تربیت نسل توحیدی و مهدوی در هیئت
محرم فرصتی برای بازنگری در خلأهای محتوایی مجالس دینی است؛ خلأیی که این بار نه در منبر و مرثیه، که در جایگاه کودکان نمایان میشود، در واقع هیئت کودک با تکیه بر اهداف کلیدی و با در نظر گرفتن ویژگیهای رشدی کودکان در «مرحله سیادت»، میکوشد انس، هویت و معنویت را در کنار شادی و بازی به نسل توحیدی هدیه دهد.
در ماه محرم، شایسته است نگاهی دوباره به یکی از خلأهای مهم در مجالس دینی بیندازیم؛ جایگاه کودکان. این یادداشت نخستین بخش از مجموعه یادداشتهایی است که به بررسی مفهوم، اهداف و شیوههای عملی «هیئت کودک» میپردازد. در این مسیر میکوشیم تا با مرور تجربیات زیسته و نگاه کارشناسان، زمینههای عملی برای حضور معنادار کودکان در هیئتها را بررسی کنیم.پس از آنکه در دو شماره پیشین با جایگاه کودک در هیئتها و مأموریت هیئت کودک آشنا شدیم، این بار نوبت به واکاوی اهداف این نهاد تخصصی میرسد. هیئت کودک فقط برای پر کردن اوقات فراغت یا سرگرم کردن کودکان طراحی نشده است. پشت هر برنامه، هر بازی و هر قصه، هدفی دقیق و متناسب با ویژگیهای رشدی کودک نهفته است. سومین شماره از مجموعه «گام اول در راه حسین(ع)» به مرور ۱۰ هدف کلیدی میپردازد که هیئت کودک برای تحقق آنها پا به عرصه گذاشته است.
کودک در مسیر رشد خود، از منظر تربیت اسلامی در «مرحله سیادت» قرار دارد. این مرحله که تا حدود هفت سالگی ادامه مییابد، ویژگیهای خاصی را به همراه دارد. در این دوره، کودک خود را فرمانروا میبیند و مربی و والدین نقش خادم و همراه او را ایفا میکنند. حس کنجکاوی، استقلالطلبی، تشخصخواهی و تقلید از رفتار اطرافیان، از مهمترین نشانههای این دوران به شمار میروند.
در مرحله سیادت، به جای آموزش مستقیم و رسمی، باید بستری فراهم کرد که کودک با آزادی و انگیزه فطری خود، مفاهیم را کشف کند. تمام اهداف هیئت کودک نیز با در نظر گرفتن همین ویژگیها طراحی شدهاند.
اهداف کلیدی هیئت کودک
۱. انتقال مفاهیم دینی با زبان و روش ویژه کودک
حضور کودک در کنار مادر در هیئت بزرگسال، به تنهایی کافی نیست. آنچه به انس هرچه بیشتر کودک با مفاهیم دینی و اهل بیت علیهمالسلام کمک میکند، ارائه این مفاهیم از طریق روشی است که متناسب با درک و زبان کودک طراحی شده باشد. هیئت کودک دقیقاً همین کار را انجام میدهد.
۲. الگوسازی برنامههای هماهنگ و منسجم دینی
متأسفانه در برخی مهدکودکها و مدارس، شیوههای نادرست و گاه مخربی برای آموزش مفاهیم دینی به کار گرفته میشود. هیئت کودک میتواند الگویی موفق و قابل تکرار برای این فضاها باشد؛ الگویی که در آن، برنامههای دینی با انسجام و هماهنگی کامل ارائه میشود.
۳. تربیت نسل توحیدی و مهدوی
یکی از والاترین اهداف هیئت کودک، پیوند مادران و کودکان با مسجد و هیئت است. این حضور همراه با کمترین مانع، بستری ایجاد میکند که کودکان از همان سالهای نخست زندگی، با باورهای اعتقادی، هویت دینی و ملی خود آشنا شوند و مسیر یک نسل مهدوی را طی کنند.
۴. ایجاد احساس انس در کودک
کارکرد اصلی هیئت کودک برای خود کودک، ایجاد حس خوب و انس نسبت به فضای معنوی است. در این سنین، به جای پرداختن به مفاهیم عمیق معرفتی مانند امامت یا ولایت فقیه، هدف اصلی این است که کودک تجربه خوشایندی از حضور در هیئت داشته باشد. همان حس مثبتی که بعدها در نوجوانی و بزرگسالی، پای او را به مسجد و هیئت باز میکند.
۵. ایجاد پایگاه مناسب تفریحی-آموزشی در بستر مذهبی
کودکان به شادی، تفریح و نشاط نیاز دارند. اگر تشکلهای مذهبی به این نیاز توجه نکنند، دیگران این خلأ را پر خواهند کرد، بیآنکه الزاماً استانداردهای دینی و اخلاقی را رعایت کنند. هیئت کودک با ایجاد فضایی شاد و در عین حال معنوی، هم نیاز تفریحی کودک را پاسخ میدهد و هم او را با مفاهیم دینی آشنا میکند.
۶. فراهم کردن شرایط حضور کودکان و مادران در هیئت
حضور مادران همراه با کودکان در هیئتها و موکبهای حسینی باید سه ویژگی داشته باشد: همراه با فواید علمی و معنوی باشد، به صورت مستمر امکانپذیر گردد و بدون چالش و مزاحمت برای خود و سایر مخاطبان انجام شود. هیئت کودک این سه شرط را دنبال میکند.
۷. رشد حس ارزشمندی کودک
بسیاری از کودکان در هیئتهای معمول، خود را مزاحمی تحملشده احساس میکنند. اما در هیئت کودک، هدف این است که کودک درک کند حضور او نه تنها مزاحمت نیست، بلکه ارزشمند و مورد توجه است. والدین نیز متوجه میشوند که فرزندشان در تشکلهای دینی جایگاه واقعی دارد.
۸. ایجاد بستری برای رشد معنویت در کنار هیئت
هیئت کودک محیطی است که کودک میتواند بدون استرس و نگرانی از بابت سکوت اجباری، به بازی و فعالیت بپردازد. این رهایی از تنش، همراه با مشاهده آداب و مناسک مذهبی در فضایی معنوی مانند مسجد یا حسینیه، زمینه مناسبی برای رشد معنویت در کودک فراهم میکند.
۹. نگاه تخصصی به حوزه تربیت دینی کودک
متأسفانه در کشور ما، به تربیت با رویکرد تعالیم دینی کمتر پرداخته شده است. معمولاً طرحهایی برای روابط والدین و فرزندان وجود دارد، اما اینکه از ابتدا نگاه تربیت دینی پررنگ باشد و برای آن سیستمی تعریف شده وجود داشته باشد، کمتر دیده میشود. هیئت کودک سعی دارد با طراحی سیستمی مبتنی بر نگاه اسلامی، روی ویژگیهای شخصیتی و مهارتی کودکان کار کند.
۱۰. ساماندهی فعالیتهای فرهنگی و مذهبی کودکان
فعالیتهای پراکنده، مقطعی و جزیرهای در زمینه تربیت دینی، نه تنها همافزایی ایجاد نمیکنند، بلکه گاهی به ضد خود تبدیل شده و موجب سردرگمی کودک میشوند. یکی از اهداف هیئت کودک، ساماندهی این فعالیتها در قالبهای اختصاصی و منسجم است تا تأثیر آنها بیشتر شده و آسیبهای احتمالی کاهش یابد.
در منطق تربیتی، همواره اهداف گرایشی مقدم بر اهداف رفتاری هستند. به این معنا که پیش از آنکه از کودک رفتاری خاص انتظار داشته باشیم، باید حس خوب و انس نسبت به آن موضوع در او ایجاد شود. هیئت کودک دقیقاً همین مسیر را دنبال میکند؛ نخست انس و محبت را در دل کودک مینشاند و سپس زمینه را برای تغییر رفتارهای دینی در آینده فراهم میآورد.
در شماره بعدی این مجموعه، خواهیم خواند که برای تحقق این اهداف، هیئت کودک از چه قواعد و اصولی پیروی میکند و چگونه مخاطبشناسی در این مسیر نقش تعیینکنندهای ایفا میکند.
انتهای پیام
