نقشه راه پیشرفت در کالبد دانشگاه؛ واکاوی ابعاد «جهاد علمی» در اندیشههای «رهبر شهید»
سیدمرتضی سهروردی مفهوم «جهاد علمی» در اندیشههای رهبر شهید را نه یک فعالیت صرفاً آکادمیک، بلکه یک تکلیف استراتژیک برای عبور از وابستگیهای فناورانه توصیف و بر لزوم گذار دانشگاهها از مدل تولید مدرک به سوی کانونهای حل مسائل ملی برای دستیابی به پیشرفت کشور بیان کرد.
در عصر حاضر، علم دیگر تنها یک ابزار برای شناخت جهان نیست، بلکه به سلاحی استراتژیک برای تثبیت حاکمیت ملی و ارتقای کرامت انسانی تبدیل شده است. در اندیشه رهبر شهید انقلاب، «جهاد علمی» را نمیتوان صرفاً در قالب تحصیلات تکمیلی یا کسب مدارک دانشگاهی خلاصه کرد؛ بلکه این مفهوم، یک پارادایم جامع از پیوند میان ایمان، دانش و عمل برای گسست از وابستگیهای فناورانه است.
سیدمرتضی سهروردی، یک مدرس دانشگاه و استاد مدیریت استراتژیک در گفتوگو با ایکنا از فارس، به کالبدشکافی مؤلفههای جهاد علمی پرداخت و راهکارهای اینکه چگونه دانشگاهها میتوانند از تولیدکنندگان مدرک به کانونهای حل مسئله تبدیل شوند تا منویات رهبر شهید در مسیر تبدیل علم به ثروت و قدرت ملی محقق شود، را تبیین کرد.
ماهیت جهاد علمی؛ فراتر از یک فعالیت آکادمیک
وی بر ضرورت بازتعریف مفهوم جهاد علمی»تأکید کرد و افزود: وقتی رهبر شهید از جهاد در علم سخن میگفتند، در واقع در حال تغییر ماهیت آموزش از یک فعالیت شغلی یا تکمیلی به یک تکلیف شرعی و ملی بودند. جهاد علمی یعنی قرار دادن تمام توان ذهنی و پژوهشی در مسیر رفع نیازهای حیاتی کشور.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: مؤلفههای اصلی این جهاد، سه ضلع تخصص، تعهد و هدفمندی است. دانشمندی که تخصص دارد اما تعهدی به میهن ندارد، یا هدفش تنها ارتقای شخصی است، در حقیقت در مسیر جهاد علمی نیست. جهاد علمی یعنی علم در خدمتِ گشودن گرههای ملی؛ یعنی جایی که پژوهشگر، مسئله خود را نه از مقالات خارجی، بلکه از نیازهای واقعی جامعه و کشور استخراج کند.
چرا جهاد علمی، الزام پیشرفت است؟
سهروردی در پاسخ به اینکه چرا این مفهوم به عنوان یکی از الزامات پیشرفت کشور مطرح شده است، به مفهوم استقلال استراتژیک اشاره کرد و افزود: رهبر شهید به خوبی میدانستند که هیچ ملتی در دنیای امروز نمیتواند بدون تکیه بر دانش بومی و پیشرو، استقلال سیاسی خود را حفظ کند. وابستگی فناورانه، در واقع شکل مدرنی از استعمار است. ایشان جهاد علمی را الزام میدانستند زیرا تنها راه عبور از تحریمها و رسیدن به خودکفایی، تبدیل شدن به تولیدکننده علم است، نه مصرفکننده آن.
وی تأکید کرد: پیشرفت کشور در نگاه رهبر شهید، نه با وارد کردن تکنولوژی، بلکه با تولید تکنولوژی ممکن است و این تنها از طریق یک اراده جهادگونه در محیطهای علمی محقق میشود.
تبدیل دانشگاهها به کانونهای جهاد علمی
استاد مدیریت راهبردی در تبیین مسیر تبدیل دانشگاهها به مراکز جهاد علمی، بر لزوم تغییر ساختار آموزشی تأکید کرد و گفت: دانشگاهها برای تبدیل شدن به کانون جهاد علمی باید از مدل آموزش متمرکز بر مدرک به مدل آموزش متمرکز بر مسئله تغییر مسیر دهند. این یعنی دانشگاه نباید تنها محیطی برای تدریس تئوریها باشد، بلکه باید به کارگاه حل مسائل ملی تبدیل شود.
وی ادامه داد: وقتی استاد و دانشجو، مسئله خود را از صنایع داخلی یا نیازهای اجتماعی بگیرند و برای حل آن تلاش کنند، دانشگاه تبدیل به کانون جهاد علمی میشود. در واقع، پیوند میان میز استاد و عرصه عملیاتی همان نقطه آغازین جهاد علمی در دانشگاه است.
واکاوی موانع و تمهیدات برای عبور از بنبستها
سهروردی در ادامه به بروکراسی اداری و ساکت بودن فضای نوآوری اشاره کرد و افزود: از نگاه رهبر شهید، یکی از بزرگترین موانع، نگاه تکنوکراتیک و خشک به مدیریت علمی است. نبود اعتماد به تخصصهای بومی و تکیه بیش از حد به الگوهای غربی در مدیریت دانشگاهها، مانعی جدی است. برای رفع این موانع، باید سیستمهای انگیزشی را بازتعریف کنیم.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: تمهید اصلی، ایجاد اعتماد استراتژیک به نخبگان است؛ یعنی ایجاد فضایی که در آن پژوهشگر بداند اگر ایدهای برای حل یک مشکل ملی دارد، نه تنها حمایت میشود، بلکه مسیر تبدیل آن ایده به محصول صنعتی برایش هموار است. ما به مدیریت تسهیلگر نیاز داریم، نه مدیریت کنترلگر.
گفتمان پیشرفت علم و فناوری؛ از شعار تا اجرا
وی در خصوص تبدیل پیشرفت علم و فناوری به یک گفتمان ملی بیان کرد: برای اینکه پیشرفت علمی به یک گفتمان جاری در جامعه تبدیل شود، باید علم را به ارزش تبدیل کنیم. یعنی جامعه باید باور کند که پیشرفت علمی، عیناً عبادت و جهاد است. برای تحقق این امر، باید زنجیره آموزش-پژوهش-صنعت را یکپارچه کرد.
سهروردی اضافه کرد: وقتی دانشآموز و دانشجوی ما ببیند که علم او مستقیماً در صنعت کشور به ثروت و قدرت تبدیل میشود، انگیزهای مضاعف برای پیشرفت مییابد. رهبر شهید با تبیین این گفتمان، در واقع میخواستند فرهنگ تلاش برای دانایی را جایگزین فرهنگ مصرفگرایی کنند.
نقش شرکتهای دانشبنیان؛ پل ارتباطی علم و اقتصاد
این استاد مدیریت راهبردی در مورد جایگاه شرکتهای دانشبنیان در تحقق این مهم گفت: شرکتهای دانشبنیان، در واقع بازوی اجرایی جهاد علمی هستند. دانشگاه علم تولید میکند و صنعت به آن نیاز دارد؛ شرکت دانشبنیان همان پلی است که علم را به بازار میبرد. نقش این شرکتها در پیشرفت اقتصادی کشور حیاتی است، زیرا آنها تخصص را به سرمایه تبدیل میکنند.
وی با تأکید بر اینکه بدون شرکتهای دانشبنیان، علم در کتابخانهها و آزمایشگاهها میماند و هرگز به قدرت ملی تبدیل نمیشود، گفت: اینها همان موتورهای محرکی هستند که اندیشههای رهبر شهید را در دنیای واقعی اقتصاد متجلی میکنند.
مثلث طلایی پژوهش، فناوری و صنعت
سهروردی در مورد نحوه تحقق منویات رهبر شهید در ارتباط میان این سه حوزه تأکید کرد: ما برای رسیدن به مقصود رهبر شهید، نیاز به ایجاد یک مثلث طلایی داریم: پژوهش در دانشگاه، توسعه در مراکز فناوری و تولید در صنعت. این سه ضلع نباید جدا از هم باشند. راهکار این است که صنعت به جای اینکه فقط مشتری فناوریهای وارداتی باشد، سرمایهگذار پژوهشهای دانشگاهی شود و دانشگاه به جای تولید مقالات تزیینی، به سرمایهگذاری روی نیازهای صنعت فکر کند.
وی ادامه داد: وقتی این چرخه به درستی بچرخد، علم به فناوری و فناوری به صنعت تبدیل میشود و در نهایت، استقلال ملی که آرمان رهبر شهید بود، در کالبد یک اقتصاد مقاوم و پیشرو محقق میشود.
انتهای پیام
