حضرت زینب(س)؛ الگوی ویژه مدیریت بحران در تاریخ اسلام
یک پژوهشگر دینی با اشاره به حوادث عاشورا و نقش حضرت زینب کبری(س) گفت: عاشورا تنها یک واقعه تاریخی نیست، بلکه مدرسهای بزرگ برای آموزش بصیرت، مدیریت بحران و جهاد تبیین در همه عصرهاست.
به گزارش خبرنگار ایکنا، حجتالاسلام علیاصغر سلطانی، پژوهشگر دینی طی سخنانی در مراسم شام غریبان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) که شامگاه چهارم تیرماه در حسینیه خانه صاحبالزمان (عج) تهران برگزار شد، به تبیین ویژگی بصیرت ژرف و شگفت وجود مقدس قمر منیر بنیهاشم حضرت ابوالفضل العباس (ع) پرداخت و اظهار کرد: به مناسبت شب شام غریبان باید به این نکته توجه داشت که یکی از مهمترین جلوههای بصیرت، «برکت داشتن» و «برنامه داشتن» در زندگی است.
وی با اشاره به مفهوم برکت در زندگی افزود: در حوزه رزق و روزی مادی، قناعت رمز برکت است و انسان باید نسبت به داشتههای مادی خود قانع باشد؛ اما در رزق و روزیهای معنوی نباید به وضعیت موجود بسنده کرد، بلکه لازم است همواره در مسیر رشد، تعالی و کمال حرکت کرد و برای رسیدن به مراتب بالاتر تلاش داشت.
این پژوهشگر دینی با اشاره به برنامه چهارمحوری ارائهشده از سوی امام جعفر صادق (ع) تصریح کرد: نخستین محور این برنامه، مناجات با پروردگار و راز و نیاز با خالق متعال است؛ موضوعی که نیازمند تبیین و گفتوگوی بیشتری است.
اهمیت برنامهریزی در شرایط دشوار
سلطانی با تأکید بر اهمیت برنامهریزی در شرایط دشوار بیان کرد: برنامه داشتن در شرایط عادی و طبیعی زندگی امری ارزشمند است، اما آنچه انسان را به یک الگو و اسوه تبدیل میکند، حفظ برنامه و مدیریت صحیح در شرایط بحرانی است. انسانهایی که در سختترین شرایط خود را نمیبازند و با تدبیر و بصیرت مسیر صحیح را انتخاب میکنند، شایسته الگو قرار گرفتن هستند.
وی افزود: در تاریخ اسلام و شریعت مقدس اسلامی نمونههای فراوانی از این الگوها وجود دارد؛ شخصیتهایی که در بحرانها نهتنها مغلوب شرایط نشدند، بلکه با مدیریت صحیح بر مشکلات غلبه کردند.
این پژوهشگر دینی حضرت زینب کبری(س) را از برجستهترین نمونههای مدیریت بحران در تاریخ اسلام دانست و گفت: حضرت ابوالفضل العباس(ع) و حضرت زینب کبری(س) اگرچه در شمار چهارده معصوم(ع) نیستند، اما از چنان جایگاه والایی برخوردارند که زندگی و سیره آنان سرشار از درس، بصیرت و الگو برای همه انسانهاست.
وی با اشاره به ماجرای اماننامه حضرت عباس(ع) در کربلا اظهار کرد: در شرایطی که جنگ در آستانه آغاز بود و دشمن همه راهها را بسته بود، برای حضرت عباس(ع) و برادرانشان اماننامه آوردند. در ظاهر، این اماننامه میتوانست راهی برای نجات جان آنان باشد، اما قمر منیر بنیهاشم(ع) با بصیرت و وفاداری این بحران را به بهترین شکل مدیریت کرد و هرگز حاضر نشد از مسیر ولایت و امامت فاصله بگیرد.
سلطانی ادامه داد: آن حضرت تا پیش از دستور امام حسین(ع) پاسخی به آورنده اماننامه نداد و هنگامی که به فرمان امام پاسخ گفت، نهایت بصیرت، وفاداری و استقامت را به نمایش گذاشت. این رفتار نشان داد که در سختترین شرایط نیز میتوان با تکیه بر ایمان و معرفت، از آزمونهای بزرگ الهی سربلند بیرون آمد.
وی همچنین، به وقایع شب عاشورا اشاره کرد و گفت: هنگامی که حضرت سیدالشهدا(ع) به یاران خود اجازه دادند که از تاریکی شب استفاده کرده و از کربلا خارج شوند، هیچیک از یاران باوفا میدان را ترک نکردند. این صحنه جلوهای از غربال الهی و نشانه عمق بصیرت، ایمان و وفاداری اصحاب امام حسین(ع) بود.
این پژوهشگر دینی در ادامه با اشاره به نقش بیبدیل حضرت زینب کبری(س) در واقعه عاشورا تصریح کرد: اگر زینب کبری(س) نبود، پیام عاشورا در تاریخ ماندگار نمیشد. عظمت این بانوی بزرگوار در مدیریت بحرانهای پس از عاشورا حقیقتا کمنظیر است.
وی با اشاره به بیانات حضرت آیتالله العظمی وحیدخراسانی افزود: مصائب پس از شهادت حضرت سیدالشهدا(ع) از سختترین و جانسوزترین حوادث تاریخ اسلام به شمار میرود و به همین دلیل همواره توصیه شده است که در روز عاشورا برای سلامتی امام عصر(عج) صدقه داده شود؛ چراکه آن حضرت وارث و داغدار همه مصائب عاشوراست.
سلطانی تصریح کرد: حضرت زینب کبری(س) پس از واقعه عاشورا در شرایطی که خیمهها به آتش کشیده شد، کودکان و زنان اهل بیت(ع) در معرض هجوم دشمن قرار گرفتند و کاروان حسینی با انواع مصائب و دشواریها روبهرو بود، با صبر، بصیرت و تدبیر مثالزدنی، شرایط را مدیریت کرد و اجازه نداد کاروان اهل بیت(ع) در برابر این بحرانها از هم بپاشد.
وی در ادامه تأکید کرد: عاشورا مدرسه بزرگ بصیرت، برنامهریزی و مدیریت در بحران است و سیره حضرت عباس(ع) و حضرت زینب(س) به روشنی نشان میدهد که انسان مؤمن در سختترین شرایط نیز میتواند با اتکا به ایمان، معرفت و ولایتمداری، مسیر صحیح را تشخیص داده و بر مشکلات غلبه کند.
سلطانی در ادامه سخنان خود با اشاره به نقش بیبدیل حضرت زینب کبری(س) در مدیریت حوادث پس از عاشورا اظهار کرد: یکی از پرسشهای مهم این است که چه عاملی به حضرت زینب(س) چنین قدرت و توانایی بخشید که توانست دشوارترین و پیچیدهترین شرایط تاریخ اسلام را مدیریت کند؛ شرایطی که حقیقتا بیان عمق سختیهای آن امکانپذیر نیست.
وی افزود: پاسخ این پرسش را میتوان در آموزه قرآنی «وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ» جستوجو کرد. برخی مفسران صبر را به معنای شکیبایی و استقامت دانستهاند و برخی نیز صبر را اشاره به وجود مقدس پیامبر اکرم(ص) و صلاه را اشاره به ولایت امیرالمؤمنین علی(ع) تفسیر کردهاند. حضرت زینب(س) با بهرهگیری از سرچشمه صبر، نبوت، امامت و ولایت توانست پس از شهادت حضرت سیدالشهدا(ع) مسئولیت سنگین هدایت و مدیریت کاروان اهل بیت(ع) را بر عهده بگیرد.
این پژوهشگر دینی تصریح کرد: حضرت زینب(س) پس از عاشورا تنها به حفظ کاروان اهل بیت(ع) اکتفا نکرد، بلکه جهاد تبیین را به شایستهترین شکل ممکن به انجام رساند. آن حضرت با روشنگری و افشاگری دستگاه ظلم را به محاکمه کشید و حقایق حادثه عاشورا را برای جامعه اسلامی تبیین کرد.
سلطانی با اشاره به خطبههای حضرت زینب(س) در کوفه و شام تصریح کرد: این شیوه محاکمه و روشنگری را آن حضرت از مادر بزرگوار خود حضرت فاطمه زهرا(س) به ارث برده بود. حضرت زهرا(س) نیز در شرایطی بسیار دشوار با وجود جراحات جسمی، مصائب فراوان و شرایط پیچیده اجتماعی مدیریت بحران را بر عهده گرفت و کسانی را که به ظاهر مسلمان بودند، اما در برابر حق سکوت کرده یا مصلحتاندیشی را بر حقیقت ترجیح داده بودند، مورد خطاب و محاکمه قرار داد.
وی ادامه داد: حضرت زینب(س) نیز پس از عاشورا همین مسیر را ادامه داد؛ هم دشمن را رسوا کرد و هم چهره حقیقی نهضت حسینی را به مردم معرفی نمود. در شرایطی که دستگاه تبلیغاتی بنی امیه سالها علیه امیرالمؤمنین علی(ع) فعالیت کرده و با بهرهگیری از هزاران مبلغ دنیاطلب و دینفروش افکار عمومی را منحرف ساخته بود، رسالت تبیین حقیقت بر دوش حضرت زینب(س) قرار گرفت.
شهید راه امامت و ولایت
این پژوهشگر دینی با اشاره به سخنان امام حسین(ع) در روز عاشورا گفت: آن حضرت در برابر لشکر دشمن ایستاد و فرمود که تنها یک سؤال دارد؛ اینکه جرم او چیست که برای ریختن خونش آماده شدهاند. پاسخ دشمن نشان داد که ریشه اصلی این دشمنی، کینه نسبت به امیرالمؤمنین علی(ع) و مسیر ولایت بوده است. از همین رو میتوان گفت حضرت سیدالشهدا(ع) شهید راه ولایت و امامت بود.
وی افزود: در چنین شرایطی حضرت زینب(س) وظیفه داشت هم امام حسین(ع) را به درستی به جامعه معرفی کند و هم چهره واقعی دشمن را آشکار سازد؛ مسئولیتی که آن حضرت با وجود همه محدودیتها و دشواریها به بهترین شکل انجام داد. راز موفقیت ایشان نیز اتصال به منبع عظیم صبر، نبوت، امامت و ولایت بود.
تجربههای تاریخی جمهوری اسلامی ایران
سلطانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربههای تاریخی جمهوری اسلامی ایران اظهار کرد: در طول بیش از چهار دهه از پیروزی انقلاب اسلامی، ملت ایران بحرانها و فتنههای متعددی را پشت سر گذاشته است؛ بحرانهایی که با تدبیر امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی مدیریت شد.
وی افزود: نسل جوان باید با این حوادث و چالشهای تاریخی آشنا شود و بداند انقلاب اسلامی در طول سالهای گذشته چه فراز و نشیبهایی را پشت سر گذاشته است. هنر یک مسئول در تراز انقلاب اسلامی آن است که بتواند در شرایط بحرانی مدیریت صحیح داشته باشد؛ زیرا اداره امور در شرایط عادی معیار سنجش توانمندی مدیران نیست.
این پژوهشگر دینی تأکید کرد: مدیریت واقعی زمانی معنا پیدا میکند که کشور با جنگ، تحریم، تهدید، شهادت نخبگان و فشارهای مختلف مواجه باشد. انتظار مردم از مسئولان این است که در شرایط سخت با تدبیر و آرامش جامعه را مدیریت کنند و به گونهای سخن بگویند و تصمیم بگیرند که مردم احساس استیصال و ناامیدی نکنند.
وی با اشاره به توانمندیهای جمهوری اسلامی ایران اظهار کرد: ملت ایران بارها نشان داده است که در برابر فشارها و تهدیدها ایستادگی میکند و تجربههای گذشته نیز ثابت کرده است که هر جا با اقتدار عمل شده، دشمن عقبنشینی کرده است.
سلطانی اظهار کرد: همانگونه که حضرت زینب(س) در سختترین شرایط با تکیه بر ایمان، ولایتمداری و بصیرت بحرانها را مدیریت کرد، امروز نیز مسئولان و مدیران کشور باید با الهام از همین مکتب در مسیر حل مشکلات و عبور از چالشها گام بردارند و با مدیریت صحیح، آرامش و امید را در جامعه تقویت کنند.
این پژوهشگر دینی در ادامه سخنان خود با تأکید بر ضرورت مدیریت صحیح کشور در شرایط حساس، اظهار کرد: در موقعیتهای بحرانی باید همه ظرفیتهای قانونی و اجرایی کشور فعال باشد و مسئولان با تدبیر و برنامهریزی، امور را مدیریت کنند.
وی با اشاره به نقش نیروهای مسلح در تأمین امنیت کشور افزود: امروز نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بهویژه نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با اشراف و نظارت کامل، امنیت منطقه را رصد میکنند و با اقتدار از منافع ملی و تمامیت ارضی کشور دفاع میکنند.
سلطانی همچنین با گرامیداشت یاد و خاطره فرمانده شهید نیروی دریایی سپاه از مجاهدتهای ایشان در پاسداری از امنیت کشور تقدیر کرد و گفت: امنیت و اقتدار امروز ایران اسلامی مرهون ایثار و جانفشانی شهدا و رزمندگانی است که با اخلاص از آرمانهای انقلاب اسلامی دفاع کردند.
این پژوهشگر دینی با تأکید بر نقش نهادهای قانونی در مدیریت کشور تصریح کرد: در شرایط دشوار همه دستگاههای مسئول باید در چارچوب قانون به وظایف خود عمل کنند تا مسائل کشور با تدبیر، انسجام و هماهنگی دنبال شود. مدیریت بحران نیازمند تصمیمگیری بهموقع بهرهگیری از ظرفیتهای قانونی و حفظ وحدت و همدلی است.
وی با اشاره به سیره حضرت زینب کبری(س) اظهار کرد: آن حضرت نمونه کامل یک مدیر در تراز مکتب اهل بیت(ع)، امامت و ولایت است. حضرت زینب(س) در سختترین شرایط با ایمان، بصیرت و تدبیر بحران را مدیریت کرد و الگویی ماندگار برای همه مدیران و مسئولان در طول تاریخ به یادگار گذاشت.
سلطانی در پایان ضمن قدردانی از برگزارکنندگان مراسم عزاداری سیدالشهدا(ع) از همه دستاندرکاران برگزاری این مجالس تقدیر و تشکر و برای آنان از درگاه خداوند متعال، توفیق، عزت و سربلندی مسئلت کرد.
انتهای پیام
