شاهنامه، معمار روح حماسی و حافظه تاریخی ایران است

به گزارش خبرنگار ایکنا، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در آیین ملی «شاهنامه و هویت ایرانی» که به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی امروز ۲۳ اردیبهشت‌ماه در تالار وحدت برگزار شد، اظهار کرد: ایران و ایرانی به جهات مختلف به فردوسی و شاهنامه مدیون است.

وی با بیان اینکه نقشی که فردوسی و شاهنامه در زبان فارسی داشت را ‌می‌توان از چند زاویه نگاه کرد، اظهار کرد: ایران همواره سرزمین زبان‌ها، لهجه‌ها و گویش‌های گوناگون بوده و زبان پارسی در طول تاریخ و امروزه ضمانت‌بخش وحدت و تمامیت ارضی ایران بوده است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: فردوسی بعد از اسلام توانست زبان فارسی را به عنوان زبان ملی برای ما نگاهبانی کند.

وی با بیان اینکه ما از معدود ملت‌ها و تمدن‌هایی هستیم که وقتی متون هزار سال قبل خودمان را می‌خوانیم، می‌فهمیم، تصریح کرد: بسیاری از ملت‌ها و تمدن‌ها چنین ارتباط تاریخی با گذشته خودشان ندارند ولی فردوسی در اینکه ما می‌توانیم نیاکانمان را درک کنیم و زبان آن‌ها را بخوانیم، نقش ویژه‌ای دارد. همچنین فردوسی در قرن چهارم برای ما یک فرهنگستان پرثمر ایرانی بود و ما هنوز بر خوان فردوسی هستیم، در واژگانی که او کشف و خلق کرد و راه‌هایی که برای ما گشود.

صالحی با اشاره به نقش فردوسی در خلاقیت‌های زبانی، اظهار کرد: شاهنامه سرشار از تصویرسازی‌های زبانی، مینیاتور ایرانی و بخشش در ادبیات ایرانی است، همچنین در خلق تصویرهای زبانی در جنگ‌ها، نبردها و ارتباطات کم‌نظیر است. ده‌ها نکته دیگری هم هست که وقتی ما در آستانه روز پاسداشت زبان فارسی هستیم، نسبت فردوسی را با این زبان بیشتر و بیشتر می‌فهمیم.

وی با اشاره به ویژگی دیگر فردوسی برای ایرانیان، اظهار کرد: ما مدیون فردوسی هستیم و خواهیم بود. فردوسی و شاهنامه، حافظه تاریخی ایران است و شجره ملی ما در فردوسی و شاهنامه دیده می‌شود. ملت‌های زیادی هستند که شناسنامه ملی، فرهنگی و تاریخی ندارند ولی ما به برکت شاهنامه، شجره‌نامه‌دار و شناسنامه‌دار شدیم. این حافظه تاریخی که شاهنامه برای ما گذاشته، کم‌ارزش نیست. راجع به تک‌تک این موارد می‌شود ساعت‌ها صحبت کرد که چگونه ملتی که از یک حافظه تاریخی برخوردار است، می‌ماند و در تندبادها و طوفان‌ها پابرجاست.

صالحی تصریح کرد: نکته دیگری که ما به شاهنامه و فردوسی مدیون هستیم، این است که شاهنامه راوی و شارح حکمت ایرانی است. حکمت ایرانی (حکمت خسروانی) هم نظریه دارد و هم مفاهیم، همچنین نمادهای عینی و دستورالعمل‌های اقدامی نیز دارد. شاهنامه هم در نظریه‌های این حکمت ایرانی و هم در حوزه نمادهای عینی از کیخسرو و دیگران حرف دارد.

وی با بیان اینکه شاهنامه، حافظ اسطوره‌های ایرانی است، افزود: همان‌طور که روان فرد، ناخودآگاه دارد، روح جمعی ما هم بخش ناخودآگاه و اسطوره‌ساز دارد. یکی از کارکردهای اسطوره‌ها این است که به طور ناخودآگاه روح جمعی را جهت می‌دهند و شتاب می‌بخشند؛ اگر فردوسی نبود و ما شاهنامه را نداشتیم، روح جمعی ایران به گونه‌ای دیگر بود. اسطوره‌هایی که او برای ما روایت و ماندنی کرده، روح جمعی خاصی را به ایران و ایرانی داده است.

وزیر ارشاد با تأکید بر اینکه شاهنامه معمار روح حماسی است، گفت: شاهنامه در سه بخش اساطیری، پهلوانی و تاریخی، یک روایت حماسی از تاریخ ایران دارد. اگر می‌بینیم در بزنگاه‌های تاریخی از جمله جنگ تحمیلی، ایران و ایرانی می‌ماند و در مقابل قدرت‌های اتمی جهان مقاومت نشان می‌دهد، قطرات و تراوش‌هایی از روح حماسه ایرانی است.

وی با اشاره به دستور رهبر شهید انقلاب اسلامی در صیانت از آرامگاه فردوسی، ادامه داد: وقتی در ابتدای انقلاب، ایشان شنیدند که عده‌ای می‌خواستند آرامگاه را مورد آسیب قرار دهند، دستور دادند از آرامگاه فردوسی صیانت شود. ایشان فرمودند «فردوسی، قله شعر ایرانی است». با این نگاه، رهبر شهید انقلاب اسلامی از چند زاویه به فردوسی دلباخته بودند.

صالحی تصریح کرد: زاویه اول، جایگاه زبانی است. رهبر شهید انقلاب عبارات مختلفی درباره زبان فردوسی دارد: «فردوسی خدای سخن است. او زبان محکم و استواری دارد. واقعاً پدر زبان فارسی امروز است.» ویژگی دومی که ایشان برای فردوسی برمی‌شمارند، جایگاه حکمی فردوسی است، ایشان می‌گویند: «ما به کمتر شاعری در تاریخ حکیم می‌گوییم».

وی افزود: ویژگی سومی که رهبر شهید برای فردوسی حکیم برمی‌شمارند، جایگاه اجتماعی است. ایشان می‌فرمایند: «در کدام خانه و کدام ده و کدام محله بود که شاهنامه نبود یا خوانده نمی‌شد؟ شاهنامه کتاب بالینی ایرانی بود و هست».

وزیر ارشاد در پایان بیان کرد: فردوسی تنها شاعر نیست؛ او روح تثبیت‌شده ایرانی است. یاد او را گرامی می‌داریم و امیدواریم که نفس این روح به ایران بدمد و پایدار و مانا بماند.