مقام شفاعت و فضائل بانوی کرامت در روایات

حضرت معصومه(س)، بانوی پاکدامن و وارسته، تجسمی از فضایل اخلاقی و نور هدایت در خاندان اهل بیت(ع) هستند. ایشان با علم، تقوا و شجاعت بی‌نظیر خود، نقشی کلیدی در ترویج مکتب تشیع و دفاع از ولایت ایفا کردند. جایگاه رفیع ایشان در درگاه الهی و توسل به ایشان در سختی‌ها، بر کسی پوشیده نیست.

مقام شفاعت ایشان نیز نشئت گرفته از علم لدنی، پاکدامنی، عبادت خالصانه و دفاع از حریم ولایت است. ایشان با تأسی به سیره اهل بیت(ع)، همواره مدافع حق و حقیقت بودند و این روحیه جهادی و معنوی، جایگاه ویژه‌ای به ایشان در درگاه الهی بخشیده است.

خبرنگار ایکنا از قم در گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام والمسلمین حسن صمدزاده، استاد حوزه علمیه به‌مناسبت سالروز ولادت حضرت معصومه(س) به تبیین ویژگی‌های این بانوی بزرگ پرداخته است که مشروح این گفت‌و‌گو را در ادامه می‌خوانیم:

ایکنا - در ابتدای سخن بفرمایید که پیشگویی ولادت حضرت معصومه(س) چگونه انجام شده بود؟

یکی از خصوصیات عرشی حضرت فاطمه معصومه(س) پیشگویی در تولد است؛ در بین امامزادگان تنها حضرت معصومه(س) است که ۴۵ سال پیش از تولدش امام صادق(ع) در ملاقاتی که با یکی از اصحاب داشت تولدش را با جزئیات این‌چنین پیشگویی کرد و خطاب به آن شخص فرمودند: «تعجب نکن، این کودک فرزند من، موسی است. خداوند از او دختری به من عنایت کند که نامش فاطمه است، او در سرزمین قم به خاک سپرده می‌شود، و هر کس او را در قم زیارت کند، بهشت بر او واجب است.» (مِنهاج‌الدُّموع، ص ۴۴۱)

هر چند میان معصومین(ع) پیشگویی ولادت آنان مسبوق به سابقه است، چنان‌که 50 سال پیش از ولادت امام باقر(ع)، پیامبر(ص) به جابر بن عبدالله انصاری فرمودند: «یا جَابِرُ إِنَّکَ سَتَبْقَى حَتَّى تَلْقَى وَلَدِی مُحَمَّدَ بْنَ عَلِی بْنِ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ الْمَعْرُوفَ فِی التَّوْرَاةِ بِالْبَاقِرِ فَإِذَا لَقِیتَهُ فَأَقْرِئْهُ مِنِّی السَّلَام.» (أمالی صدوق، ص۳۵۳)

همچنین در پیشگویی ولادت حضرت مهدی(عج) فرمودند: «الْمَهْدِیُّ مِنْ وُلْدِی اسْمُهُ اسْمِی وَ کُنْیَتُهُ کُنْیَتِی أَشْبَهُ النَّاسِ بِی خَلْقاً وَ خُلْقا.» (بحارالانوار، ج ۳۶، ص ۳۰۷)

اما میان امامزادگان، تنها حضرت معصومه(ع) است که ۴۵ سال، حتی پیش از تولد امام کاظم(ع)، امام صادق(ع)، وجود مبارک ایشان را بشارت داد: «... إِنَّ لَنَا حَرَماً وَ هُوَ بَلْدَةُ قُمَّ وَ سَتُدْفَنُ فِیهَا امْرَأَةٌ مِنْ أَوْلَادِی تُسَمَّى فَاطِمَةَ فَمَنْ زَارَهَا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ قَالَ الرَّاوِی وَ کَانَ هَذَا الْکَلَامُ مِنْهُ قَبْلَ أَنْ یولَدَ الْکَاظِمُ عَلَیهِ السَّلَامُ.» (بحارالانوار، ج ۵۷، ص ۲۱۶)

ایکنا _ چرا حضرت معصومه‌(س) را زهرای ثانی می‌نامند؟

شباهت‌هایی که میان وجود مبارک حضرت معصومه(س) با حضرت صدیقه طاهره(س) دیده می‌شود، اعم از مشابهت در اسم، دانایی، شفاعت و بسیاری از صفات، تا آنجا که زیارت فاطمه معصومه(ع)، زیارت حضرت فاطمه زهرا(س) است.

چنان‌که در کرامتی از امیرمؤمنان(ع) به پدر بزرگوار آیت‌الله مرعشی نجفی چنین گفته شده است: «خدا جلال و جبروت حضرت فاطمه(س) را به فاطمه معصومه(س) عنایت فرموده است. هر کس بخواهد ثواب زیارت حضرت زهرا(س) را درک کند، به زیارت فاطمه معصومه(س) برود. خود مرحوم آیت‌الله مرعشی نجفی چنین گفته‌اند: «60 سال است که هر روز اولین زائر حضرت معصومه‌(س) هستم.» (فروغی از کوثر، ص ۵۸)

ایکنا - گستردگی مقام شفاعت حضرت معصومه(س) به چه صورت است؟

برتری حضرت معصومه(س) نسبت به دیگر امامزادگان محرز و مسجل است. تأکید ائمه اطهار(ع) به زیارت حضرت معصومه(س) و پاداش و ثواب بزرگ برای آن، همه از این جهت است که جایگاه علمی و معنوی فاطمه ثانی(س) برای دیگران روشن شود. حضرت معصومه(س) از جهت شخصیت فردی و کمالات روحی در بین فرزندان حضرت موسی بن جعفر(ع) بعد از امام رضا(ع) در والاترین رتبه معنوی و عرشی قرار گرفته است.

از خصوصیات بارز حضرت معصومه(ع)، شفاعت است. شفاعت آن حضرت آن‌چنان گسترده است که تمام کسانی را که مقتضی شفاعت هستند، مورد شفاعت قرار می‌گیرند. از همین‌رو، حضرت امام صادق(ع) فرمودند: «أَلَا وَ إِنَّ قمَّ الْکوفةُ الصغِیرَةُ أَلَا إِن لِلْجنَّةِ ثَمَانِیةَ أَبْوَابٍ ثلَاثَةٌ منْهَا إِلَی قُمَّ تُقْبَضُ فِیهَا امْرَأَةٌ مِنْ وُلْدِی اسْمُهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ مُوسَی وَ تُدْخَلُ بِشَفَاعَتِهَا شِیعَتِی الْجَنَّةَ بِأَجْمَعِهِمْ.» (بحارالانوار، ج ۵۷، ص۲۲۸)

نه تنها شفاعت حضرت موجب مغفرت گناهکاران می‌شود؛ بلکه موجب ارتقای رتبه شفاعت‌شوندگان نیز است. از همین‌رو، حضرت رضا(ع) نیز در زیارت‌نامه خواهر بزرگوارشان تعبیر به «اشفعی فی الجنة» کرده و به ما یاد داده تا این چنین بخوانیم: «یا فاطِمَهُ اِشْفَعی لِی فِی الْجَنَةِ، فَاِنَ لَکِ عِنْدَاللهِ شأناً مِنَ الشَأنِ.»

داشتن زیارت‌نامه ماثوره و ترغیب به زیارت آن حضرت از ناحیه امام معصوم(ع)، از خصوصیات مهم آن حضرت است. در بین امامزادگان بعد از حضرت ابوالفضل‌العباس(ع) و حضرت علی‌اکبر(ع) و به دنبال آن شهدای کربلا (حشرنا الله معهم)، حضرت معصومه(س)، تنها امامزاده‌ای است که امام معصوم(ع) برای ایشان، زیارت‌نامه انشا کرده است. حضرت امام رضا(ع) فرمودند: «عِنْدَکمْ لَنَا قَبْرٌ... قَبْرُ فاطِمَةَ بنْتِ موسَی... مَنْ زَارَهَا عَارِفاً بِحَقِّهَا فَلَهُ الْجَنَّةُ.» (تاریخ، قم، ص۲۱۵)

بعد از زیارت معصومین(ع)، زیارت هیچ یک از اولیای الهی به اندازه و مرتبه زیارت حضرت معصومه(س) ترغیب و تأکید نشده است و همین نشانگر عظمت و بزرگی آن حضرت است.

زیارت حضرت معصومه(ع) معادل زیارت همه معصومین(ع) و حرم آن حضرت، حرم ائمه معصومین(ع) دانسته شده است. امام صادق (ع) فرمودند: «إِنَّ لِلَّهِ حَرَماً وَ هُوَ مَکَّةُ وَ إِنَّ لِلرَّسُولِ حَرَماً وَ هُوَ الْمَدِینَةُ وَ إِنَّ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ حَرَماً وَ هُوَ الْکُوفَةُ وَ إِنَّ لَنَا حَرَماً وَ هُوَ بَلْدَةُ قُم‌.» (بحارالانوار، ج ۵۷، ص ۲۲۶)

در این حدیث، از این مکان‌ها به «حرم» تعبیر شده که در آن معانی و مفاهیم مخصوصی نهفته است. حرم جای مقدسی است که در آن گران‌بهاترین سرمایه‌ها را قرار می‌دهند و مرکز اسرار محسوب می‌شود؛ بنابراین همان احترامی که خانه خدا دارد، در مراحل پایین‌تر برای سرزمین قم وجود دارد. یعنی مرکز علوم آل محمد(ص) و به‌ بیان امام کاظم(ع) «قُمُّ عُشُّ آلِ مُحَمَّد.» (بحار‌الانوار، ج ۵۷، ص۲۱۴)

در زیارت‌نامه حضرت معصومه‌(س)، به‌صورت مستقیم به تمام چهارده معصوم و حتی انبیای اولوالعزم(ع) سلام داده شده و سپس خدمت حضرت معصومه(س) سلام و تحیت می‌دهیم. این به این معناست که حرم حضرت معصومه(س) حرم تمام پیامبران و امامان(ع) است.

ایکنا - حضرت معصومه(س) در کتاب الغدیر چگونه معرفی شده است؟

مرحوم علامه امینی در کتاب الغدیر حضرت فاطمه معصومه(س) را عالمه و محدثه‌ای بزرگ معرفی کرده‌اند که در حد خود کم‌نظیر هستند. احادیث معتبری علامه امینی از حضرت معصومه(س) نقل می‌کند که نمایی روشن از این مقام است. سند نقل حدیث غدیر را از پیامبر اکرم(ص) به‌وسیله زنجیره‌ای از زنان اهل بیت(ع)، تا خود حضرت معصومه(س) متصل است که این سلسله سند به «فاطمیات» مشهور است. (الغدیر، ج ۱، ص ۳۵۸ و ص ۳۹۷)

تأکید علامه امینی که حضرت معصومه(س) در نقل حدیث مشهور «من کنت مولاه فعلی مولاه» و «حدیث منزلت» نقش مستقیم و جدی داشته است که نشان‌دهنده جایگاه رفیع ایشان در دفاع از ولایت امیرالمؤمنین(ع) است.

همچنین حدیث معروف «الا و من مات علی حب آل محمد مات شهیدا» را از حضرت معصومه(س) نقل می‌کند که حدیث محبت است. علامه امینی در الغدیر این حدیث را از زبان حضرت معصومه(س) جزو روایات فواطم شمرده است؛ روایاتی که نام‌های چند فاطمه در سلسله سند حدیث است: «... حدثتنا فاطمة و زینب و أم کلثوم بنات موسى بن جعفر(ع) قلن حدثتنا فاطمة بنت جعفر بن محمد الصادق حدثتنی فاطمة بنت محمد بن علی حدثتنی فاطمة بنت علی بن الحسین حدثتنی فاطمة و سکینة ابنتا الحسین بن علی عن أم کلثوم بنت فاطمة بنت النبی عن فاطمة بنت رسول الله صلى الله علیه وسلم و رضی عن‌ها قالت: أنسیتم قول رسول الله صلى الله علیه وسلم یوم غدیر خم، من کنت مولاه فعلی مولاه؟ و قوله صلى الله علیه و سلم: أنت منی بمنزلة هارون من موسى؟» (الغدیر، ج ۱، ص ۱۹۷)