راهکارهای امام سجاد(ع) برای رسیدن به کمال انسانی
حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا اعوانی دعای ۵۱ صحیفه سجادیه را نقشه راهی برای عبور از فقر معرفتی و رسیدن به اصلاح نفس دانست و گفت: رابطه میان انسان و خداوند، رابطهای یکطرفه نیست؛ بلکه بر پایه شش شرط عقلی و معرفتی بنا شده است.
به گزارش ایکنا از لرستان، حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا اعوانی، مدرس حوزه و دانشگاه در نشست مجازی «آشنایی با معارف تربیتی صحیفه سجادیه» که امروز، ۲۷ تیرماه از سوی معاونت فرهنگی ـ تبلیغی مدیریت حوزههای علمیه خواهران لرستان برگزار شد، در خصوص جایگاه و شرح دعای پنجاه و یکم صحیفه سجادیه ضمن واکاوی مفاهیم «تضرع» و «استکانت»، بر لزوم بازتعریف رابطه عبد با پروردگار تأکید کرد.
وی با اشاره به مفهوم تضرع و اینکه دعای ۵۱ صحیفه دعای آن حضرت است در زاری و فروتنى، گفت: تضرع به معنای خواندن خدا با ذلت و خواری ناشی از فروتنی است؛ این امر نشان میدهد که انسان در برابر خداوند، متکبر نیست.
اعوانی به بند اول دعا «إِلَهِي أَحْمَدُكَ وَ أَنْتَ لِلْحَمْدِ أَهْلٌ عَلَى حُسْنِ صَنِيعِكَ إِلَيَّ، وَ سُبُوغِ نَعْمَائِكَ عَلَيَّ، وَ جَزِيلِ عَطَائِكَ عِنْدِي، وَ عَلَى مَا فَضَّلْتَنِي بِهِ مِنْ رَحْمَتِكَ، وَ أَسْبَغْتَ عَلَيَّ مِنْ نِعْمَتِكَ، فَقَدِ اصْطَنَعْتَ عِنْدِي مَا يَعْجِزُ عَنْهُ شُكْرِي» اشاره کرد و افزود: حضرت دعا را اینگونه آغاز کرده است: «خدایا! تو را سپاس میگزارم و تو شایسته سپاسی. سپاس در برابر احسان نیکویت به من و فراوانی نعمتهایت بر من و عطای بزرگت نزد من. سپاس بر رحمتت که به سبب آن مرا برتری بخشیدی و بر نعمتت که بر من سرشار و فراوان فرمودی؛ به اندازهای به من خوبی کردی که سپاس و شکرم از آن وامانده و ناتوان است.»
این مدرس حوزه علمیه با استناد به آیه ۴۲ سوره انعام «وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَىٰ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَخَذْنَاهُمْ بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ»، افزود: خداوند حتی سختیها و فقر را برای بازگرداندن انسان به مسیر فروتنی و رفع تکبر قرار میدهد. انسان اگر در محضر الهی فروتن نباشد، موجودی متکبر محسوب میشود.
اعوانی همچنین با ارجاع به آیات ۷۵ و ۷۶ سوره مؤمنون با این مضمون «وَ لَوْ رَحِمْناهُمْ وَ كَشَفْنا ما بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَلَجُّوا في طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ وَ لَقَدْ أَخَذْناهُمْ بِالْعَذابِ فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُونَ» تصریح کرد: یکی از بزرگترین آسیبهای بشری، عدم خضوع در برابر پروردگار، حتی پس از نزول بلاست.
این پژوهشگر دینی در بخش دیگری از سخنان خود به محور «حمد و شکر» در دعای ۵۱ پرداخت و بیان کرد: امام سجاد(ع) تمام پیرامون خود را غرق در نعمتهای الهی میبیند. اصل غفلتزدایی از انسان، در گرو یاد کردن از «مُنعِم» (نعمتدهنده) است. اگر انسان، خدا را بهعنوان منعم اصلی نشناسد و شکر او را بهجا نیاورد، از هدف خلقت دور میافتد.
وی با اشاره به برخی از بندهای دعا ادامه داد: حضرت امام سجاد(ع) در این دعا میفرماید که اگر تفضل و نعمتهای الهی نبود، انسان نه تنها رزق دنیوی، بلکه راهی برای اصلاح نفس و کمال انسانی خود نمییافت.
دعا؛ یک رابطه دوطرفه و مبتنی بر معرفت
حجتالاسلام اعوانی ضمن نقد نگاه یکطرفه در مقوله دعا، اظهار کرد: برخلاف تصور رایج، رابطه دعا تنها تقاضای عبد از رب نیست، بلکه رابطهای دوطرفه و عمیق میان پروردگار و بنده است. دعا کردن باید بر پایه شش شرط عقلی (شناخت خدا، قدرت مطلق، سخاوت، رحمت، کرامت و حکمت) استوار باشد.
وی با بیان اینکه دعا، محل اثرگذاری متقابل است، اضافه کرد: وقتی انسان با این ادبیات و معرفت به درگاه خدا میرود، در واقع در حال ساختن یک رابطه مستحکم است؛ رابطهای که در آن مطالبهِ عبد، نه یک امر یکسویه، بلکه بخشی از این پیوند است.
حجتالاسلام اعوانی به اعتراف امام سجاد(ع) به ضعف انسانی اشاره کرد و گفت: امام با ادبیاتی سراسر تواضع به خداوند عرض میکند که من بیآلایش نیستم، قدرتی برای غلبه بر اراده تو ندارم و راه فراری جز به سوی خودت نمیشناسم.
وی تأکید کرد: امام سجاد(ع) با استناد به آیه «ففروا الی الله»، مسیر اصلی نجات انسان را فرار از گناه به سوی آغوش پرمهر پروردگار میداند. اگر انسان با تضرع واقعی، گناهان و لغزشهای خود را به درگاه الهی ببرد و با صفت «ارحمالراحمین» خدا را خطاب قرار دهد، طبق وعده قرآنی، پذیرش توبه حتمی خواهد بود.
انتهای پیام
