مردم در حکومت علوی «پیشقراولانِ اصلاحاند»
حجتالاسلام حسین صدیقی با تبیین نقش و جایگاه مردم در حکومت علوی گفت: در حکومت علوی، مردم نباید برای رفع مشکلات و نیازهای جامعه منتظر دستور حاکم باشند، مردم خودشان «پیشقراولان اصلاح» هستند و موفقیت یا شکست حکومت، مستقیما به حضور فعال و مسئولیتپذیری خود آنها بستگی دارد.
حجتالاسلام والمسلمین حسین صدیقی، استاد حوزه و دانشگاه، در گفتوگو با خبرنگار ایکنا از کرمانشاه، به تشریح نقش و جایگاه مردم در حکومت علوی و تأثیر آنان بر موفقیت یا شکست حکومت پرداخت.
وی با اشاره به نگاه امام علی(ع) به جایگاه مردم در نظام سیاسی اظهار کرد: از دیدگاه امام علی(ع)، مردم نهتنها رعیت و تابع محض حکومت نیستند، بلکه رکن اصلی تحقق عدالت و پایداری حکومت بهشمار میآیند. در اندیشه علوی، حکومتی که از مشارکت آگاهانه و مسئولانه مردم برخوردار نباشد، یا به سمت استبداد میرود یا در برابر فساد و انحرافات، توان پایداری خود را از دست میدهد.
صدیقی افزود: امام علی(ع) در نامه معروف خود به مالک اشتر، مردم را ستون دین و سپر در برابر دشمنان معرفی میکنند؛ تعبیری که نشاندهنده جایگاه تعیینکننده مردم در حفظ جامعه و استواری حکومت است.
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه مردم در حکومت علوی نقشهای کلیدی و مؤثری دارند، ادامه داد: یکی از این نقشها، مشارکت در انتخاب و بیعت است. امام علی(ع) پس از قتل عثمان، حکومت را بدون خواست و حضور مردم نپذیرفتند و فرمودند: «اگر حضور مردم و وجود یاوران نبود، خلافت را نمیپذیرفتم.» این سخن نشان میدهد که مشروعیت سیاسی، در کنار مشروعیت دینی، به پذیرش و همراهی مردم نیز وابسته است.
وی تصریح کرد: از دیگر نقشهای مردم در حکومت علوی، نصیحت و انتقاد سازنده است. امام علی(ع) به مردم میفرمودند که از گفتن حق یا ارائه مشورت عادلانه خودداری نکنند. بر این اساس، مردم حق دارند و حتی وظیفه دارند حاکم را نصیحت و از او عدالت را مطالبه کنند.
صدیقی با اشاره به ضرورت همراهی مردم در اجرای عدالت گفت: یاری رساندن به حاکمیت در مسیر اجرای عدالت نیز از دیگر نقشهای مهم مردم است. امام علی(ع) در نامه به مالک اشتر تأکید میکنند که مردم یا برادر دینی تو هستند یا در آفرینش همانند تو؛ بنابراین حاکم باید با آنان با مهربانی رفتار کند و مردم نیز در مسیر تحقق عدالت، همکاری و همراهی داشته باشند.
این استاد حوزه و دانشگاه درباره تأثیر مردم بر موفقیت یا شکست حکومت نیز بیان کرد: امام علی(ع) بر این نکته تأکید داشتند که بدون پشتیبانی مردم، حتی حکومت عادلانه نیز به موفقیت نمیرسد. نمونه روشن این موضوع، دوران خلافت خود ایشان است. حضرت در خطبهای خطاب به کوفیان میفرمایند: «ای مردمی که بدنهایتان جمع است، اما دلهایتان پراکنده است؛ هر بار آتش جنگ را برافروختم، شما خاموشش کردید.» این سخن نشان میدهد که بیتفاوتی، تفرقه و سستی مردم، مستقیماً به شکست حکومت عدل منجر میشود.
وی ادامه داد: امام علی(ع) بارها از مردمی که وعده یاری میدادند، اما در عمل همراهی نمیکردند، گلایه کردهاند. این مسئله نشان میدهد که در حکومت علوی، مردم نباید تنها منتظر دستور حاکم باشند، بلکه باید مسئولیت اجتماعی خود را بشناسند و در برابر سرنوشت جامعه احساس وظیفه کنند.
صدیقی با تاکید بر اهمیت امر به معروف و نهی از منکر در اندیشه علوی، گفت: مردم وظیفه دارند امر به معروف و نهی از منکر کنند؛ چراکه این اصل، مهمترین ابزار نظارت مردمی و اصلاح جامعه است. همچنین مردم باید مطالبهگر باشند و نقد سازنده داشته باشند. آنان حق دارند از حاکم درباره عملکردش سؤال کنند؛ چنانکه خود امام علی(ع) در بازار مدینه راه میرفتند و از مردم میخواستند اگر گرانفروشی یا ظلمی میبینند، به ایشان گزارش دهند.
وی افزود: تشخیص نیازهای جامعه و اقدام برای رفع آنها نیز از دیگر وظایف مردم است. در نگاه امام علی(ع)، مردم نباید برای کمک به یکدیگر و حل مشکلات جامعه، صرفاً منتظر دستور حکومت بمانند، بلکه باید نیازهای اطرافیان و جامعه را ببینند و برای رفع آنها اقدام کنند.
صدیقی در پایان اظهار کرد: مردم رکن اصلی حکومتاند و بدون آنان حتی عادلترین حاکم نیز نمیتواند موفق باشد. مردم در موفقیت یا شکست حکومت تأثیر مستقیم دارند و بیتفاوتی آنان بزرگترین آسیب به جامعه است؛ آسیبی که میتواند به سلطه ظالمان و گسترش فساد منجر شود. در حکومت علوی، هر فرد در برابر عدالت، فساد، فقر و مشکلات جامعه مسئول است و نمیتواند این مسئولیت را به دیگران واگذار کند. رابطه حاکم و مردم نیز رابطهای متقابل و مبتنی بر اعتماد، نصیحت، همکاری و تلاش مشترک برای تحقق عدالت است.
انتهای پیام
