنویتی اجتماعی، جهادی و حماسی است. معنویت در متن زندگی است، معنویتی که خواب و بیداری، خانه و خیابان، منزل و مغازه، سجاده و سنگر، دریا و خشکی، آسمان و زمین، میدان موشکی نظامی و میدان هوشمندی اجتماعی را یکجا شامل شده و همه را در امتداد هم قرار می‌دهد. در معنویت ناب اسلامی فکر و ذکر، شور و شیدایی، شعار و شعور درهم تنیده و بهم پیوسته‌اند. در معنویت صائب و صادق مردمان زمین، فرشتگان آسمان و فرشتگان آسمان، مردمان زمین هستند. بنابراین این معنویت، «فرشته‌ساز» است، فرشته زمین می‌سازد تا فرشتگان آسمان به کسانی که مصداق واقعی: «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا» هستند نازل شده تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ و بشارت دهند: أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنتُمْ تُوعَدُونَ»(فصلت:۳۰) و آنگاه بال‌های خویش را زیرپایشان فرش کنند و دهان و دستان‌شان را معطر کرده تا با زبان خویش سرود «کلمه الله هی العلیاء» سر داده و با دستان‌شان پرچم اسلام با اسم اعظم «الله» را برافراشته نگهدارند.

آری مردمان سرزمین پاک ایران اسلامی معنویت را از خانه به خیابان امتداد داده و از منزل تا میدان کشش دادند و میدان‌دار معنویت جهادی و حماسه‌ساز شدند و تحسین حکیمان متأله، عالمان ربانی، فقیهان سترگ، متکلمان بیدار، مصلحان اجتماعی و مجاهدان نستوه را برانگیختند.

معنویت وحیانی، معنویتی است که در حدوث و بقای جهاد همه جانبه سخت و نرم نقش بالفعل و فعال دارد. معنویتی که در قول و قدم مجاهدان و مردمان آن هم در متن میدان تجلی یافت و با خون خالص پدر معنوی امت رنگین و عجین شد و رنگ حماسی و ارزشی به خود گرفت.

در این معنویت مجاهدان میدان نبرد از همه چیز خود گذشتن، از خود و تعلقات عبور کرده و به خدا رسیدن که حداقل نشانه‌هایش عبارتند از:

۱. اخلاص و صدق در عمل

۲. نیایش توحیدی هنگام شلیک موشک در هنگامه مبارزه با دشمن.

۳. ولایت‌مداری مؤمنانه.

و مردمان در خیابان نیز تنها برای خدا حضور بلکه ظهور یافته و نشانه‌هایش عبارت است از:

۱. آغاز حضور با دعای توسل و انجام ظهور با دعای فرج

۲. شعارهای توحیدی و انقلابی

۳. رجزهای جهادی و حماسی

معنویت میدانی و معنویت در میدان هم افق، همگرا و در امتداد هم هستند و در واقع یک حقیقت‌اند که در دو چهره عینیت یافت و دال مرکزی معنویت میدانی و میدان ولایت و شهادت بود و هست. معنویت امامت‌مدار و ولایت‌محور، معنویت جهاد‌مدار و شهادت محور. معنویتی که از خون خالص امام شهید سرچشمه گرفت و در رگ‌های مردان میدان اعم از مجاهدان و مردمان جاری شد و در خیابان جریان و جوشش یافت و تا فراخنای تاریخ تازگی و طراوت دارد و مجاهد آفرین و شهیدپرور است و تبدیل به معنویت شاهد و شاهد معنویت، معنویت الگو و الگوی معنویت شد.

معنویت ولایی آغشته به خون امام شهید، پویا و پایا، زنده و ماناست و از باب مظهری از مظاهر «کل یوم هو فی شأن» هماره در جهان در کار است و کارکردهای گوناگونی در عرصه‌های مختلف خواهد داشت.