صبر و تقوا به ایمان انسان معنا میبخشد
حجتالاسلام علیاکبر بابایی گفت: تقوا و صبر دو صفتی است که در تمام شئون زندگی انسان باید رعایت شود و ایمان بدون تقوا یک ایمان ظاهری است و تاثیرگذار نخواهد بود، همچنین منزلت صبر نسبت به ایمان در تعبیر نهجالبلاغه مانند سر به بدن است، اگر همراه ایمان صبر و تقوا نباشد، این ایمان کارایی و نقشی در زندگی انسان ندارد.
به گزارش ایکنا از قم، حجتالاسلام والمسلمین علیاکبر بابایی، استاد پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در نشست علمی «جنگ تحمیلی سوم، دستاوردها و درسها؛ تحلیل قرآنی» که از سوی جهاددانشگاهی قم و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه امروز ۱۳ اردیبهشتماه در سالن جلسات پژوهشگاه برگزار شد، با عنوان «تقوا و صبر در نبرد با باطل» اظهار کرد: انسان تمام اعمال و رفتارش در چارچوبی است که خدای متعال تعیین کرده است، تقوا به معنای انجام واجبات و مستحبات و ترک محرمات و صبر نیز در دستور زبان فارسی به معنای شکیبایی است. نبرد در دستور زبان عربی همان جهاد است که غالب فقهای ما در عصر غیبت امام زمان(ع) جهاد دفاعی مورد ندارد.
وی افزود: بیش از صد آیه قرآن کلمه صبر یا هم خانوادههای آن دیده میشود، اما کلمه تقوا بیش از ۲۵۰ مورد در قرآن وجود دارد، در صورتی که درباره نماز کمتر از ۹۰ مورد ذکر شده است، تقوا و صبر دو صفتی است که در تمام شئون زندگی انسان باید رعایت شود و ایمان بدون تقوا یک ایمان ظاهری است و ایمان تأثیرگذاری نیست و صرفا احکام ظاهری برای آن فرد برقرار است، همچنین منزلت صبر نسبت به ایمان در تعبیر نهجالبلاغه مانند سر به بدن است اگر همراه ایمان صبر و تقوا نباشد، این ایمان کارایی و نقشی در زندگی انسان ندارد.
بابایی با بیان اینکه تقوا در تمام شئون زندگی انسان در عبادات، سختیها و مسائل نقش پررنگی دارد، گفت: هر عمل و عبادتی بدون تقوا پذیرفته نیست، همانطور که خداوند در آیه ۲۷ سوره مائده فرموده است: «وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ ۖ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ؛ و بخوان بر آنها به حقیقت حکایت دو پسر آدم (قابیل و هابیل) را، که چون تقرب به قربانی جستند از یکی پذیرفته شد و از دیگری پذیرفته نشد. (قابیل به برادرش هابیل) گفت: البته تو را خواهم کشت. (هابیل) گفت: بیتردید خدا (قربانی را) از متقیان خواهد پذیرفت.»
وی ادامه داد: از جمله کارهایی که صبر و تقوا در آن بسیار تأثیرگذار است؛ نبرد یا همان جهاد با کفار و باطل است، در سوره توبه آیه ۱۲۳ خداوند به مسلمانان دستور داده است که نباید با کافرین نرم برخورد کنند، «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قَاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ وَلْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ؛ ای اهل ایمان! با کافرانی که هم جوار شما هستند، نبرد کنید؛ و آنان باید در شما سرسختی و شدت یابند و بدانید که خدا با پرهیزکاران است.»
بابایی تصریح کرد: نشانه تقوا در انسان مسلمان، تندی و خشونت با کفار است و در نهایت با اطاعت از دستور الهی، خداوند پشتیبان جبهه حق خواهد بود، خداوند در سوره بقره آیه ۱۴۹ فرموده است همانند کسی که به شما تعدی کرده است، تعدی کنید اما تقوا(حد و حدود) را نیز فراموش نکنید «الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ ۚ فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ؛ ماه حرام در برابر ماه حرام است [اگر دشمن حرمت آن را رعایت نکرد و با شما در آن جنگید، شما هم برای حفظ کیان خود در همان ماه با او بجنگید.] و همه حرمتها دارای قصاص اند. پس هرکه بر شما تعدّی کرد، شما هم به مثل آن بر او تعدّی کنید و از خدا پروا نمایید، و بدانید که خدا با پرواپیشگان است.»
وی بیان کرد: در برخی آیات دیگر؛ آثار رعایت تقوا در نبرد، صلاحیت و برخورداری انسان از کمک و معیت خداوند است، در هر عملی تقوا اقتضا میکند که اعمال ما مطابق با احکام الهی باشد، اگر در عبادتی تقوا نباشد یا سلیقهای انجام گیرد، ارزشی نخواهد داشت، اگر در استفاده از مادیات و امکانات تقوا نباشد از نگاه خداوند محروم خواهد شد، باید حلال و حرام خداوند رعایت شود تا مشمول رحمت خداوند قرار بگیریم. برای شناخت احکام الهی باید به بیانات پیامبر اسلام(ص) و ائمه اطهار(ع) رجوع کنیم و شخصی که میتواند احکام را از این منابع استخراج کند؛ فقیه جامع الشرایط است.
صبر در هنگام جنگ یکی از صفات متقین و مومنین راستین است
بابایی افزود: ولی فقیه باید به احکام شرعی مسائل جنگ و جهاد آشنا باشد و حرف آخر را بزند تا تقوا رعایت شود و خداوند پشتیبان ما باشد، همچنین با وجود تقوا میتوان در مواجهه و رفتار با دشمن عدالت رعایت را رعایت کنیم، «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ ۖ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا ۚ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ؛ ای اهل ایمان همواره [در همه امور] قیام کننده برای خدا و گواهان به عدل و داد باشید. و نباید دشمنی با گروهی شما را بر آن دارد که عدالت نورزید؛ عدالت کنید که آن به پرهیزکاری نزدیک تر است. و از خدا پروا کنید؛ زیرا خدا به آنچه انجام می دهید آگاه است.» (مائده/ ۸)
وی اضافه کرد: افرادی که جنگ میکنند انگیزههای متفاوتی دارند اما طبق زیارت امینالله هدف افراد باتقوا «وَ أَظْهِرْ كَلِمَةَ الْحَقِّ وَ اجْعَلْهَا الْعُلْيَا وَ أَدْحِضْ كَلِمَةَ الْبَاطِلِ وَ اجْعَلْهَا السُّفْلَى؛ و كلمه حق را نمايان و آن را برتر كن، و كلمه باطل را بلغزان و آن را پست تر قرار ده.» ذکر شده است، همچنین هرکسی که در این جنگ قدمی بر میدارد باید با اخلاص و باتقوا باشد. در سوره بقره آیه ۱۷۷ صبر در هنگام جنگ یکی از صفات متقین و مومنین راستین است، «لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِی الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا ۖ وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ ۗ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ؛ نیکی این نیست که روی خود را به سوی مشرق و مغرب کنید، بلکه نیکی [واقعی و کامل، که شایسته است در همه امور شما ملاک و میزان قرار گیرد، منش و رفتار و حرکات] کسانی است که به خدا و روز قیامت و فرشتگان و کتاب آسمانی و پیامبران ایمان آورده اند، و مال و ثروتشان را با آنکه دوست دارند به خویشان و یتیمان و درماندگان و در راه ماندگان و سائلان و [در راه آزادی] بردگان می دهند، و نماز را [با همه شرایطش] برپای میدارند و زکات میپردازند و چون پیمان بندند وفاداران به پیمان خویشند، و در تنگدستی و تهیدستی و رنج و بیماری و هنگام جنگ شکیبایند؛ اینانند که [در دین داری و پیروی از حق] راست گفتند و اینانند که پرهیزکارند.»
بابایی یادآور شد: جنگ تبعاتی دارد و اگر انسان صبر نداشته باشد، نمیتواند جنگ را با موفقیت به پایان برساند. معمولا در روایات قلمرو صبر در سه بخش جا گرفته است؛ صبر بر اطاعت، گناهان و مشکلات و سختیها و در مسئله جنگ هر سه بخش باید در نظر گرفته شود، گاهی در مواجهه با دشمن اگر میخواهیم دچار گناه نشویم باید صبر بورزیم و احکام الهی را رعایت کنیم. آیات ۱۵۵ و ۱۵۶ سوره بقره انسان را به صبر دعوت میکند «وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ ۗ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ؛ و بی تردید شما را به چیزی اندک از ترس و گرسنگی و کاهش بخشی از اموال و کسان و محصولات [نباتی یا ثمرات باغ زندگی از زن و فرزند] آزمایش می کنیم. و صبرکنندگان را بشارت» «الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ؛ همان کسانی که چون بلا و آسیبی به آنان رسد گویند: ما مملوک خداییم و یقیناً به سوی او بازمی گردیم.»
وی در پایان بیان کرد: همچنین خداوند در آیه ۱۵۷ سوره بقره بر افرادی که مسائل و مصیبتها را تحمل میکنند صلوات و رحمت میفرستد و آنان را هدایت شدگان؛ مینامد، همچنین نزدیک ظهور امام عصر این مسائل پیاپی رخ میدهد و کسانی که بر این مصیبتها صبر کنند و از امتحان بگذرند باید به آنان بشارت داد.
انتهای پیام
