غدیر؛ تضمین‌کننده بقای اسلام پس از رحلت پیامبر(ص)

به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، سیدرضا واجدی، پژوهشگر قرآنی در یکصدودومین نشست قرآنی کارگزاران حج و زیارت کاشان که شامگاه یکشنبه، 10 خردادماه در اداره حج و زیارت این شهرستان برگزار شد، اظهار کرد: یکی از برکات حضور در محافل دینی و قرآنی، فراگیری معارف اهل‌ بیت(ع) و انتقال آن به اعضای خانواده است. اگر انسان در چنین جلساتی نکته‌ای بیاموزد و آن را در فضای خانواده مطرح کند، زمینه آشنایی فرزندان با آموزه‌های دینی نیز فراهم می‌شود.

وی با اشاره به حدیثی از امام هادی(ع) گفت: آن حضرت می‌فرمایند: «اَلدُّنْیَا سُوقٌ، رَبِحَ فِیهَا قَوْمٌ وَخَسِرَ آخَرُونَ؛ دنیا بازاری است که گروهی در آن سود می‌برند و گروهی دیگر زیان می‌کنند.» فلسفه زندگی انسان در همین روایت کوتاه نهفته است؛ در این حدیث، دنیا نه مطلقاً خوب معرفی شده و نه مطلقاً بد، بلکه به بازاری تشبیه شده است که ارزش آن به نوع معامله انسان در آن بستگی دارد.

این پژوهشگر قرآنی با استناد به دیدگاه علامه طباطبایی(ره) ادامه داد: هر آنچه در اختیار انسان قرار می‌گیرد، در ذات خود نعمت نیست؛ زمانی به معنای واقعی نعمت خواهد بود که در مسیر بندگی خدا مصرف شود. زیبایی، ثروت، قدرت، شهرت و سایر امکانات زندگی به خودی خود ارزش مثبت یا منفی ندارند، بلکه نحوه بهره‌برداری انسان از آن‌هاست که جایگاه واقعی‌شان را مشخص می‌کند.

وی افزود: اگر دنیا بازار باشد، انسان نیز با سرمایه‌هایی وارد این بازار می‌شود. عقل، فطرت، وجدان، ایمان، انصاف و حتی عمر انسان از جمله سرمایه‌هایی هستند که خداوند در اختیار او قرار داده است و اعمال و رفتار انسان نیز معاملات این بازار را شکل می‌دهند. هیچ انسانی نمی‌تواند از این معامله کناره‌گیری کند؛ زیرا همان‌گونه که جاده برای رفت‌وآمد است و کسی نمی‌تواند در آن متوقف بماند، زندگی دنیا نیز عرصه‌ای است که انسان ناگزیر از هزینه‌کردن سرمایه عمر خود در آن است. انسان باید همواره بیندیشد که در برابر سرمایه گران‌بهای عمر، چه چیزی به‌دست می‌آورد؛ زیرا نتیجه این معامله در آخرت آشکار می‌شود و سرنوشت او را به‌سوی بهشت یا جهنم رقم می‌زند.

غدیر؛ نقطه یأس دشمنان از نابودی اسلام

واجدی ضمن تبریک عید سعید غدیرخم، به تفسیر آیه سوم سوره مبارکه «مائده» پرداخت و بیان کرد: آیه «اَلْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ اَلْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا» در میان احکام مربوط به پاره‌ای از خوردنی‌های حرام قرار گرفته و این مسئله همواره مورد توجه مفسران قرآن کریم بوده است.

وی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری و برخی مفسران اضافه کرد: آیات مرتبط با اهل‌ بیت(ع) در قرآن کریم گاه در جایگاهی قرار گرفته‌اند که در نگاه نخست پرسش‌برانگیز به نظر می‌رسند و آیه غدیر نیز از همین نمونه‌هاست. دشمنان اسلام از آغاز بعثت پیامبر اکرم(ص) با ابزارهای مختلف برای خاموش‌کردن نور دین تلاش کردند، اما خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «یُرِیدُونَ لِیُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْکَافِرُونَ.»

این پژوهشگر قرآنی تصریح کرد: پس از گسترش اسلام، مخالفان دریافتند که بهترین فرصت برای ضربه‌زدن به دین، پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) خواهد بود؛ اما واقعه غدیر این امید را از آنان گرفت، زیرا با معرفی امیرالمؤمنین علی(ع)، مسیر هدایت امت اسلامی استمرار یافت و رسالت در قالب امامت تداوم پیدا کرد. یأس یادشده در آیه «اَلْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ»، یأس همه جریان‌های مخالف اسلام از نابودی دین است؛ زیرا با تثبیت ولایت، آینده اسلام تضمین شد و دین الهی به رحلت پیامبر(ص) محدود نماند. 

هشدار نسبت به آسیب‌های درونی

وی با اشاره به فراز «فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ» تأکید کرد: پس از ناامیدی دشمنان از نابودی اسلام، خداوند به مؤمنان فرمان می‌دهد که از کافران هراس نداشته باشند. این بیان نشان می‌دهد که خطر اصلی برای دین، بیش از آنکه از بیرون باشد، از درون جامعه اسلامی ناشی می‌شود. خداوند در این آیه نمی‌فرماید از دشمنان بترسید، بلکه می‌فرماید از من بترسید؛ یعنی اگر جامعه اسلامی از مسیر ولایت و هدایت الهی فاصله بگیرد، آسیب‌های جدی متوجه دین خواهد شد.

واجدی با استناد به دیدگاه علامه طباطبایی(ره) گفت: یکی از نکات مهم این آیه آن است که خداوند درباره ولایت و امامت هشدار ویژه‌ای می‌دهد و سرنوشت دین را به حفظ این اصل بنیادین گره می‌زند. تجربه تاریخی نیز نشان می‌دهد که بسیاری از آسیب‌های واردشده به جهان اسلام، نه از سوی دشمنان خارجی، بلکه بر اثر عملکرد نادرست برخی مسلمانان پدید آمده است. دشمنان زمانی موفق می‌شوند که از ضعف‌ها و اختلافات داخلی بهره‌برداری کنند. همان‌طور که وقایع پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) نشان داد، فاصله‌گرفتن از مسیر ولایت پیامدهای گسترده‌ای برای جامعه اسلامی به‌دنبال داشت و زمینه‌ساز بسیاری از انحرافات و مشکلات بعدی شد.

اکمال دین، اتمام نعمت و سبک زندگی غدیری

وی با اشاره به ادامه آیه غدیر اظهار کرد: مفسران قرآن کریم معتقدند، در این آیه چهار رخداد بزرگ و سرنوشت‌ساز بیان شده است؛ ناامیدی کافران از نابودی دین، کامل‌شدن دین، تمام‌شدن نعمت الهی و تحقق اسلام مورد رضایت خداوند. در عبارت «اَلْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ»، مقصود این نیست که پیش از غدیر دین ناقص بوده، بلکه به این معناست که فرآیند هدایت الهی بدون تعیین مسیر آینده امت به سرانجام نمی‌رسید و ولایت حلقه تکمیل‌کننده رسالت بود. همان‌گونه که مسافری با نرسیدن به مقصد نمی‌تواند مدعی پایان سفر شود، رسالت پیامبر اکرم(ص) نیز با تعیین جانشین الهی به نقطه کمال رسید.

این پژوهشگر قرآنی درباره فراز «وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی» نیز بیان کرد: نعمت حقیقی آن است که انسان را در مسیر بندگی خدا قرار دهد و از این منظر، ولایت از بزرگترین نعمت‌های الهی است؛ زیرا راه هدایت و اتصال به خداوند را برای انسان هموار می‌کند.

وی با اشاره به آیه «أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ» ادامه داد: ولایت و امامت استمرار همان مسیر اطاعت از خدا و رسول است و بدون آن، جامعه اسلامی در معرض تفرقه و انحراف قرار می‌گیرد.

واجدی درباره عبارت «وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا» گفت: در روز غدیر، اسلام مورد رضایت خداوند تحقق یافت؛ اسلامی که در آن رسالت و امامت در کنار یکدیگر قرار دارند و مسیر هدایت انسان‌ها را تا پایان تاریخ تضمین می‌کنند.

وی تأکید کرد: هر اقدام و رفتاری که موجب ناامیدی دشمنان اسلام شود، رنگ و بوی غدیر دارد. غدیر صرفاً واقعه‌ای تاریخی نیست، بلکه منطق اجتماعی و سبک زندگی است که بر حفظ عزت، اقتدار و انسجام جامعه اسلامی تأکید می‌کند.

این پژوهشگر قرآنی در پایان گفت: هر فردی در هر جایگاهی که قرار دارد، می‌تواند با رفتار، فعالیت علمی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی خود در راستای تقویت جبهه حق گام بردارد. زندگی غدیری آن است که حضور انسان موجب تقویت ایمان، انسجام جامعه اسلامی، رضایت الهی و ناامیدی دشمنان شود. امیدواریم همه ما با تمسک به قرآن کریم و معارف اهل‌ بیت(ع)، در مسیر ولایت ثابت‌قدم بمانیم و عاقبت‌بخیر شویم.