واکاوی سیر تاریخی تلاوت مصر در نمایشگاه اسکندریه

به گزارش ایکنا به نقل از مصری الیوم، در این رویداد، هیثم ابوزید، پژوهشگر و مورخ و ناصر عراق، نویسنده حضور داشتند و حسن الشاذلی، مجری و گوینده، اداره جلسه را بر عهده داشت.

محور اصلی این سمینار، کتاب «تلاوت قرآن در مصر؛ روایت درخشش و مسیرهای افول آن» اثر هیثم ابوزید بود. این اثر به روایت تاریخ مکتب تلاوت مصری می‌پردازد و ضمن بررسی علل شکوفایی و عوامل مؤثر در افول آن، جایگاه این هنر را به عنوان یکی از ارکان برجسته هویت فرهنگی و هنری مصر تبیین می‌کند.

حسن الشاذلی طی سخنانی در این سمینار گفت: این کتاب، با بررسی سیر تحول تلاوت قرآن در مصر، به جنبه‌ای مهم از هویت مصری می‌پردازد.

وی افزود: قاریان مصری به واسطه سبک‌های اجرایی متمایز و پایبندی به اصول فنی و مقام‌های قرآنی، مکتبی پیشرو را بنیان نهادند که تأثیر آن در سراسر جهان گسترش یافت.

هیثم ابوزید نیز توضیح داد که این کتاب حاصل ۳۸ سال شنیدن و پژوهش در  فن تلاوت قرآن و ابتهال است و در ۳۲۳ صفحه، دو بخش و 10 فصل تدوین شده است.

وی افزود: بخش نخست به سیر تحول قرآن کریم در مصر از زمان ورود آن هم‌زمان با فتوحات اعراب و چاپ نخستین نسخه مکتوب قرآن تا نقش محوری رادیو مصر می‌پردازد.

ابوزید بیان کرد: رادیو مصر از زمان تأسیس در سال ۱۹۳۴، با بهره‌گیری از سازوکاری دقیق برای گزینش و طبقه‌بندی قاریان، به شکل‌گیری عصر طلایی تلاوت و گسترش جهانی آن کمک شایانی کرد.

وی تأکید کرد از چهره‌های برجسته این عصر می‌توان به شیخ محمد رفعت، عبدالفتاح شعشاعی و مصطفی اسماعیل اشاره کرد، در این میان شیخ عبدالباسط عبدالصمد به پدیده‌ای جهانی تبدیل شد و با سفر به بیش از صد کشور، یکی از ابزارهای کلیدی «قدرت نرم» مصر به شمار می‌آمد.

ابوزید افزود که بخش دوم کتاب به دلایل افول مکتب تلاوت قرآن مصر می‌پردازد. او توضیح داد که این تحول از اواسط دهه ۱۹۵۰ آغاز شد، با ظهور نوارهای کاست شتاب گرفت و سرانجام با پیدایش پلتفرم‌های دیجیتال که امکان انتشار مستقیم و بدون اهتمام به معیارهای فنی سنتی تلاوت را فراهم می‌کردند، تشدید شد.

در ادامه ناصر عراق، نویسنده و رمان‌نویس، نیز تأکید کرد که تلاوت قرآن در مصر صرفاً یک هنر مذهبی نیست، بلکه جزئی جدایی‌ناپذیر از هویت و حافظه فرهنگی مردم مصر به شمار می‌رود.

وی افزود این کتاب مستندات ارزشمندی درباره تاریخ فرهنگی، هنری و سیاسی تلاوتدر مصر ارائه می‌دهد و سیر تحول آن را در گذر دهه‌ها بررسی می‌کند.

ناصر عراق در ادامه تدریس این کتاب در مراکز نقد فنی و همچنین دانشکده‌های ادبیات، پزشکی و مهندسی را خواستار شد؛ چرا که معتقد است این اثر تنها تاریخ تلاوت در مصر را روایت نمی‌کند، بلکه ابعاد گوناگونی از تاریخ فرهنگی، فکری، سیاسی و موسیقایی مصر را نیز مستند می‌سازد.

این سمینار با تأکید بر این نکته به پایان رسید که سبک تلاوت قرآن در مصر، یک مکتب هنری جامع و مبتنی بر تسلط بر «تجوید» (قواعد تلاوت)، اجرای ماهرانه بر پایه «مقام‌های موسیقایی» و بداهه‌پردازیِ قاعده‌مند است؛ ویژگی‌هایی که این سبک را به یکی از ارکان برجسته هویت فرهنگی مصر و یکی از ستون‌های اصلی قدرت نرم این کشور بدل کرده است.

گفتنی است؛ بیست ویکمین دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب کتابخانه اسکندریه، از ۶ جولای 2026 (15 تیر) آغاز شده است و تا ۲۰ جولای۲۰۲۶ (29 تیر) با همکاری «سازمان کل کتاب مصر» و «انجمن‌های ناشران مصر و جهان عرب» و با حمایت مالی «بانک ABC»  ادامه دارد.

«داوود عبدالسید»، کارگردان فقید، به پاس خدمات ارزنده و نقش‌آفرینی‌های برجسته‌اش در تاریخ سینمای مصر و همچنین برای تجلیل از کارنامه هنری طولانی و خلاقانه‌اش، به عنوان «شخصیت برگزیده نمایشگاه» در سال جاری انتخاب شده است.

حدود ۸۶ انتشاراتی مصری و عربی در این دوره شرکت دارند؛ دوره‌ای که شامل ۴۱۰ رویداد فرهنگی با حضور بیش از هزار سخنران از مصر و سراسر جهان است.