تبلیغ و ترویج غدیر یک وظیفه انسانی است

اهمیت و گرامیداشت روز غدیر به دلیل انتصاب حضرت علی بن ابی‌طالب(ع) به عنوان وصی و جانشین بلافصل حضرت محمد(ص) است؛ چراکه امامت را به وجود آورد و ادامه راه رسالت بود. 

واقعه غدیر خم، نقش سرنوشت‌سازی در تعیین مسیر آینده اسلام داشت. در این واقعه، پیامبر اکرم (ص) مهمترین مأموریت دوران پیامبری خود را به انجام رساند، مأموریتی که انجام آن به منزله رساندن پیام رسالت حضرت محمد(ص) بود و کوتاهی در مورد آن باعث از بین رفتن زحمات چندین ساله ایشان می‌شد. به همین علت این عید مهمترین عید مسلمانان است و همانند عید فطر، عید قربان و دیگر اعیاد مسلمانان در مساجد، تکایا و هیئت‌های مذهبی جشن گرفته می‌شود.

مسئله غدیر ازجمله مسائلی است که باید به خوبی با روش صحیح در میان جامعه اسلامی تبیین شود تا این واقعه به عنوان مهمترین رویداد صدر اسلام در جایگاه حقیقی خود قرار گرفته و به وحدت میان مسلمانان بینجامد. واقعه غدیر یکی از درخشان‌ترین وقایع تاریخ اسلام است که آگاهی بیش از پیش مردم از اهمیت آن، نقش غیرقابل انکاری در تقویت فرهنگ اسلامی و ضرورت وجودی امام و رهبر و ولایت در جامعه دارد.

در رابطه با مسئله غدیر و تأثیرات ترویج این مسئله در میان مسلمانان به گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام والمسلمین سیدهادی سهرابی، مدرس حوزه و دانشگاه پرداختیم که در ادامه می‌خوانیم. 

ایکنا - چرا باید واقعه غدیر را ترویج دهیم؟

از دو جهت باید غدیر را تبلیغ کنیم، اول اینکه یک وظیفه انسانی بوده و دلیل دیگر نیز نقلی است. از این جهت که مسئله امامت و رهبری مردم آن هم از ناحیه کسی که شایستگی‌اش را دارد موجب یک نظام اجتماعی و بهره‌مندی مردم از یک عدالت اجتماعی می‌شود.

تبلیغ و ترویج غدیر از این جهت که در آن یک امام و رهبر شایسته برای مردم تعیین شده، یک وظیفه انسانی است که بگوییم جامعه انسانی باید یک امام شایسته و عادل داشته باشد، چنانچه امروز در جوامع مختلف مردم مورد ظلم قرار می‌گیرند یا اینکه بی‌عدالتی وجود دارد از این جهت است که رهبران و سلاطین ناشایستی بر مردم حکومت می‌کنند.

باید به عنوان یک وظیفه انسانی غدیر را ترویج دهیم که به مردم بگوییم جامعه انسانی باید دارای حاکمیت حاکم عادل باشد و از جهت دیگر یک تکلیف شرعی است چراکه خود پیامبر اکرم(ص) یک تعبیری دارد که از آن به عنوان تکلیف شرعی یاد می‌کنیم، ایشان در خطبه غدیر می‌فرماید: «باید برسانند و ابلاغ کنند، تبلیغ و ترویح کنند کسانی که در این مراسم عمومی غدیر حاضر هستند به غایبان و پدران نیز به پسران برسانند تا روز قیامت» یعنی پیامبر اکرم(ص) به عنوان شارع مقدس و کسی که شریعت را از سوی خداوند برای ما آوردند طبق این عبارت به ما دستور دادند که مسئله غدیر را تا روز قیامت تبلیغ کنیم.

همانگونه که اعلام مسئله امامت امیرالمؤمنین(ع) یک تکلیف برای خود پیامبر اکرم(ص) بود، همین مسئله را نیز ایشان بر ما واجب کرد.

ایکنا - چگونه می‌توان غدیر را به عنوان محوری برای تقویت وحدت اسلامی قرار داد؟ موانع این محوریت چیست؟

دو عبارت داریم یکی در نهج‌البلاغه که در حکمت‌ها می‌فرماید خداوند امامت را به عنوان وسیله‌ای برای انسجام انسان‌ها قرار داده است، به این معنا که امامت و رهبری یک امام عادل را برای وحدت و یکپارچگی مردم قرار داده است. همانگونه که در کنارش بیان می‌کند خداوند نماز، روزه و ... را برای چه قرار داد وقتی به امامت می‌رسد این نکته را بیان می‌کند.

از حضرت زهرا(س) نیز عبارتی با این مضمون داریم که با وسیله اهل بیت(ع) وحدت و یکپارچگی بین مردم به وجود می‌آید، دومین عبارت نیز عبارتی در زیارت جامعه کبیره است که امام هادی(ع) در آن می‌فرماید: به واسطه شما اهل بیت(ع) است که خداوند تفرقه و از هم‌پاشیدگی را به الفت تبدیل می‌کند. بنابراین اعتلاف، یکپارچگی و الفت در میان تفرقه‌ها را به واسطه امامت و ولایت اهل بیت(ع) تبدیل به اعتلاف می‌کند. 

طبق این عبارات و با رجوع به عقل متوجه می‌شویم که با محوریت امام و ولایت است که این یکپارچگی به وجود می‌آید. مثال امامت و ولایت مانند نخ تسبیح است، تا نخ تسبیح نداشته باشیم دانه‌ها یکپارچه در کنار یکدیگر قرار نمی‌گیرد که آن نخ تسبیح همان امامت و ولایت است که می‌تواند تمام سلایق و فرهنگ‌ها و ملیت‌ها را کنار هم قرار دهد. مثال دیگر سنگ آسیاب است که نقش محوری داشته و باعث می‌شود آسیاب درست در محور خود بچرخد و برای ما گندم و جو را آرد کند، یعنی با محوریت سنگ این اتفاق می‌افتد.

حضرت زهرا(س) یک جمله با این مضمون دارد که اگر خلافت و ولایت را از امیرالمؤمنین(ع) غصب نمی‌کردند تا روز قیامت خونی به ناحق ریخته نمی‌شد و شمشیری علیه شمشیری بلند نمی‌شد. یعنی در جامعه آرامش و در بین مردم و طیف‌های مختلف وحدت و یکپارچگی وجود داشت اما غصب ولایت، امامت و وصایت امیرالمؤنین(ع) باعث این همه تشدد و تفرقه در دنیا و امت اسلام شد.

ایکنا ـ با توجه به شرایط امروز چه نکات کلیدی را می‌توان از خطبه و واقعه غدیر خم برداشت کرده و در جامعه تبیین کرد؟

یکی از مهمترین مسائل که در خطبه غدیر به آن اشاره شده و ما باید به آن توجه کنیم، مسئله شناخت امام است.

امام‌شناسی به عنوان یک ضرورت و واجب باید در جامعه امروز مورد توجه قرار بگیرد، در روایتی از پیامبر اکرم(ص) داریم که فرمودند: «هرکس بمیرد و امام زمان خودش را نشناسد به مرگ جاهلی از دنیا رفته است» در حقیقت مسئله غدیر در مرحله اول شناساندن امام جامعه به مردم است، یعنی در غدیر پیامبر اکرم(ص) امام مردم را به آنها معرفی کرد.

بنابراین اولین نکته که جامعه امروز به آن نیاز دارد امام شناسی است، ما باید امام حق و هدایت را بشناسیم، نه هر کسی که جلودار بوده و بر مردم حکومت می‌کنند، در طول تاریخ رهبرانی داشتیم که بر مردم ظلم می‌کردند، فرعون‌ها به مردم ظلم کرده و آن‌ها را گمراه کردند این در حالی است که پیامبر اکرم(ص) در غدیر نشان داد که امام درست را باید بشناسیم و وقتی این امام حق و هدایت را شناختیم، باید از او تبعیت کرده و از وی پیروی کنیم. همانگونه که پیامبر اکرم(ص) در خطبه غدیر وقتی دست امیرالمؤمنین(ع) را بالا برد به این نکته اشاره دارد که ایشان را به عنوان جانشین خود و ولی مردم معرفی می‌کنند و از ایشان می‌خواهد از امام علی(ع) تبعیت داشته باشد.

سومین نکته که می‌توان از خطبه غدیر برداشت کرد دوری و برائت از امامان گمراهی است که باید آنها را به مردم بشناسانیم و از آنها اعلام بیزاری داشته باشیم. اگر مردم در دنیای اسلام همان ابتدا از کسانی که به ناحق و بدون شایستگی حق علی(ع) را غصب کرده و بر آن تکیه زدند، اعلام برائت می‌‌کردند شاهد حوادث پیش آمده نمی‌شدیم.

امروز نیز همینگونه است، اگر مردم حکومت‌هایی که با همان تفکر هستند مانند آمریکا و اسرائیل را بشناسند و اعلام برائت کنند، جامعه گرفتار خیلی از مسائل نمی‌‍شود.

ایکنا ـ چرا مردم در مقابل انحراف خلافت پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) سکوت کردند؟

این سؤال خیلی جای تأمل دارد، چه باعث شد که مردم در زمان امیرالمؤمنین(ع) در رابطه با غصب خلافت سکوت کرده و در رابطه با این اتفاق بسیار مهم که پیامبر اکرم(ص) در مراسم عمومی غدیر به عنوان یک رسالت مهم آن را ابلاغ کرد، مردمی که حاضر بوده و بیعت کرده بودند در مقابل این غصب خلافت سکوت کردند که این موضوع چندین دلیل دارد.

ابتدا بی‌تفاوتی مردم است، یکی از بزرگترین مصیبت‌ها در جوامع بشری به ویژه اسلامی همین درد بی‌تفاوتی است، اینکه مردم نسبت به حوادث اطراف و پیرامون خود بی‌تفاوت باشند، همین که ما نسبت به پدیده‌هایی در جامعه دینی بی‌تفاوت هستیم و می‌گوییم عیسی به دین خود و موسی به دین خود، همین بی‌تفاوتی‌ها باعث شد حق از امیرالمؤمنین(ع) غصب، مورد ظلم واقع و خانه‌نشین شد. همین بی‌تفاوتی‌ها باعث شد که سر امام حسین(ع) از بدن جدا شد و در صحرای کربلا غریب و مظلوم ماند، این بی‌تفاوتی در 250 سال دوران حیات ادامه داشت که باعث شد که اهل بیت(ع) غریب و مظلوم واقع شوند.

دلیل دیگر بی‌‎بصیرتی مردم است؛ مقام معظم رهبری یک تعبیر دارد که کسانی که باعث شدند امام حسن مجتبی(ع) با معاویه صلح کند، همه که حرامخوار نبودند، خیلی از اصحاب امام(ع) بودند، بی‌بصیرتی آنها بود، این بصیرت را نداشتند که چگونه باید پای امام خود بمانند و از آن پیروی داشته باشند و ایشان را در شرایطی قرار دادند که مجبور شد صلح تحمیلی با معاویه انجام بدهد.

یک عنصر و یک دلیل دیگر در رابطه با بحث غدیر و سکوت مردم تطمیع برخی از افراد بود، امروز نیز عده‌ای از افراد اگر پولی بگیرند در مقابل حق سکوت می‌کنند، امروز اگر به عده‌ای پست و جایگاه بدهند نسبت به گفتن حق سکوت می‌کنند. این مورد در ایام غصب خلافت از امیرالمؤمنین(ع) وجود داشت، عده‌ای را تطمیع کرده و جیبشان را پر کردند و عده‌ای را نیز با تهدید ساکت کردند که گاهی اوقات باعث می‌شود، ترساندن افراد باعث می‌شود، انسان از دفاع از حق سرباز زند.

دلیل دیگر بی‌دردی و بی‌درکی برخی از افراد است، برخی از افراد نماز خوانده و روزه می‌گیرند اما بی‌درد و بی‌درک هستند، نه دردی و نه درکی نسبت به مسائل اجتماعی، دینی و شرعی خود دارند، خیلی‌ها به ظاهر می‌گویند مسلمان هستند و نماز و روزه‌شان سر وقت است اما همین انسان‌ها آیا دردی نسبت به موضوع غزه دارند؟ نسبت به این قضایا بی‌درد و بی‌درک هستند و می‌گویند چه دلیلی دارد ما به این موضوع بپردازیم.

در موضوع غدیر و این غصب خلافت نیز خیلی از مردم اینگونه بودند، یعنی نسبت به این قضیه که خلافت باید در دست امیرالمؤمنین باشد نه در دست دیگران که به ناحق و ناشایست هستند درک درستی نداشته و بدون درد بودند.

بی‌تفاوتی، بی‌بصیرتی، بی‌درکی، بی‌دردی، تطمیع و تهدید چند دلیل بسیار مهم هستند که مردم نسبت به انحراف خلافت از واقعه غدیر سکوت کردند.