مبتلا به اخباریگری شدید هستیم
استاد درس خارج حوزه علمیه، گفت: دوره دیگر دوره ما یعنی دو قرن اخیر به خصوص دوره معاصر ما است؛ معروف است که در این دوره اخباریگری تمام شده است ولی الان هم در دوره اخباریگری شدید قرار داریم. امروزه در دوره عجیبی هستیم؛ اگر اخباریون با استفاده از عقل مخالفند امروز حتی در کارآیی ابزاری عقل هم با آن مخالف هستند.
به گزارش ایکنا، آیتالله ابوالقاسم علیدوست؛ استاد درس خارج حوزه علمیه، 17 اردیبهشت ماه در مراسم بزرگداشت آیتالله محمدابراهیم جناتی که در دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد به موضوع «تطور اجتهاد در گذر زمان با محوریت فقه امامیه» پرداخت و گفت: در سال 1388 مقالهای در فصلنامه کاوشی نو در فقه از ایشان منتشر شده است. دغدغه چند دهه ایشان تحول و تطور در فقه و اجتهاد بوده است و چندین اثر با همین موضوع تولید کرده است.
وی افزود: ایشان در اثری گفته است مهمترین معضل اجتهاد موجود عدم تونایی پاسخگویی درباره رویدادهای متنوع و پیچیده زمانه است و باید با اجتهاد نوین و پویا براساس منابع معتبر شرعی تحول ایجاد کنیم و تکیهگاهی محکم حکومت اسلامی باشد.
علیدوست تصریح کرد: ایشان برای اینکه فقه بتواند ستون و پایگاهی برای تئوری حکومت اسلامی باشد این دغدغه را دنبال کردند.
وی افزود: اگر بخواهیم تطور اجتهاد را در طول زمان بررسی کنیم باید بر دو عنصر تکیه کنیم؛ اول اخبار یعنی تطورات بر اساس رفتار فقها با اخبار و محور دیگر عقل و رفتار فقها در ارتباط با عقل و عنصر سوم هم تحولات و شرایط زمان است.
استاد حوزه با بیان اینکه ما با 5 مرحله در این جا مواجهیم، گفت: اول دوره خود معصومین از جمله امام صادق(ع)؛ زراره و حمران که دو برادر بودند یکی گرایش حدیثی و دیگری عقلی داشت و گاهی درگیری داشتند و اختلافات را نزد امام بردند و ایشان تعدیل و بالانس بین این دو رویکرد ایجاد میکردند. هشام بن حکم و ابن ابی عمیر هم هر کدام رویکرد متفاوتی داشتند که هشام عقلگرا و ابن عمیر حدیثگرا بود.
وی افزود: خیلی سادهاندیشانه است تصور کنیم جریان عقلگرایی و اخباریگری از قرن 11 شروع شده است. اواسط نیمه اول قرن چهارم با بزرگانی چون کلینی و صدوقین، ابن قولویه و سیدمرتضی، مفید و شیخ طوسی مواجهیم که برخی رویکرد عقلی و دیگرانی رویکرد اخباری دارند مثلا شیخ مفید علیه استادش شیخ صدوق حمله میکند که چرا هر حدیثی را میپذیرد.
علیدوست بیان کرد: در دوره سوم یعنی قرن دهم، محقق اردبیلی و صاحب معالم و ... با اینکه گرایش حدیثی دارند ولی به عقل بهای لازم را میدهند مخصوصا شهید ثانی و محقق اردبیلی و از طرف دیگر کسانی چون استرآبادی، بحرانی، تونی و جزایری و ... در اوج اخباریگری هستند لذا اوج اخباریگری در قرن یازدهم دیده میشود.
استاد درس خارج حوزه بیان کرد: دوره دیگر دوره ما یعنی دو قرن اخیر به خصوص دوره معاصر ما هست؛ معروف است که در این دوره اخباریگری تمام شده است ولی الان هم در دوره اخباریگری شدید قرار داریم. امروزه در دوره عجیبی هستیم؛ اگر اخباریون با استفاده از عقل مخالفند امروز حتی در کارآیی ابزاری عقل هم با آن مخالف هستند.
عبور برخی اخباریون معاصر از قرآن
وی افزود: اخباریهای امروز میگویند ما دو منبع یعنی قرآن و روایات بیشتر نداریم و حتی از قرآن هم عبور میکنند و فقط حدیث را میپذیرند. اصولی ممکن است حرف بزنند ولی اخباری فتوا میدهند؛ بزرگانی در حوزه داریم که واجد این ویژگی هستند.
علیدوست تصریح کرد: البته جای خوشبختی است که کسانی چون آیتالله جناتی را داریم که این فضا را شکستهاند. ما در صد سال اخیر نجف فتاوای کسی چون شیخ حسین حلی و کاشف الغظاء و ایشان ... را شاهدیم که تفکرات نوینی دارند.
وی ادامه داد: عالمی بیش از صد سال قبل در نجف فتوا میدهد که الان ما باید در قم بر سر آن چانه بزنیم. آیتالله جناتی بر نکته تکیهگاه محکم تئوری حکومت اسلامی سخن گفته است به همین دلیل رهبر شهید در دهه 70 وقتی گروهی را برای مباحث فقهی مستحدث منصوب کردند ایشان هم از جمله منصوبین بودند.
استاد حوزه گفت: ما همچنان که باید بر روی معاصرت تاکید کنیم و اقتضائات زمان و مکان و تحولی را که ایجاد شده است مدنظر بگیریم باید اصالت هم مورد تاکید قرار بگیرد. فقه جواهری ناموس حوزه و فقه امامیه است و در رفتارهای آیتالله جناتی به راحتی وجود دارد.
وی تاکید کرد: فقه سنتی باید سنتی بماند و همه سنتی قلم بزنند و فتوا دهند ولی فقه سنتی شیخ مفید و سیدمرتضی یعنی از یک طرف به استادش حمله میکند که چرا اخبار را بدون عرضه بر قرآن میپذیری و از طرفی به روایت و عقل هم بی توجه نیست.
فقه سنتی توهم عقل نیست
علیدوست با بیان اینکه فقه سنتی این نیست که عقل را توهم بدانیم، تصریح کرد: ما برای فقه سنتی بدیل درست نمیکنیم و نواندیشی را هم عبور از سنت نمیدانیم لذا نه ستیز با فقه سنتی داریم نه سنتینمای خطرناک و باید اصالت و معاصرت را با همدیگر در فقه ببینیم و به حوادث واقعه توجه داشته باشیم.
وی تاکید کرد: باید انضباط فقهی را مراعات کنیم. فقه معاصر نباید در قالب نگاه سنتینما تعریف شود و باید فقه معاصر را با نگاه فقاهت معاصر به پیش ببریم تا فقه مانا بماند. اید تقیه را کنار بگذاریم و از کسی نترسیم و آراء فقهی را با صراحت بیان کنیم.
انتهای پیام
