تراز دوست و دوستی در زیست مؤمنانه

به گزارش ایکنا از خوزستان، محمدرضا سنگری، مؤلف و پژوهشگر عاشورا، شامگاه دوم تیرماه در ادامه سلسله‌نشست‌های «خانواده آرمانی براساس فرهنگ عاشورا» که در مؤسسه علامه مخبر دزفولی برگزار شد به بیان ویژگی دیگری از زیست مومنانه پرداخت که در ادامه می‌خوانیم:

اگر برخی واژه تاسوعا را نه به معنای نهم معنا کرده باشند و از این واژه درک وسعت آفرینی و فراخ بخشی به وجود را فهم کرده باشند، شب تاسوعا فرصت این است که ما از حقیر بودن، کوچک بودن و بسته بودن وجود به نوعی فراخی و گشایش وجود بپردازیم و از هر آنچه که ما را حقیر می‌کند و فرو می‌کشد فاصله بگیریم و فرصت‌های بزرگ پرواز را و سمت روشن تعالی را بیابیم و جستجو کنیم و خویش را در معرض آنها قرار بدهیم و بعید است اگر قرار باشد در این مسیر قدم برداریم، فرصتی بهتر و مناسب‌تر از سفر در خویشتن باشد.

یاد بگیریم در خویش سفر کنیم. جز به درون خویشتن، شمع سفر نمی‌کند و سفر شمع به درون است که روشنی را فراهم می‌آورد. خداوند توفیق این سفر و این حرکت را به همه ما عنایت فرماید و در این راه، حضرت ابوالفضل عباس(ع)؛ چراغ روشن عاشورا، بهترین چراغ و بهترین راهنما می‌تواند باشد.

شب تاسوعا، شب تنگنا آفرینی دشمن است و اتفاقاً هر چه تنگناها افزون‌تر می‌شود، آرامش کربلا، استواری و پایداری و ثبات قدم یاران اباعبدالله بیشتر می‌شود. خداوند ما را از دوستی با این خاندان و از خلیل انتخاب کردن آنان هرگز دور نگرداند.

در این جلسه با واژه خلیل وارد بحث می‌شوم. امشب هشتمین ویژگی از ویژگی‌های سی‌گانه‌ای که پیشتر مطرح کردیم، قرار است بیان کنیم تا ما جان خود را با آنها بیاراییم و با این ویژگی‌ها تزیین وجودی پیدا کنیم.

این ویژگی‌ها در حوادث و بحران‌ها و فروپاشی روانی انسان می‌توانند بهترین پشتوانه باشند. اگر یادتان باشد، اولین خصوصیت این بود: «یغفر زلته». آغاز کردیم و امشب قرار است هشتمین خصوصیت و ویژگی را مطرح بکنیم: «یحفظ خلته». هشتمین ویژگی که انسان‌های والا در زیست مؤمنانه خودشان انتخاب می‌کنند، پاسداری و نگاهبانی و حفظ کردن دوستان است.

«خلته» همان واژه خلیل است. می‌دانیم که حضرت ابراهیم علیه السلام وقتی آزمون سخت و دشوار قربانی کردن فرزندش را پیروزمندانه پشت سر گذاشت و بعد از آتش نمرود سرفراز بیرون آمد که این هم یک آزمون سخت دیگری بود، خداوند به او مقام خلیل بخشید.

می‌گویند زمانی که حضرت ابراهیم(ع) را برای انداختن در آتش آماده کرده بودند، فرشتگان حاضر شدند، جبرئیل آمد و پرسید چیزی می‌خواهی؟ گفت می‌خواهم، اما نه از تو، از خلیل و از محبوبم می‌خواهم. در اینجا بود که این مقام به حضرت ابراهیم بخشیده شد.

امشب درباره واژه خلیل صحبت می‌کنیم. به نظر شما اولین خلیل انسان کیست؟ اولین دوست برای انسان کیست؟ همسایه‌ترین دوست برای انسان، خود انسان است؛ از این رو باید خودت را دوست بداری.

بعضی‌مان خودمان را دوست نداریم، خودمان را تحویل نمی‌گیریم، با خودمان بلد نیستیم کنار بیاییم، خودمان را تحمل نمی‌کنیم. این بدترین اتفاقی است که در قلمرو خلت یا دوستی برای انسان اتفاق بیفتد. وقتی انسان ارزش‌های خودش را نداند با خویش دشمن است. وقتی انسان خود را ارزان می‌فروشد، وقتی انسان خودش را تحقیر می‌کند، این انسان بزرگترین دشمنش خودش است. ما گاه با خودمان دشمنیم. وقتی من خودم را و توانایی‌های خودم را اینقدر فرو می‌کشم که شخص به خودش می‌گوید منِ فلان، منِ پست، منِ نفهم، فرد خودش را بی‌ارزش می‌داند.

ما باید حرمت خود را حفظ کنیم. بعضی برای اندکی به پای دیگران می‌افتند. گفت: «از دست بوس میل به پابوس کرده‌ای / خاکت به سر ترقی معکوس کرده‌ای». بعضی‌ها ترقی معکوس می‌کنند. این بی‌ارج دانستن خویش و جایگاه خویش را نفهمیدن، اولین ضربتی است که به قلمرو خلیل بودن وجودی انسان وارد می‌شود.

برای رسیدن به ویژگی یحفظ خلته، گام اول این است که ارزش خودت را بفهمی. تو خیلی مهمی، نه به معنای اینکه به دام چاله غرور و تکبر بیفتی. بفهمم من یه گنجم، من ارزش دارم، من خیلی چیزها دارم، خدا برای من حساب باز کرده، خداوند به من کرامت بخشیده، خدا تمام این هستی را برای من قرار داده.

بنابراین یحفظ خلته یعنی پاسداشت دوستان و اینکه دوستانی که داریم حفظ کنیم. حالا چند نکته برای اینکه ارزش این حفظ دوستان را بدانیم. نکته اول این است که وقتی شما با دوستان هستید، احساس کنید در بهشت هستید. امام رضا (ع) می‌فرمایند: هرکس با دوستش فرصتی تنها شد، خداوند خانه‌ای را در بهشت به نام او می‌نویسد.

هر که دوست انتخاب کند و دوستش را حفظ کند، خداوند او را شفاعت خواهد کرد. این پشتوانه شفاعت یافتن است. امام صادق علیه‌السلام فرمودند دوستانتان را زیاد کنید، چون هر مؤمنی یک دعای مستجاب دارد. هر مؤمنی می‌تواند شفاعت بکند و همچنین فرمود سعی کنید که دوستان و برادران و خواهران مؤمن را به دوستی انتخاب کنید، چون این‌ها پیش خدا قدرت دارند و در روز قیامت قدرت شفاعت دارند.

نکته دیگر اینکه اگر هزار دوست داشته باشید کم است و یک دشمن داشته باشید زیاد است. این نکته براساس شعری از امام علی علیه السلام است.

امام صادق علیه السلام فرمودند: احذَرْ أن تُواخيَ مَن أرادَكَ لِطَمعٍ أو خَوفٍ أو مَيْلٍ أو للأكلِ و الشُّرْبِ ، و اطلبْ مُواخاةَ الأتقياءِ و لو في ظُلُماتِ الأرضِ ، و إنْ أفنيتَ عُمْرَكَ في طلبِهِم:  از برادرى كردن با كسى كه تو را به طمع چيزى يا از سر ترس يا خواهشى و يا به خاطر خورد و خوراک مى خواهد، دورى كن و برادرى پرهيزگاران را بجوى، هر چند براى جستن آنها در اعماق زمين فرو روى و هر چند عمر خود را در اين راه صرف كنى.

در ادبیات ما گفته‌اند دوستان سه نوع اند: نانی، زبانی، جانی. دوستان زبانی چرب زبانند، بیخود بزرگ‌تان می‌کنند و این ممکن است بعد شما را دچار غرورهای کاذب بکند و زمینه فروریزی شما فراهم بشود.

دوستان نانی دنبال این‌اند که از موقعیت شما و جایگاهتان بهره‌مند شوند. اما گروه سوم دوستان جانی هستند؛ جانی اینجا به معنی کسی است که جان خودش را به شما می‌دهد و از دل و جان با شما دوست هستند.

کسی را به دوستی بگیرید که سنگ صبور شما باشد و شانه مهربان او بتواند رنج شما را بکاهد و در سختی‌ها به شما مشورت بدهد. بپرهیزید از اینکه کسی را به دوستی انتخاب کنید که چشم طمع به شما دارد یا از ترس با شما دوست شده است. بعضی‌ها این‌جورند: از ترس، این را می‌داند که این موقعیتی دارد، ممکن است یک وقت به او آسیب ببیند، با او دوست می‌شود. امام حسین می‌فرماید اگر یک کسی سلاحی دارد، منظور از این سلاح فقط سلاح نظامی نیست، یعنی امکانی دارد که دیگران از او می‌ترسند و با آن سلاحش تهدید بکند، تا زمانی که دارد تهدید می‌کند ملائکه آسمان او را لعنت می‌کند.

روایت توصیه می‌کند دوست خوب را پیدا کنید و اگر کل زندگی خود را صرف کنی که دوست خوب پیدا بکنی می‌ارزد. این سخن امام صادق علیه السلام است.

به فرموده امام، بعد از انبیا و اولیا، خداوند کسی را بهتر از دوست خوب روی زمین نیافریده است. این تراز دوست خوب است که در کنار انبیا و اولیا قرار می‌گیرد. هیچ نعمتی در جهان بالاتر از توفیق دوستی با این‌ها نیست. امام صادق علیه السلام می‌فرماید در روز قیامت همه دوستان با هم دشمن می‌شوند، مگر متقین. پس با کسانی دوستی و رفاقت کنیم که دیدن آنها ما را به یاد خدا بیندازند.

روایت بعد این است که یکی از نشانه‌های ناتوانی انسان از دست دادن دوستان است. سعی کنیم دوستانمان را با کوچکترین مسئله از دست ندهیم، آنها را نرنجانیم، اذیت نکنیم، و امام صادق علیه السلام می‌فرماید حتی اگر دوستت سرزنشت کرد یا چیزی به تو گفت که باعث ناراحتی تو شد، زود رهایش نکن و دوستت را حفظ کن.