توصیه‌های مهم برای حفظ سلامت غذا و شربت نذری

طاهره آزمون، کارشناس مسئول بهداشت محیط مرکز بهداشت جنوب تهران (زیر مجموعه دانشگاه علوم پزشکی تهران) در گفت‌وگو با ایکنا به بیان مهم‌ترین مسائل بهداشتی که موکب‌داران، هیئت‌های عزاداری  و تهیه‌ و توزیع‌کنندگان نذری مراسم‌ محرم و صفر باید آن‌ها را رعایت کنند پرداخت و گفت: با توجه به شرایطی که در آن قرار داریم، موکب‌ها به هیچ وجه از افراد ناشناس و متفرقه هیچ گونه نذری را برای توزیع در موکب قبول نکنند؛ چون به هر حال ممکن است بحث بیوتروریسم، مسمومیت عمدی و... وجود داشته باشد.

وی تصریح کرد: بنابراین مسئولان موکب‌ها حتماً این مسئله را به اعضای موکب متذکر شوند که از پخش و قبول نذورات افراد متفرقه خودداری کنند.

آزمون به گرمای شدید هوا نیز اشاره و نحوه صحیح استفاده از یخ در موکب‌ها را تشریح کرد و گفت: به دلیل گرمای هوا، ۱۰۰ درصد موکب‌ها از یخ استفاده خواهند کرد. یخ‌های بهداشتی و بسته‌بندی داریم که پوشش‌های بهداشتی دارند؛ قالب‌های یخ قبلی در جابه‌جایی و حمل‌ونقل، به دلیل اینکه هیچ پوششی نداشتند، آلودگی را به خود جذب می‌کردند و استفاده از آن‌ها غیربهداشتی بود؛ بنابراین موکب‌ها از قالب‌های یخ بسته‌بندی‌شده و وکیوم‌شده استفاده کنند.

وی ادامه داد: موکب‌داران برای شکستن این یخ‌ها نیز از وسایل تمیز استفاده کنند و حتماً بر روی سکو یا میز تمیز این یخ‌ها را قرار دهند و بشکنند و به هیچ وجه روی زمین قرار ندهند؛ به دلیل اینکه یخ می‌تواند همان آلودگی که آب می‌تواند داشته باشد را داشته باشد و موجب بروز بیماری‌های روده‌ای و انگلی شود و حتی می‌تواند موجب شیوع اپیدمی شود، چراکه وقتی چند نفر دچار مشکل روده‌ای مثل اسهال شوند، به راحتی این بیماری در جمعیت پخش می‌شود.

توزیع شربت و نوشیدنیآزمون تصریح کرد: یخی که در شربت استفاده می‌شود نیز حتماً باید یخ بسته‌بندی شده و سالم باشد. همچنین موکب‌داران از وارد کردن پارچ آب به داخل شربت خودداری کنند، چراکه پارچی که داخل شربت می‌رود و بیرون می‌آید، آلودگی ایجاد می‌کند.

وی در خصوص استفاده از ظروف یک‌بار مصرف نیز گفت: برای نوشیدنی‌های داغ، توصیه این است که از لیوان‌های کاغذی استفاده شود؛ لیوان‌های یک‌بار مصرف شفاف پلاستیکی برای نوشیدنی‌های داغ مناسب نیستند، چون ذرات پلاستیکی که دارند، به دلیل گرمای آب حل و وارد نوشیدنی شده و سپس وارد بدن می‌شود که خطرناک و سرطان‌زاست.

آسیب‌های محیط زیستی

این کارشناس مسئول بهداشت محیط، با اشاره به اینکه گاهی مطرح می‌شود که برای حفظ محیط زیست و تولید نکردن زباله پلاستیکی از ظروف چینی یا لیوان‌های شیشه‌ای قابل شست‌وشو استفاده و ظروف شسته شوند، گفت: اگر هر کسی لیوان شخصی خود را داشته باشد و شربت و چای را در همان لیوان دریافت و استفاده کند، خیلی بهتر است. در گذشته نیز مردم برای دریافت نذری قابلمه می‌بردند و نذری را هر کس در ظرف خود می‌گرفت و این حجم از زباله تولید نمی‌شد. حجم زباله‌ای که در چنین مراسمی تولید می‌شود، هم از نظر اقتصادی به صرفه نیست و هم به محیط زیست آسیب می‌زند.

وی تصریح کرد: استفاده از ظروف قابل شست‌وشو در موکب‌ها فقط در صورتی امکان‌پذیر است که موکب امکانات شست‌وشو و ضدعفونی کردن ظروف را داشته باشد؛ اما بیشتر موکب‌ها این امکانات را ندارند که ظروف را همان‌جا بشویند، خشک کنند، ضدعفونی کنند و بعد دوباره استفاده کنند.

آزمون افزود: در صورتی که از ظروف یک‌بارمصرف استفاده می‌شود، بهتر است از ظروف یک‌بارمصرف گیاهی استفاده شود که چند درصد آن قابل تجزیه و بازگشت به محیط زیست است؛ ولی باید به این مسئله توجه کنیم که نگهداری ظروف گیاهی باید با دقت صورت گیرد، چون اگر این ظروف در معرض رطوبت باشند، ممکن است کپک بزنند. اگر در مسجد محل یا در محل‌هایی مثل حسینیه محله نذری توزیع می‌شود، خیلی بهتر است مردم خودشان برای دریافت نذری ظرف ببرند و غذا را دریافت کنند.

این کارشناس مسئول بهداشت محیط اضافه کرد: افراد خادم در موکب‌ها باید ظاهر پاکیزه و تمیزی داشته باشند، از دستکش و در صورت امکان از کلاه استفاده کنند و اگر کسی سرماخوردگی دارد، تا زمان بهبود در توزیع غذا و نوشیدنی مشارکت نکند.

وی در خصوص ذبح بهداشتی دام نیز تأکید کرد: موکب‌داران و افرادی که نذری تهیه می‌کنند، دام را از محلی که دامپزشکی تأیید کرده است خریداری کنند و دام طوری ذبح شود که خونابه آن پخش نشود، چراکه یکسری از بیماری‌های خطرناک مثل تب مالت، سل، تب خونریزی‌دهنده کریمه‌کنگو، سیاه‌زخم و... می‌تواند از طریق دام‌هایی که توسط دامپزشکی کنترل نشده‌اند، منتقل شوند و در صورتی که در خانه یا موکب چنین دامی ذبح شود، خونابه این دام‌ها ممکن است باعث بروز این بیماری‌ها شود.

آزمون ادامه داد: اگر در حسینیه، مسجد و... مراسم برگزار می‌شود، چادر نماز، حوله و... مشترک استفاده نشود، برای اینکه ممکن است بیماری‌های پوستی از طریق این وسایل منتقل شود و اگر از مهر مشترک استفاده می‌شود، حتماً کنار مهر سمباده گذاشته شود تا هر کس خواست از مهر استفاده کند، اول آن را سمباده بکشد و بعد استفاده کند تا آلودگی پوستی منتقل نشود.

مواد غذایی زیر ۵ و بالای ۶۰ درجه نگهداری شود

وی در خصوص درجه حرارتی که باید مواد غذایی را در آن نگهداری کرد، نیز گفت: مسئلهٔ مهم، نگهداری مواد غذایی است. اگر مواد غذایی داغ است، مثل خورشت یا عدسی، یا باید آن را بالای ۶۰ درجه گرم نگه دارند یا زیر پنج درجه سرد نگه دارند.

آزمون هشدار داد: دمای بین پنج درجه تا ۶۰ درجه، دمای بحرانی است؛ یعنی اگر ماده غذایی بیشتر از دو ساعت در این دما قرار گیرد، احتمال اینکه آلوده شود و مسمومیت ایجاد کند، خیلی بالا می‌رود. همچنین به دلیل گرمای هوا، اگر مواد غذایی پخته شود و از صبح تا ظهر در هوای بیرون بماند تا توزیع شود، احتمال مسمومیت را بالا می‌برد. پس بهتر است که تا زمان توزیع، غذا گرم نگه داشته شود تا باکتری‌ها داخل آن اجازه رشد پیدا نکنند؛و حتی بهتر است به محض اینکه غذا پخته شد، توزیع شود.

وی توصیه کرد: موکب‌ها باید کپسول اطفای حریق داشته باشند، چون از اجاق گاز استفاده می‌کنند و احتمال آتش‌سوزی وجود دارد. همچنین توصیه ما این است که از آب بطری‌ شده برای تهیه غذا و شربت استفاده شود؛ اما اگر از تانکر استفاده می‌کنند، هنگام پر کردن تانکر دقت کنند که آب شرب (کلر دار) داخل آن بریزند، چون در برخی از نقاط شهر شیرهایی وجود دارد که آب آن‌ها قابل شرب نیست.

وی با یادآوری این مسئله که کارشناسان بهداشت محیط آب‌های مورد استفاده را بررسی می‌کنند و اگر آب مشکل داشت، دستور تخلیه آن را می‌دهند، گفت: همچنین مواد غذایی بررسی می‌شوند و اگر مشکل داشته باشند، جلوی توزیع آن‌ها را می‌گیریم.

این کارشناس بهداشت محیط در خصوص نذری‌هایی که در خانه‌ها پخته می‌شود نیز گفت: مردم در پخت نذری حتماً از مواد اولیه بسته‌بندی‌شده و نمک یددار بسته‌بندی‌شده استفاده کنند. برای چشیدن غذا نیز هر بار از قاشق تمیز استفاده شود. برای توزیع غذا نیز از ظروف سالم استفاده شود. نگهداری غذای پخته‌شده تا قبل از توزیع نیز بسیار مهم است و باید مراقب بود گرد و خاک و آلودگی بر روی مواد غذایی ننشیند.

وی اظهار کرد: گاهی برخی از مردم چند ظرف غذای نذری می‌گیرند و یکی را میل می‌کنند و بقیه را تا شب و تا قبل از اینکه به خانه ببرند، در بیرون از یخچال نگه می‌دارند، که این کار احتمال مسمومیت غذا را بالا می‌برد. توصیه ما این است که هر کس فقط به میزان مصرف خود غذای نذری دریافت کند، چراکه نگه‌داشتن این غذاها احتمال مسمومیت را بالا می‌برد.