مفهوم دانشگاه نسل پنجم

به گزارش ایکنا به نقل از روابط عمومی دانشگاه تبریز، محمد عباس‌زاده، معاون دانشجویی دانشگاه تبریز، امروز، دوم خردادماه در نشست تخصصی «دانشگاه پساجنگ»، با حضور جمعی از محققان و پژوهشگران حوزه علوم انسانی و فلسفه در دانشگاه تبریز، با طرح مفهوم «دانشگاه نسل پنجم» اظهار کرد: عنوان دانشگاه نسل پنجم در ادبیات رایج دانشگاهی دنیا وجود ندارد و این عنوان را خودم مطرح کرده‌ام.

وی با اشاره به روند تحول دانشگاه‌ها در جهان گفت: دانشگاه‌ها در ابتدا آموزش‌محور بودند، سپس به دانشگاه‌های پژوهش‌محور تبدیل شدند و بعد از آن دانشگاه‌های کارآفرین و جامعه‌محور با تأکید بر مسئولیت اجتماعی شکل گرفتند؛ اما اکنون با ورود هوش مصنوعی، باید از «دانشگاه نسل پنجم» سخن گفت؛ دانشگاهی هوشمند که مبنای آن الگوریتم و کارکرد اصلی آن قابل پیش‌بینی است.

عباس‌زاده افزود: امروز در هر سامانه اینترنتی و هر جست‌وجویی که انجام می‌دهیم، با معماری الگوریتمی مواجه هستیم و همین الگوریتم‌ها هستند که حتی در شناسایی دانشمندان و نخبگان ما نقش داشته‌اند. اگر دانشمندان ما ترور شدند و افراد فعال در حوزه هسته‌ای مورد رصد قرار گرفتند، بخشی از این مسئله ناشی از تحلیل داده‌ها، بررسی مقالات علمی و پیش‌بینی‌هایی بود که بر مبنای همین الگوریتم‌ها صورت گرفت. جامعه امروز مبتنی بر داده است و مسئله اصلی، کشف لایه‌های پنهان در پشت این الگوریتم‌هاست.

معاون دانشجویی دانشگاه تبریز با طرح این پرسش که «هوش مصنوعی چیست که به هر پرسشی پاسخ می‌دهد؟» گفت: باید به کارکردهای پنهان این فناوری توجه شود و علوم انسانی وظیفه دارد از منظر جامعه‌شناختی، فلسفی و روان‌شناختی، لایه‌های پنهان مستتر در معماری الگوریتمی را کشف کند.

این استاد جامعه‌شناسی تأکید کرد: نباید هر نوع اطلاعاتی را در اختیار این سامانه‌ها قرار دهیم؛ زیرا الگوریتم‌ها می‌توانند وابستگی ایجاد کنند و داده‌های ما را به بخشی از سازوکار قدرت تبدیل کنند.

وی در ادامه با انتقاد از برخی رویکردهای حاکم بر نظام آموزشی و پژوهشی کشور اظهار کرد: امروز به‌جای تمرکز بر کیفیت آموزش، به سمت شاخص‌هایی مانند اچ‌ایندکس حرکت کرده‌ایم و این مسئله موجب شده خودمان به نوعی به عامل آسیب‌زننده به نظام علمی خود تبدیل شویم. نتیجه این روند، از دست رفتن علم بومی در برابر علم غربی است؛ در حالی که نباید صرفاً نگران کاهش رتبه و رنکینگ دانشگاه‌ها باشیم.

عباس‌زاده تأکید کرد: معتقدم رتبه دانشگاه‌ها لزوماً کاهش پیدا نمی‌کند، بلکه باید در کنار شاخص‌هایی مانند اچ‌ایندکس، به معرفت بومی نیز توجه شود.

معاون دانشجویی دانشگاه تبریز با اشاره به مفهوم «عدالت شناختی» گفت: عدالت شناختی به این معناست که ایده‌ها، احساسات، توجهات و نیازهای بومی خود را بشناسیم و بر اساس بستر فرهنگی و اجتماعی خود نسخه‌پردازی کنیم؛ به‌گونه‌ای که هم محلی بیندیشیم و هم جهانی.

وی بیان کرد: آنچه امروز در دانشگاه‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته، سواد الگوریتمی بومی است و دانشگاه‌ها باید به این حوزه توجه جدی داشته باشند. باید در دانشگاه‌ها به کشف سازوکار این الگوریتم‌ها بپردازیم و برای ترس‌های سیال، هویت‌های سیال و نگرانی‌های سیال جامعه امروز راهکار ارائه دهیم.

عباس‌زاده تأکید کرد: راه‌حل این مسائل، احیای علوم انسانی است، چراکه علوم انسانی امروز قربانی علوم غیرانسانی شده است.