حج بزرگترین فرصت تاریخی برای گذر از تعدد مذهب است
حجتالاسلام والمسلمین جلال سبحانی گفت: حج بزرگترین فرصت تاریخ برای اثبات این نکته است که اسلام، مذهبی تنها برای ما نیست، بلکه آیینی برای همه است. اگر بتوانیم از این فرصت برای گذار از تعدد مذهب به وحدت هدف بهره ببریم، حج نه تنها یک سفر بهسوی مکه، بلکه سفری بهسوی خود حقیقت و پیوند دوباره انسانیت خواهد بود.
حج نه تنها یک فریضه فردی، بلکه بزرگترین گردهمایی استراتژیک جهان اسلام است؛ فرصتی بیبدیل که ظرفیت تبدیل تهدیدها به فرصتهای وحدتبخش را در دل خود دارد. حج مظهر وحدت و اتحاد مسلمانان است. اینکه خداوند متعال همه مسلمانان و هرکه از ایشان را که بتواند، به نقطهای خاص و در زمانی خاص فرامیخواند و در اعمال و حرکاتی که مظهر همزیستی و نظم و هماهنگی است، آنان را روزها و شبهایی در کنار یکدیگر مجتمع میکند، خود نمادی از وحدت است. اما در دنیای اسلام گاهاً شاهد فاصلهها و حتی رویاروییهای سیاسی در میان دولتهای اسلامی هستیم، بهمنظور بررسی دیدگاه قرآن کریم به مسئله حج، اهمیت وحدت در این فریضه دینی و راهکارهای حفظ این مهم، خبرنگار ایکنا از همدان با حجتالاسلام والمسلمین جلال سبحانی، مسئول نهاد رهبری در دانشگاه صنعتی همدان گفتوگویی کرده است که مشروح آن را در زیر میخوانیم:
ایکنا _ قرآن کریم با چه دیدگاهی به حج نگریسته است؟
از دیدگاه قرآن کریم، دو موضوع از بارزترین و آشکارترین فلسفههای این کنگره عظیم سالیانه است. در آیه ۹۶ سوره آل عمران میخوانیم: «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِينَ؛ نخستین خانهاى که براى مردم و نیایش خداوند بنا نهاده شد، همان است که در سرزمین مکه است. که پربرکت، و مایه هدایت جهانیان است.»
همچنین در آیه ۹۷ سوره مائده آمده است: «جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِّلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ ۚ ذَٰلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ؛ خداوند، کعبه ـ بیتالحرام ـ را وسیلهاى براى استوارى و سامان بخشیدن به کار مردم قرار داده است.»
در حقیقت این دو آیه شریفه، عصاره و خلاصه همه آن چیزی است که بهعنوان آرمان اجتماعی این فریضه بزرگ مطرح و میتواند در هر عصری حلال مشکلات مسلمانان در سطح جهانی باشد.
تضادهای مذهبی، اختلافات فقهی و بهویژه تنشهای سیاسی میان دولتها، میتواند فضای معنوی حج را به عرصهای برای نمایش قدرت یا بروز اختلافات تبدیل کند. وقتی تمرکز از ذکر و عبودیت به سمت نمایشهای سیاسی یا گروهگراییهای مذهبی تغییر میکند، روح وحدت آسیب میبیند و تفرقه، جایگزین آن پیوند روحانی میشود.
ایکنا _ چرا حج از منظر دینی نماد وحدت و همگرایی امت اسلامی تلقی میشود؟
آرمان وحدت اسلامی که ریشه در آموزههای قرآنی و سیره پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) دارد، همواره از اندیشهها و آرزوهای دیرینه مصلحان اجتماعی مسلمان بوده است. حج یکی از بهترین بسترهای تحقق این آرمان سترگ بهشمار میآید، چراکه هر ساله، میلیونها مسلمان از گوشه و کنار این کره خاکی با انگیزهای واحد بهسوی مکه مکرمه گام برمیدارند.
این حرکت عظیم، فراتر از یک سفر مذهبی یا انجام یک فریضه عبادی، بزرگترین تجمعی است که در تاریخ بشر دیده میشود؛ اجتماعی که در آن، مرزهای جغرافیایی، رنگهای پوستی، زبانها و طبقهبندیهای اقتصادی، زیر سایه یک کلمه و یک هدف، تنوع خود را از دست میدهند و یکرنگ میشوند.
ایکنا _ آیا حج میتواند به میدان مبارزه با تفرقه تبدیل شود یا صرفاً یک سنت بدون تغییر است؟
حج بزرگترین فرصت تاریخ برای اثبات این نکته است که اسلام، مذهبی تنها برای ما نیست، بلکه آیینی برای همه است. اگر بتوانیم از این فرصت برای گذار از تعدد مذهب به وحدت هدف بهره ببریم، حج نه تنها یک سفر بهسوی مکه، بلکه سفری بهسوی خود حقیقت و پیوند دوباره انسانیت خواهد بود. تفرقه، نقطه ضعف ماست و حج بزرگترین فرصت ما برای جبران این ضعف دیرینه است.
جوهر اصلی حج در احرام نهفته است. وقتی میلیونها انسان، با لباسهایی ساده و یکسان، در کنار هم ایستادهاند، تفاوت میان پادشاه و گدا، یا دانشمند و کارگر از میان میرود. این یکسانسازی ظاهری، اولین قدم برای یکسانسازی درونی است. حج به ما میآموزد که در پیشگاه خالق، تنها عامل تمایز، تقواست؛ نه نژاد، نه ثروت و نه قدرت ظاهری و این خود نقطه شروع وحدت است؛ جایی که انسانها یاد میگیرند با دیگری نه بهعنوان یک رقیب، بلکه بهعنوان یک برادر ایمانی روبهرو شوند.
با وجود این ظرفیت عظیم، گاه مطامع سیاسی و اجتماعی برخی زمامداران کشورها، سایهای از غفلت بر این تجلی وحدت میافکند.
ایکنا _ چگونه حج میتواند بیشتر و بهتر از قبل به عاملی برای وحدت تبدیل شود؟ از نظر شما چه راهکارهایی وجود دارد؟
برای اینکه حج از یک مراسم تکراری، به یک موتور محرک برای وحدت اسلامی تبدیل شود، باید از رویکرد یکسانسازی اجباری به سمت پذیرش تنوع در عین وحدت حرکت کرد.
یکی از راهکارها تمرکز بر اشتراکات بنیادین است. به جای تمرکز بر جزئیات اختلاف در مناسک، باید بر اهداف مشترک تأکید کرد. حج، نماد تسلیم در برابر اراده الهی است. اگر گفتمان حاکم بر حج، بر مفاهیمی چون عدالت، صلح، برابری و قیام در برابر مستکبران متمرکز شود، تفاوتهای مذهبی در سایه این ارزشهای انسانی، کمرنگ میشوند.
دومین راهکار مدیریت هوشمندانه فضای حج است. باید تلاش کرد تا فضای مکه و مناسک حج از بازیهای سیاسی قدرتمندانی که جز به منافع سیاسی و مادی خود نمیاندیشند مصون مانده و به بستری برای مقابله با ظلم و ستم مستکبران و زورگویان عالم تبدیل شود.
سومین راهکار تقویت دیالوگ میانمذهبی در قلب مکه است. حج میتواند فرصتی برای برگزاری نشستهای علمی و فرهنگی میان عالمان و متفکران مذاهب مختلف باشد. ایجاد بستری برای گفتوگو درباره چالشهای مشترک جهان اسلام (مانند فقر، بیعدالتی و تبعیض، اشغالگری و ظلم به مسلمانان در سرزمینهای کفر)، میتواند تفاوتهای فقهی را در کنار مسائل حیاتی امت، کمرنگ کند.
آموزش فرهنگ همزیستی به زائران نیز دیگر راهکار میتواند باشد. وحدت، یک شعار نیست؛ بلکه یک تمرین است. زائر باید یاد بگیرد که چگونه با کسی که زبانش را نمیفهمد یا با روشی متفاوت عبادت میکند، با احترام و همدلی برخورد کند. این مهارتهای اجتماعی ـ مذهبی باید بخشی از آمادگیهای لازم برای حج باشد.
در سالیان اخیر، حوادث تلخی از سوی دشمنان اسلام و مسلمانان و در رأس آنها آمریکای جهانخوار و رژیم پلید صهیونی در منطقه بر مسلمانان تحمیل شده و متأسفانه حاکمان به ظاهر مسلمان منطقه نه تنها هیچ اقدامی برای رفع این ظلمهای آشکار انجام ندادهاند، بلکه بسیاری از آنان خود به همراهی و همدستی با این اشرار عالم دست یازیدهاند؛ در حالیکه فرصت اجتماع میلیونی حج میتوانست و میتواند ضمن روشنگری در این خصوص، مسلمانان جهان را متحد و در برابر این ظلمهای آشکار به قیام و مقاومت وادارد، مقاومتی که علیرغم خباثت و شرارت دشمنان توانسته است پیروزیهای درخشانی را تاکنون برای جبهه اسلام به ارمغان آورد.
انتهای پیام
