چهار جلوه کرامت انسان از آفرینش تا بهشت + فیلم
یک استاد حوزه علمیه گفت: کرامت انسان حقیقتی جاری در تمام حیات اوست؛ از لحظه آفرینش که خداوند از روح خود در او میدمد، تا جایی که قلب انسان مؤمن میتواند به «خانه خدا» تبدیل شود و در مرحلهای والاتر، انسان به مقام «خلیفةاللهی» میرسد و در نهایت، در بهشت جاودان مخاطب خطاب الهی قرار میگیرد.
با توجه به اینکه در دهه کرامت قرار داریم، فرصتی ارزشمند فراهم شده است تا درباره یکی از بنیادیترین مفاهیم معارف اسلامی یعنی کرامت انسان تأملی دوباره داشته باشیم. کرامت در نگاه دین، تنها یک واژه ستایشی نیست؛ بلکه بیانگر منزلت، ارزش ذاتی و ظرفیت بیبدیل انسان در نظام آفرینش است.
در همین راستا خبرنگار ایکنا از قم با حجتالاسلام والمسلمین حسن زمانی، عضو هیئت علمی جامعةالمصطفی(ص) العالمیه و عضو مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم گفتوگویی کرده است که بخش اول این گفتوگو از نظر میگذرد:
ایکنا- آیا در قرآن کریم، سخنی از کرامت انسان به میان آمده است؟
مسئله کرامت، از مهمترین نظریات و اندیشههای معرفتی دین اسلام است. کرامت انسان در قرآن کریم، بهعنوان یکی از اساسیترین مسائل مورد توجه قرار گرفته است. خداوند در آیه ۷۰ سوره مبارکه «اسراء» میفرماید: «وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَىٰ كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا؛ به یقین فرزندان آدم را کرامت دادیم و آنان را در خشکی و دریا بر مرکبهایی که در اختیارشان گذاشتیم سوار کردیم، و به آنان از نعمتهای پاکیزه روزی بخشیدیم و آنان را بر بسیاری از آفریدههای خود برتری کامل دادیم.». این آیه، نشاندهنده اهمیت و کرامت انسان در نزد خداوند است.
جلوههای کرامت انسان در قرآن کریم، بسیار زیاد است. یکی از این جلوهها، سرنوشت تاریخچه حیات انسانی است که در چهار مرحله تاریخ حیات انسان دارای کرامت را میبینیم. خداوند نسبت به انسان عنایت داشته و در آفرینش انسان، از روح خود در او دمیده است؛ همانطور که در آیه 72 سوره مبارکه «ص» آمده است: «فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ؛ پس زمانی که اندامش را درست و نیکو نمودم و از روح خود در او دمیدم، برای او سجده کنید.»
در میانه زندگی، انسان به جایی میرسد که آنچنان روح او میتواند تربیت شود که جان او و قلب او خانه خدا شود که این امر نشاندهنده اهمیت و کرامت انسان در نزد خداوند است. در حدیثی مشهور قدسی خداوند میفرماید: «لم يسعني أرضي ولا سمائی، ووسعنی قلب عبدی المؤمن الليّن الوادع»؛ بدین معناست که هیچکدام از موجودات عالم قابلیت این را ندارند که جمال محبوب را دریافت کنند مگر قلب مؤمن.
مرحله سوم، وقتی که انسان میخواهد از این دنیا برود، خداوند او را به مقامی میرساند که میتواند خلیفه الله شود. «إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً؛ به یقین جانشینی در زمین قرار میدهم.» (سوره مبارکه بقره/ آیه ۳۰)
چهارم، آخرین مرحله وقتی به بهشت وارد میشود. در حدیث قدسی داریم، وقتی انسان مؤمن و انسان فرهیخته به بهشت وارد میشود، خداوند نامهای از نور میفرستد با پیکی برای هر یک از مؤمنان فرهیخته و عارف. در آن نامه نوشته شده است: «من الحی الذی لایموت الی الحی الذی لایموت؛ این نامه از طرف خدای زندهایست که هرگز نمیمیرد، به طرف انسانی که نمیگذارم هرگز بمیرد.»
ایکنا - حالا در مقایسه با جایگاه رفیع فرشتگان، آیاتی را ذکر کنید که به مقام والای انسان اشاره دارد؟
انسانها نه تنها از ناحیه خدا، بلکه در مقایسه با ملائکه نیز دارای کرامت هستند. میدانید در بین همه عالم هستی، از همه موجودات برتر، ملائکه هستند. اما جالب این است که مقام انسان بالاتر از ملائکه قرار میگیرد. خداوند در آیه ۳۴ سوره مبارکه «بقره» میفرماید: «وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَىٰ وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ؛ و یاد کن هنگامی که به فرشتگان گفتیم: به آدم سجده کنید، پس سجده کردند مگر ابلیس که سر پیچید و تکبر ورزید و از کافران شد.»
جلوه بعدی از کرامتهای انسان، خلق شدن برای انسان آنچه در آسمانها و زمین است. خداوند در آیه 29 سوره مبارکه «بقره» میفرماید: «هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ؛ اوست که همه آنچه را در زمین است برای شما آفرید، سپس آفرینش آسمان را که بهصورت مادهای دود مانند بود اراده کرد و آن را به شکل هفت آسمان همراه با نظامی استوار درست و نیکو قرار داد؛ و او به قوانین و محاسبات همه چیز داناست.»
جلوه دیگر کرامت انسان، مقایسه او با خانه کعبه است. در حدیثی از امام صادق(ع) است که میفرماید: «اَلْمُؤْمِنُ أَعْظَمُ حُرْمَةً مِنَ اَلْكَعْبَةِ؛ احترام مؤمن بيشتر از كعبه است.»
همچنین کرامت انسان مظلوم و مستضعف نزد خدا به قدری است که در آیه ۲۴۵ سوره مبارکه «بقره» میفرماید: «مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً ۚ وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ؛ کیست آن که به خدا وام نیکو دهد، تا آن را برایش چندین برابر بیفزاید؟ و خداست که روزی را تنگ میگیرد و وسعت میدهد؛ و همه شما برای دریافت پاداش بهسوی او بازگردانده میشوید.»
سخن دیگر راجع به مسئله کرامت انسان این است که کرامت بر دو نوع است؛ کرامت ذاتی و کرامت اکتسابی. کرامت ذاتی همه انسانها را شامل میشود و همان چیزی است که گذشت و بیان شد.
کرامت اکتسابی به این معناست که این درجات کرامت انسانی برای کسی است که تقوا پیشه کند. خداوند در آیه 13 سوره مبارکه «حجرات» میفرماید: «إِنَّ أَكرَمَكُم عِندَ اللَّهِ أَتقاكُم؛ گرامیترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست.» کسی که تقوا و پاکی داشته باشد، از رذائل دوری کند و با کرامت فضائل را کسب کند.
بنابراین، ما یک کرامت ذاتی از طرف خدا داریم که به همه ما انسانها داده شده است، اما آنچه بر ما لازم است این است که ما رذائل و گناهان و معصیتها را از خودمان دور کنیم، باتقوا شویم و در کنار آن فضائل را یکی یکی کسب کنیم تا بیش از دیگران باشیم و گرامیترین انسانها شویم.
ایکنا- نقش حکومت برای کرامتبخشی به انسان چیست؟
انقلاب اسلامی ایران هدفی نداشت جز تحققبخشی کرامت برای مردم ایران. زمانیکه حاکمیت بر کشور ایران، حاکمیت طاغوت بود؛ پادشاهی حاکم بود که معتقد به حاکمیت دین نبود. فساد اخلاقی، ابتذال، رشوه، ذلت و زیر بار سلطه استکبار جهانی، رفتن اموال ایران به غارت و به یغما دادن به آمریکا و دول استکباری، سلطهپذیری و ذلتی که باید سفیر آمریکا و اسرائیل اینجا حکمرانی کنند و قانون کاپیتولاسیون را که انسانهای ایران به عنوان برده تلقی شوند، حاکم بود.
اما امروز مردم ایران خودشان تصمیم میگیرند، انتخاب میکنند و حاکم خود را برمیگزینند. رئیسجمهور و وزرا توسط مردم انتخاب میشوند و قوانین کشور توسط مردم تصویب میشود. این آزادی مردم در انتخاب است و این کرامت انسانی است.
انقلاب ما برای تحقق مسئله کرامت انسانی بود که الحمدلله این کرامت تحقق پیدا کرده است. امیدواریم که انشاءالله خداوند به ما این عنایت را بکند که ما بتوانیم یکی از جلوههای این کرامت را که تحقق تمدن اسلامی است، محقق کنیم.
تمدن اسلامی عناصر متعددی دارد؛ از جمله الهی بودن قوانین، اجرای عدالت، وحدت و امت، تلاش برای نجات مستضعفان و ملل محروم عالم، مسئله دانشافزایی و تولید علم و... . همه این عوامل را ما از آیات شریفه قرآن، احادیث پیامبر اکرم و احادیث ائمه معصومین و بهویژه احادیث امام رضا(ع) الهام گرفتهایم.
ادامه دارد...
انتهای پیام
