«منطق گفتمان قرآن»؛ الگویی برای حکمرانی اسلامی در اندیشه قائد شهید
رئیس پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با تبیین نظریه «منطق گفتمان قرآن» گفت: قرآن کریم با منظومهای به هم پیوسته از مفاهیم بنیادین، ظرفیت ارائه الگوی حکمرانی اسلامی، جامعهسازی و تمدنسازی را دارد و این رویکرد در اندیشههای قرآنی قائد شهید، امام خامنهای(قدس الله نفسه الزکیه)، جایگاهی محوری دارد.
در دهههای اخیر، نسبت قرآن کریم با حکمرانی، جامعهسازی و تمدنسازی اسلامی به یکی از مهمترین مباحث اندیشه اسلامی تبدیل شده است. این پرسش اساسی همواره پیش روی پژوهشگران قرار دارد که آیا قرآن تنها کتاب هدایت فردی و اخلاقی است یا میتواند مبنای نظریهپردازی برای اداره جامعه، نظامسازی و تحقق تمدن نوین اسلامی نیز باشد؟ در این میان، اندیشههای قرآنی رهبر شهید، امام خامنهای(قدس الله نفسه الزکیه)، با تأکید بر جامعیت قرآن و نقش آن در ساخت انسان، جامعه و تمدن، افق تازهای را در مطالعات قرآنی گشوده و زمینه شکلگیری نظریههای نوین در حوزه حکمرانی اسلامی را فراهم کرده است.
از همینرو، خبرنگار ایکنا از قم به سراغ حجتالاسلام والمسلمین محمدباقر سعیدیروشن رئیس پژوهشگاه حوزه و دانشگاه رفته است تا درباره نظریه «منطق گفتمان قرآن»، نسبت آن با اندیشههای قرآنی قائد شهید، امام خامنهای(قدس الله نفسه الزکیه)، جایگاه مفاهیم بنیادین قرآن در حکمرانی اسلامی و ظرفیت این نظریه برای انسانسازی، جامعهپردازی و تمدنسازی به گفتوگو بنشیند. مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانیم:
ایکنا- آیا قرآن صرفاً کتابی برای هدایت فردی و اخلاقی است یا میتواند مبنای ساخت جامعه و نظام حکمرانی نیز باشد؟
پاسخ به این پرسش، مبنای شکلگیری نظریه «منطق گفتمان قرآن» است. براساس این نظریه، مفاهیم قرآنی همچون توحید، ولایت، عدالت، امت، شورا و طاغوت، مفاهیمی مستقل و گسسته نیستند، بلکه اجزای یک شبکه معنایی منسجم را تشکیل میدهند که تنها در ارتباط با یکدیگر، تصویر کامل حکمرانی اسلامی را ارائه میکنند.
برای تبیین این نظریه، سه حوزه اصلی در مطالعات قرآنی قابل تفکیک است؛ نخست، مباحث قرآنشناسی مانند وحی، اعجاز و تاریخ قرآن که الهی بودن قرآن را اثبات میکنند. دوم، اصول و مبانی فهم و تفسیر قرآن شامل روششناسی، فلسفه تفسیر و معناشناسی و سوم، دانش تفسیر که تفسیر ترتیبی، موضوعی و سورهای را دربرمیگیرد. نظریه «منطق گفتمان قرآن» در حوزه دوم قرار میگیرد و با ارائه الگوی معناشناسی سیستمی قرآن، روشی نو برای فهم مفاهیم قرآنی عرضه میکند.
در این نگاه، زبان قرآن صرفاً زبان گزارش یا بیان احکام نیست، بلکه زبانی هدایتگر، انسانساز و جامعهپرداز است. واژگان قرآن در شبکهای از روابط معنایی، تاریخی و هدایتی معنا پیدا میکنند و فهم صحیح آنها تنها از رهگذر کشف این شبکه امکانپذیر است، نه صرفاً با مراجعه به لغت یا بررسی سیاق یک آیه. از این منظر، قرآن کتابی است که جهانبینی، ارزشها، قوانین و ساختارهای اجتماعی را به یکدیگر پیوند میدهد و انسان را بهسوی جامعه توحیدی هدایت میکند.
اندیشههای قرآنی قائد شهید، امام خامنهای(قدس الله نفسه الزکیه)، یکی از مهمترین پشتوانههای این رویکرد بهشمار میآید. ایشان قرآن را کتاب جامع زندگی میدانند که برای همه شئون حیات انسان، از مسائل فردی تا اقتصاد، سیاست، حکومت، عدالت و تمدن، برنامه و راهبرد دارد. از نگاه ایشان، اسلام معرفیشده در قرآن، دینی جامع است و نمیتوان آن را به عبادات فردی یا اخلاق شخصی محدود کرد؛ بلکه مفاهیم قرآنی باید مبنای شکلگیری باورهای عمومی، نظام اجتماعی و الگوی حکمرانی اسلامی قرار گیرند.
بر همین اساس، در نظریه «منطق گفتمان قرآن»، مفاهیمی مانند توحید، ایمان، عدالت، ولایت، شورا، امت، قسط، اخوت، امر به معروف، انفاق، تعاون، طاغوت، استکبار و شیطان، در قالب یک منظومه بههمپیوسته معنا پیدا میکنند. سه اصل اساسی این نظریه عبارت است از: انسجام سیستمی آیات و فهم آنها در شبکه معنایی قرآن؛ پیوند اعتقادات، ارزشها و احکام، بهگونهای که توحید، اخلاق و سیاست از یکدیگر جدا نباشند؛ و توجه به بافت تاریخی و تمدنی آیات، همراه با قابلیت کاربرد آنها در جامعه امروز.
از این منظر، روشهایی که هر آیه یا هر مفهوم را بهصورت مستقل بررسی میکنند، برای دستیابی به فهم جامع قرآن کافی نیستند. برای نمونه، عدالت بدون ارتباط با توحید، ولایت، امت و نفی طاغوت، معنای کامل قرآنی خود را بهدست نمیآورد. اگر مفاهیم قرآن در قالب این شبکه منسجم فهم شوند، ظرفیت ارائه نظریه در حوزه علوم انسانی، سیاست و حکمرانی اسلامی را خواهند داشت.
به همین دلیل، «منطق گفتمان قرآن» تنها یک روش تفسیری نیست، بلکه پلی میان تفسیر قرآن و نظریهپردازی در علوم انسانی و حکمرانی اسلامی ایجاد میکند. این نظریه میکوشد مفاهیم قرآنی را از سطح مفاهیم انتزاعی به سطح ساختارهای اجتماعی، نهادی و تمدنی ارتقا دهد؛ همان افقی که در منظومه فکری قائد شهید، امام خامنهای(قدس الله نفسه الزکیه) نیز بر آن تأکید شده و قرآن بهعنوان کتاب انسانسازی، جامعهپردازی و تمدنسازی معرفی شده است.
ایکنا- در نظریه «منطق گفتمان قرآن»، توحید، ولایت و امامت چه نسبتی با شکلگیری نظام حکمرانی اسلامی دارند؟
در نظریه «منطق گفتمان قرآن»، تحقق جامعه اسلامی بر سه رکن اساسی توحید، ولایت و عدالت استوار است. توحید صرفاً یک باور ذهنی یا اعتقادی نیست، بلکه در عرصه اجتماع با ایمان به خدا و کفر به طاغوت عینیت مییابد. همانگونه که طاغوت در جامعه نمود و ساختار عینی دارد، جامعه توحیدی نیز جامعهای است که اراده و قوانین الهی بر آن حاکم باشد.
در این چارچوب، ولایت مهمترین حلقه اتصال توحید به عرصه سیاست و حکمرانی است. ولایت به معنای پیوند عمیق و ناگسستنی میان خداوند، رهبر الهی و امت است و نباید آن را صرفاً به حکومت یا قدرت سیاسی فروکاست. جامعه ولایی، جامعهای است که اعضای آن بر پایه ایمان، وحدت، همبستگی و تبعیت از محور الهی حرکت میکنند.
اندیشههای قرآنی رهبر شهید امت نیز بر همین حقیقت استوار است. ایشان ولایت را نظامی مبتنی بر محبت، پیوند اعتقادی، مسئولیتپذیری و خدمت به مردم میدانند، نه سازوکاری برای سلطه، استبداد یا تحمیل قدرت. از این منظر، ولایت، ضامن تحقق ارزشهای الهی در عرصه اداره جامعه است.
بر همین اساس، قوام جامعه اسلامی بر سه پایه شکل میگیرد؛ نخست، حاکمیت و ولایت خداوند؛ دوم، تشریع قوانین الهی؛ و سوم، رهبری امام بهعنوان جانشین الهی و مجری دین در جامعه.
از این منظر، امامت صرفاً یک مسئله اعتقادی یا تاریخی نیست، بلکه ستون استمرار دین و ضامن اجرای احکام الهی در جامعه بهشمار میرود. آیه اکمال دین و آیه تبلیغ، در کنار روایات اهل بیت(ع)، بهویژه حدیث «سلسلةالذهب» و روایات امام رضا(ع)، امام باقر(ع) و حضرت زهرا(س)، همگی بر این حقیقت دلالت دارند که امامت زمام دین، نظام مسلمانان، عامل عزت مؤمنان و شرط تحقق کامل احکام الهی است.
براساس نظریه «منطق گفتمان قرآن»، هیچ جامعه توحیدی بدون رهبری الهی، قانون الهی و عدالت پایدار شکل نمیگیرد. عدالت نیز بدون ولایت و امامت امکان تحقق ندارد؛ زیرا اجرای قانون الهی، حفظ وحدت جامعه و صیانت از ارزشهای دینی، نیازمند رهبری صالح و الهی است.
یکی از ویژگیهای این نظریه آن است که ولایت و امامت را از سطح مفاهیم صرفاً اعتقادی فراتر میبرد و آنها را به الگوی رهبری اجتماعی و ساختار حکمرانی اسلامی تبدیل میکند. در این نگاه، ولایت تنها رابطهای معنوی میان انسان و خدا نیست، بلکه نظامی اجتماعی است که بر پیوند فکری، اعتقادی و عاطفی میان رهبر و مردم استوار بوده و هدف آن هدایت جامعه بهسوی نور، عدالت و کمال است.
آیات «اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا»، «أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ» و «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ» ارکان قرآنی این ساختار را تشکیل میدهند. این آیات، ولایت الهی، اطاعت از پیامبر(ص) و اولیالامر و ویژگیهای ولی جامعه اسلامی را در قالب یک منظومه واحد ترسیم میکنند.
رهبر شهید امت نیز در تبیین این منظومه، بر سه عنصر ولایت، اطاعت و مودت تأکید دارند و مودت را پشتوانه عاطفی و اجتماعی نظام ولایت میدانند؛ عنصری که موجب استحکام رابطه میان رهبری و امت و زمینهساز تحقق اهداف جامعه اسلامی میشود.
همچنین آیه ۴۱ سوره مبارکه «حج»، وظایف حکومت صالح را در اقامه نماز، پرداخت زکات، امر به معروف و نهی از منکر خلاصه میکند. این آیه، چارچوبی جامع برای مسئولیتهای حکومت اسلامی ارائه میدهد و در اندیشههای قرآنی رهبر شهید امت نیز تحقق این وظایف، از مهمترین زمینههای نصرت الهی و استقرار جامعه اسلامی دانسته شده است.
ایکنا- در نظریه «منطق گفتمان قرآن»، مفاهیمی مانند عدالت، ولایت، شورا، امت و طاغوت چگونه به الگوی حکمرانی اسلامی تبدیل میشوند؟
امت در نظریه «منطق گفتمان قرآن»، صرفاً مجموعهای از افراد همدین نیست، بلکه جامعهای آگاه، مسئول، پویا و دارای رسالت تاریخی است که در کنار رهبری الهی برای تحقق اهداف توحیدی تلاش میکند. از اینرو، حضور مردم، مشارکت اجتماعی و همراهی با ولایت، از ارکان اساسی تحقق حکومت اسلامی و شکلگیری تمدن اسلامی بهشمار میرود.
بر همین اساس، دین نیز صرفاً مجموعهای از عبادات فردی نیست، بلکه شیوهای جامع برای زندگی مؤمنانه است که همه ابعاد فردی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را دربرمیگیرد. همانگونه که رهبر شهید امت بارها تأکید کردهاند، جدایی دین از سیاست با آموزههای قرآن سازگار نیست؛ زیرا قرآن برای حکومت، عدالت، اقتصاد، روابط اجتماعی و مدیریت جامعه نیز برنامه دارد. از این منظر، سیاستورزی دینی، ترجمان عملی مفاهیم وحیانی در عرصه اجتماع است و مشروعیت آن بر پایه توحید، ولایت و حق شکل میگیرد، نه صرفاً براساس قدرت یا قراردادهای بشری.
یکی از مهمترین ویژگیهای نظریه «منطق گفتمان قرآن» آن است که مفاهیم سیاسی و اجتماعی قرآن را بهصورت منفصل و مستقل از یکدیگر مطالعه نمیکند، بلکه همه این مفاهیم را در قالب یک شبکه معنایی منسجم میبیند. برخلاف برخی رویکردهای سنتی که هر مفهوم را جداگانه بررسی میکنند، در این نظریه، عدالت، ولایت، شورا، امت و طاغوت تنها در ارتباط با یکدیگر معنا و کارکرد واقعی خود را پیدا میکنند و در کنار هم، الگوی حکمرانی اسلامی را شکل میدهند.
عدالت در قرآن صرفاً یک فضیلت اخلاقی یا توصیه فردی نیست، بلکه فلسفه بعثت پیامبران، هدف تشکیل حکومت الهی و زیربنای همه نظامات اجتماعی است. آیاتی مانند آیه ۹۰ سوره مبارکه «نحل» «إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ» و آیه ۲۵ سوره مبارکه «حدید» «لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ» بهروشنی نشان میدهد که عدالت باید در متن جامعه و ساختار حکومت تحقق یابد، نه آنکه صرفاً به یک ارزش فردی محدود شود.
براساس نظریه «منطق گفتمان قرآن»، عدالت تنها در سایه ولایت الهی، اجرای قانون الهی و مشارکت آگاهانه مردم قابل تحقق است و بدون وجود ساختار حکمرانی دینی، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
در منظومه فکری رهبر شهید امت نیز عدالت، هدف اصلی انقلاب اسلامی، معیار مشروعیت حکومت و ملاک اسلامی بودن جامعه است. ایشان همواره تأکید داشتهاند که عدالت باید در همه عرصهها، از اقتصاد و فرهنگ گرفته تا قضاوت، سیاست داخلی و روابط بینالملل، جاری و حاکم باشد.
ولایت، ستون فقرات حکمرانی اسلامی است. در این نظریه، ولایت صرفاً رابطهای عاطفی یا اعتقادی نیست، بلکه محور مدیریت جامعه، ضامن اجرای احکام الهی و حلقه اتصال امت با حاکمیت الهی بهشمار میرود.
امامت نیز در همین چارچوب معنا پیدا میکند. امام تنها مبلغ دین نیست، بلکه مسئول تحقق آموزههای دینی در عرصه زندگی اجتماعی است. از اینرو، آیات مربوط به ولایت الهی، حق قانونگذاری خداوند، اطاعت از پیامبر(ص) و اولیالامر، در کنار یکدیگر ساختار رهبری جامعه اسلامی را ترسیم میکنند.
رهبر شهید امت نیز ولایت را مهمترین رکن حکومت اسلامی و تضمینکننده اجرای همه احکام الهی میدانند؛ زیرا بدون ولایت، انسجام جامعه و تحقق عدالت امکانپذیر نخواهد بود.
در این نظریه، طاغوت تنها یک فرد یا حاکم ستمگر نیست، بلکه یک نظام سلطه است که در عرصههای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و رسانهای عمل میکند و انسان را از مسیر ولایت الهی دور میکند.
ایمان به خدا بدون کفر به طاغوت کامل نمیشود و قرآن کریم همواره این دو اصل را در کنار یکدیگر مطرح کرده است. طاغوت سیاسی، نماد استبداد و سلطه؛ طاغوت اقتصادی، نماد استثمار و تکاثر؛ و طاغوت فرهنگی، نماد تحریف ارزشها و سلطه فکری است.
قرآن کریم با معرفی مثلث فرعون، هامان و قارون، پیوند قدرت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در جبهه باطل را به تصویر میکشد.
در اندیشههای قرآنی رهبر شهید امت نیز استکبار جهانی، استمرار همین نظام طاغوتی است و مبارزه با آن، یکی از ارکان سیاستورزی قرآنی و از لوازم تحقق جامعه توحیدی بهشمار میرود.
شورا در «منطق گفتمان قرآن» صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه نهادی برای مشارکت مردم در اداره جامعه است. قرآن کریم، شورا را در کنار ایمان، نماز و انفاق از ویژگیهای مؤمنان برمیشمارد و حتی پیامبر اکرم(ص) را نیز به مشورت با مردم فرمان میدهد.
البته این مشورت به معنای نیاز پیامبر(ص) به دانش دیگران نیست، بلکه برای تثبیت جایگاه امت در اداره جامعه و نهادینهسازی مشارکت اجتماعی است.
رهبر شهید امت نیز مردمسالاری دینی را برخاسته از همین منطق قرآنی میدانند. در این نگاه، شورا در کنار ولایت معنا پیدا میکند و مکمل آن است، نه جایگزین یا رقیب آن. تصمیمگیری نهایی پس از مشورت، بر عهده رهبری الهی است.
امت در قرآن با مفاهیمی مانند ملت یا جامعه در علوم سیاسی جدید تفاوت اساسی دارد. امت، جامعهای اعتقادی، مسئول، پویا و دارای رسالت تاریخی است که بر محور ایمان، ولایت و هدفی مشترک شکل میگیرد.
در این منظومه، امام صرفاً یک مدیر سیاسی نیست، بلکه الگوی کامل جامعه و هدایتگر مسیر تحقق ارزشهای الهی است. از سوی دیگر، مردم نیز با ایمان، مشارکت، وحدت و مسئولیتپذیری، زمینه تحقق اهداف حکومت اسلامی را فراهم میکنند.
امت اسلامی بر پایه اخوت، تعاون، ولایت متقابل و وحدت شکل میگیرد و در برابر دشمنان، جبههای واحد تشکیل میدهد. هدف نهایی این ساختار نیز تحقق «امت وسط» و «خیر امت» است؛ امتی که بتواند الگوی سایر ملتها باشد و زمینهساز شکلگیری تمدن اسلامی شود.
رهبر شهید امت نیز اتحاد امت اسلامی را شرط عزت مسلمانان و مقدمه تحقق تمدن نوین اسلامی دانسته و جمهوری اسلامی را نمونهای از امکان تحقق این الگوی قرآنی معرفی کردهاند.
بنابراین، در نظریه «منطق گفتمان قرآن»، عدالت، ولایت، شورا، امت و مبارزه با طاغوت، اجزای جداگانه نیستند، بلکه حلقههای یک منظومه واحد هستند که در تعامل با یکدیگر، الگوی حکمرانی اسلامی را شکل میدهند و هرگونه گسست میان این مفاهیم، به تضعیف کارکرد آنها خواهد انجامید.
براساس این تحلیل، عدالت صرفاً یک آرمان اخلاقی نیست، بلکه نتیجه طبیعی عملکرد صحیح همه اجزای این منظومه است. هرگاه ولایت، امت، شورا و نفی طاغوت در جایگاه واقعی خود قرار گیرند، عدالت اجتماعی نیز محقق خواهد شد.
اما اگر هر یک از این ارکان تضعیف یا حذف شود، کل ساختار حکمرانی دچار اختلال خواهد شد. به همین دلیل، ولایت بدون امت به استبداد میانجامد، امت بدون ولایت گرفتار پراکندگی و سرگردانی میشود، شورا بدون چارچوب ولایت به بیثباتی میرسد و عدالت بدون اتکا به ساختار دینی، به شعاری انتزاعی و غیرقابل تحقق تبدیل خواهد شد.
ایکنا- تفاوت اساسی نظریه «منطق گفتمان قرآن» با رویکردهای رایج در تفسیر قرآن چیست و چه پیامی برای جامعه امروز دارد؟
مهمترین تفاوت این نظریه با روشهای رایج تفسیر، نگاه شبکهای و سیستمی به مفاهیم قرآن کریم است. در بسیاری از رویکردهای سنتی، مفاهیمی همچون عدالت، ولایت، شورا، امت یا طاغوت، بهصورت مستقل و در حوزههایی مانند کلام، فقه، اخلاق یا سیاست بررسی میشوند؛ اما در نظریه «منطق گفتمان قرآن»، هیچیک از این مفاهیم بهتنهایی معنای کامل خود را نمییابند، بلکه تنها در ارتباط با سایر مفاهیم، ساختار حکمرانی اسلامی را شکل میدهند.
در این منظومه، توحید نقطه آغاز و زیربنای همه مفاهیم است. از توحید، اصل ولایت الهی و حق انحصاری خداوند در تشریع و حاکمیت سرچشمه میگیرد. ولایت، محور انسجام و هدایت جامعه است و از طریق پیامبر اکرم(ص)، ائمه اطهار(ع) و رهبری الهی در عرصه اجتماع تحقق مییابد.
امت نیز بدنه آگاه، مسئول و کنشگر این نظام است که با ایمان، مشارکت و تبعیت از ولایت، زمینه تحقق اهداف الهی را فراهم میکند. شورا، سازوکار بهرهگیری از خرد جمعی و مشارکت مردم در اداره جامعه است و در چارچوب ولایت، به استحکام پیوند میان رهبری و امت کمک میکند.
در مقابل، طاغوت و استکبار نمایندگان نظام سلطه هستند که با ولایت الهی، عدالت و استقلال جامعه اسلامی در تعارض قرار دارند و نفی آنها، از الزامات تحقق جامعه توحیدی بهشمار میرود.
این الگو چند ویژگی اساسی دارد. نخست آنکه مفاهیم قرآنی را از سطح فردی به عرصه اجتماعی، نهادی و تمدنی ارتقا میدهد و نشان میدهد که مفاهیم اعتقادی، اخلاقی و عبادی، در خدمت ساخت جامعه و تمدن قرار دارند.
ویژگی دوم، فهم شبکهای مفاهیم قرآن است. در این نگاه، توحید، ولایت، امامت، عدالت، شورا، امت، وحدت، مسئولیت اجتماعی، امر به معروف، نهی از منکر، نفی طاغوت و دیگر مفاهیم بنیادین قرآن، اجزای یک منظومه واحد هستند و تنها در ارتباط با یکدیگر معنا پیدا میکنند.
ویژگی سوم، ظرفیت نظریهپردازی در حوزه حکمرانی است. قرآن کریم صرفاً موضوع مطالعه تفسیری نیست، بلکه میتواند مبنای طراحی ساختارهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و تمدنی قرار گیرد و پاسخگوی نیازهای جامعه اسلامی در عرصه حکمرانی باشد.
از سوی دیگر، این نظریه بر اندیشههای قرآنی رهبر شهید امت ابتنا دارد. در منظومه فکری ایشان، قرآن کتاب زندگی، حکومت، جامعهسازی و تمدنسازی است و مفاهیم قرآنی، ابزارهای راهبردی برای تحقق سیاستورزی دینی، عدالت، عزت امت اسلامی و تمدن نوین اسلامی بهشمار میروند.
«منطق گفتمان قرآن» صرفاً یک روش جدید در تفسیر قرآن نیست، بلکه چارچوبی برای بازسازی علوم انسانی و ارائه الگوی حکمرانی اسلامی بر پایه قرآن کریم است. این نظریه تلاش میکند با عبور از برداشتهای جزیرهای و تقلیلگرایانه، همه مفاهیم بنیادین قرآن را در قالب یک نظام معنایی منسجم بازخوانی کند.
این نظام از جهانبینی توحیدی آغاز میشود، در ولایت و امامت سامان مییابد، با مشارکت امت و شورا تحقق پیدا میکند، در برابر طاغوت و استکبار موضع میگیرد و در نهایت، به تحقق عدالت، امنیت، عزت، پیشرفت و تمدن اسلامی میانجامد.
از این منظر، قرآن کریم صرفاً کتاب عبادت یا اخلاق فردی نیست، بلکه نقشه راه جامع اداره جامعه، تحقق حیات طیبه و ساخت تمدن اسلامی است. اگر این نقشه با رویکردی سیستمی فهم و اجرا شود، میتواند پاسخگوی بسیاری از نیازها و چالشهای حکمرانی در جهان معاصر باشد.
نظریه «منطق گفتمان قرآن» نیز با همین هدف شکل گرفته است؛ یعنی ایجاد پیوند میان تفسیر قرآن، نظریهپردازی در علوم انسانی و طراحی الگوی حکمرانی اسلامی، تا ظرفیتهای تمدنی قرآن کریم برای مدیریت جامعه امروز بیش از پیش آشکار شود.
انتهای پیام
