تشکیل قرارگاه اجتماعی محلات؛ گام تازه در سازماندهی مشارکت مردمی

محمدجواد کاظمینی، مدیرکل امور اجتماعی استانداری البرز در گفت‌وگو با ایکنا از البرز در تشریح آخرین روند فعالیت‌های گروه‌های مردمی و جهادی در مناطق آسیب‌دیده، با اشاره به گسترش دامنه مأموریت‌های این نیروها، گفت: تجربه‌های اخیر نشان داده است که ظرفیت‌های مردمی در شرایط بحرانی، صرفاً محدود به اقدامات امدادی اولیه نیست، بلکه می‌تواند به یک نظام منسجم خدمات اجتماعی، حمایتی و حتی بازتوانی روانی تبدیل شود؛ موضوعی که به گفته او، در جریان حوادث اخیر به‌صورت عینی محقق شده است.

وی با بیان اینکه حضور گروه‌های جهادی از نخستین ساعات وقوع بحران آغاز شده است، افزود: در ابتدا تمرکز این نیروها بر جست‌وجو، امدادرسانی فوری و شناسایی آسیب‌دیدگان قرار داشت، اما با تثبیت شرایط اولیه، مأموریت‌ها به شکل طبیعی وارد مرحله‌ای گسترده‌تر شد و حوزه‌هایی همچون ساماندهی اسکان اضطراری، تأمین نیازهای اولیه معیشتی و رسیدگی به وضعیت منازل آسیب‌دیده را در بر گرفت.

کاظمینی ادامه داد: در این مرحله، آنچه اهمیت بیشتری پیدا کرد، توجه به ابعاد انسانی و روانی حادثه بود؛ به‌گونه‌ای که نیروهای جهادی در کنار خدمات فیزیکی، ارائه مشاوره‌های روانی و حمایت‌های اجتماعی را نیز در دستور کار قرار دادند. این خدمات به‌ویژه برای کودکان و خانواده‌هایی که در معرض فشارهای روحی شدید قرار گرفته بودند، نقش قابل توجهی در بازگشت آرامش نسبی به محیط زندگی ایفا کرده است.

وی با اشاره به گستردگی مشارکت‌های مردمی در این حوزه تصریح کرد: در جریان بحران اخیر، استقبال داوطلبان از فعالیت‌های جهادی به حدی بود که ضرورت ایجاد یک سازوکار منسجم برای ساماندهی این ظرفیت احساس شد. بر همین اساس، طرح فراخوان جهادی ایران کوچک طراحی و اجرایی شد تا بتوان نیروهای داوطلب را بر اساس تخصص، توانمندی و محل فعالیت به‌صورت هدفمند سازماندهی کرد.

به گفته کاظمینی، این فراخوان در بستر فضای مجازی و همچنین از طریق ایجاد میزهای خدمت در تجمعات مردمی و راهپیمایی‌های شبانه اجرا شد و امکان ثبت‌نام گسترده علاقه‌مندان به فعالیت‌های داوطلبانه را فراهم آورد. 

مدیرکل امور اجتماعی استانداری البرز در ادامه با اشاره به شکل‌گیری قرارگاه اجتماعی محلات، گفت: این قرارگاه با هدف ایجاد هماهنگی میان ظرفیت‌های مردمی و دستگاه‌های اجرایی تشکیل شده و تلاش دارد فعالیت‌های پراکنده را در قالب یک ساختار واحد و منسجم سامان دهد.

این مسئول توضیح داد: این قرارگاه از هفت کمیته تخصصی تشکیل شده است که هر یک وظیفه مشخصی را بر عهده دارند. کمیته امداد و نجات، نخستین حلقه این ساختار است که مأموریت رسیدگی فوری به آسیب‌دیدگان را دنبال می‌کند. در کنار آن، کمیته اسکان مسئولیت تأمین سرپناه موقت برای خانواده‌های حادثه‌دیده را بر عهده دارد تا روند بازگشت به شرایط عادی تسهیل شود.

کاظمینی افزود: در حوزه سلامت نیز کمیته سلامت و بهداشت روان شکل گرفته است که مأموریت آن ارائه خدمات مشاوره‌ای، حمایت‌های روانی و پیگیری وضعیت روحی آسیب‌دیدگان است. این بخش یکی از نقاط مهم در مدیریت بحران‌های اجتماعی به شمار می‌رود، چراکه آثار روانی حوادث در بسیاری موارد پایدارتر از آسیب‌های فیزیکی است.

وی ادامه داد: کمیته ایران همدل نیز با هدف سازماندهی کمک‌های مردمی، برپایی موکب‌ها و جمع‌آوری اقلام حمایتی فعالیت می‌کند و نقش مهمی در هم‌افزایی اجتماعی ایفا کرده است. همچنین کمیته هماهنگی و نظارت بر بازار وظیفه رصد وضعیت اقلام ضروری و جلوگیری از نوسانات غیرمنطقی قیمت‌ها را بر عهده دارد.

به گفته کاظمینی، دو کمیته دیگر یعنی تعمیر و بازسازی و همچنین پیگیری خسارات نیز مأموریت‌های اجرایی و حقوقی مهمی را دنبال می‌کنند؛ از جمله شناسایی دقیق خسارت‌دیدگان، هماهنگی با نهادهایی همچون بنیاد مسکن و شرکت‌های بیمه و نظارت بر روند بازسازی واحدهای آسیب‌دیده.

این مسئول در ادامه با اشاره به ظرفیت انسانی شکل‌گرفته در این ساختار گفت: در حال حاضر بیش از یک‌هزار نیروی جهادی ثبت‌نام‌شده و ساماندهی‌شده در قالب گروه‌های تخصصی مشغول فعالیت هستند. این نیروها بر اساس نیاز هر منطقه و نوع مأموریت، به‌صورت هدفمند اعزام می‌شوند و نقش مؤثری در تسریع روند خدمات‌رسانی دارند.

کاظمینی با تأکید بر اینکه مدیریت این حجم از مشارکت مردمی نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و زیرساخت سازمانی است، اظهارکرد: یکی از چالش‌های اصلی در این مسیر، هماهنگ‌سازی ظرفیت گسترده داوطلبان است؛ به‌گونه‌ای که در برخی مقاطع، حجم علاقه‌مندان به مشارکت از ظرفیت اجرایی موجود فراتر رفته و ضرورت اولویت‌بندی و ساماندهی دقیق‌تر را دوچندان کرده است. با وجود این چالش‌ها، تجربه به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که اگر بستر مناسب فراهم شود، مشارکت مردمی می‌تواند به یکی از مؤثرترین ابزارهای مدیریت بحران در سطح محلی و ملی تبدیل شود.

کاظمینی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش مدیران محلی اشاره کرد و گفت: در هر محله، افرادی به‌عنوان رابط میان مردم، دستگاه‌های اجرایی و نهادهای حمایتی معرفی شده‌اند. این افراد وظیفه دارند ضمن شناسایی دقیق آسیب‌دیدگان، فرآیند ثبت خسارت‌ها را تا مرحله نهایی پیگیری کنند. این مدل ارتباطی موجب شده است تا فاصله میان مردم و نهادهای مسئول کاهش یافته و روند رسیدگی به مشکلات با سرعت و دقت بیشتری انجام شود.

این مسئول در پایان تأکید کرد: آنچه امروز در قالب قرارگاه اجتماعی محلات و شبکه گسترده نیروهای جهادی در حال شکل‌گیری است، صرفاً یک اقدام مقطعی نیست، بلکه می‌تواند به عنوان الگویی پایدار در مدیریت اجتماعی و بحران‌های آینده کشور مورد استفاده قرار گیرد؛ الگویی که بر پایه مشارکت مردمی، انسجام سازمانی و هم‌افزایی نهادی استوار است.