تبیین راهبرد «جهاد علمی» در اندیشه رهبر شهید؛ از دانشگاه تا صنعت

در سایه ضرورت بازخوانی اندیشه‌های رهبر شهید در حوزه علم و فناوری، ابعاد تازه‌ای از مفهوم «جهاد علمی» به عنوان یک ضرورت استراتژیک برای پیشرفت کشور مورد بررسی قرار گرفته است. محمود رضایی، مدرس دانشگاه و پژوهشگر سیاست‌های علمی و فناوری در گفت‌وگو با ایکنا از فارس، این رویکرد را فراتر از یک تلاش دانشگاهی ساده و در قالب یک حرکت تکالیفی برای دستیابی به استقلال ملی توصیف کرد.

مؤلفه‌های جهاد علمی و ضرورت آن در پیشرفت ملی

به باور این استاد دانشگاه، «جهاد علمی» در اندیشه رهبر شهید، به معنای به‌کارگیری تمام توان علمی در راستای رفع نیازهای حیاتی کشور و شکستن زنجیرهای وابستگی است. این مفهوم تنها یک شعار نیست، بلکه مجموعه‌ای از مؤلفه‌ها شامل «تخصص»، «اخلاص» و «هدف‌مندی» است.

رضایی در تحلیل علت تأکید رهبر شهید بر این مسیر اظهار کرد: در دنیای امروز، قدرت نظامی و سیاسی بدون پشتوانه علمی پایدار نیست؛ لذا جهاد علمی تنها راهی است که می‌تواند عزت و سربلندی ملت را در مواجهه با استکبار جهانی تضمین کند.

تبدیل دانشگاه‌ها به کانون‌های پیشران جهاد علمی

وی در خصوص نقش نهادهای آموزشی بیان کرد: دانشگاه‌ها باید از حالت برج عاج خارج شده و به کانون‌های عملیاتی جهاد علمی تبدیل شوند.دانشگاه نباید صرفاً به تولید مقالات نظری اکتفا کند، بلکه باید در راستای تولید علم کاربردی برای حل مسائل واقعی کشور گام بردارد. 

به گفته این مدرس دانشگاه، زمانی که مسئله‌محوری در پژوهش جایگزین موضوع‌محوری شود، دانشگاه‌ها به موتور محرک پیشرفت ملی تبدیل خواهند شد.

موانع تحقق جهاد علمی و راهکارهای عبور از آن‌ها

رضایی در بررسی موانع موجود، به مسائلی نظیر بروکراسی اداری، عدم هماهنگی میان مراکز پژوهشی و فقدان دیدگاه راهبردی در برخی لایه‌ها اشاره کرد و افزود: برای رفع این موانع، باید مدیریت متمرکز جای خود را به مدیریت پویا و منعطف دهد.

وی تأکید کرد: رهبر شهید با شناسایی دقیق این نقاط ضعف، بر ضرورت تغییر پارادایم در مدیریت علمی و جایگزینی آن با رویکردی مبتنی بر اعتماد به نخبگان تأکید داشتند.

گفتمان پیشرفت و نقش شرکت‌های دانش‌بنیان

این مدرس دانشگاه با اشاره به اینکه پیشرفت علم و فناوری یکی از گفتمان‌های محوری رهبر شهید است، تصریح کرد: برای تحقق این امر، باید زنجیره ارزش از آزمایشگاه تا بازار تکمیل شود. 

وی در این راستا، شرکت‌های دانش‌بنیان را بازوی اجرایی و اقتصادی جهاد علمی دانست و افزود: این شرکت‌ها پلی هستند که دستاوردهای علمی را به ثروت ملی تبدیل کرده و از طریق تجاری‌سازی فناوری، وابستگی اقتصادی کشور را کاهش می‌دهند.

یکپارچگی پژوهش، فناوری و صنعت

رضایی در تحلیل ارتباط میان پژوهش، فناوری و صنعت، اظهار کرد: تحقق منویات رهبر شهید در گرو ایجاد یک اکوسیستم یکپارچه است. نباید میان پژوهشگر، تکنسین و صنعتگر فاصله باشد؛ بلکه باید زنجیره‌ای ایجاد شود که در آن پژوهش بر اساس نیاز صنعت شکل بگیرد، فناوری در قالب شرکت‌های دانش‌بنیان توسعه یابد و در نهایت در کالبد صنعت جاری شود. 

این مدرس دانشگاه در پایان تأکید کرد: این هم‌سویی، تنها راه دستیابی به خودکفایی جامع است که هدف غایی در اندیشه رهبر شهید انقلاب بوده است.