عذرپذیری؛ حلقه گمشده سبک زندگی حسینی + فیلم

سوگواره دانشجویی «طنین آزادگی» که به همت معاونت ترویج و توسعه سازمان قرآنی دانشجویان جهاددانشگاهی برگزار می‌شود از شنبه، ۲۷ تیرماه آغاز به کار کرده و با هدف ترویج معارف عاشورایی، تبیین مفاهیم قرآنی و تقویت بصیرت دینی در میان دانشجویان، مجموعه‌ای از برنامه‌های علمی، فرهنگی و هنری را ارائه خواهد کرد. از جمله اهداف این رویداد می‌توان به تبیین الگوی عملی توبه و بازگشت به حق از زندگی حُر بن یزید ریاحی، ارتباط مفاهیم قرآنی با تصمیم‌گیری اخلاقی در شرایط بحرانی و تقویت بصیرت دینی در مواجهه با آزمون‌های زندگی مدرن اشاره کرد.

سوگواره «طنین آزادگی» در بخش‌های مختلفی برگزار می‌شود که یکی از این بخش‌ها سخنرانی‌های کوتاه سجاد مهدی‌زاده، عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق(ع) ‌با موضوع «درس‌های اخلاقی از زندگی حُر بن یزید ریاحی» است. در ادامه قسمت دوم این گفتارها را با هم می‌بینیم و می‌خوانیم. 

در جلسه گذشته وعده کردیم که با یکدیگر درباره تاریخ و شخصیت جناب حُر صحبت کنیم؛ درباره فردی که نام او را بارها شنیده‌ایم و می‌خواهیم بررسی کنیم چگونه توانست تصمیمی جدید در زندگی خود بگیرد و آیا ما نیز می‌توانیم از این الگو در زندگی خود استفاده کنیم یا خیر.

پیش از آنکه وارد بحث درباره جناب حُر، تصمیم‌گیری ایشان و موانعی که پشت سر گذاشت تا به هدف خود برسد شویم، به نظر می‌رسد شایسته است درباره شخصیت دیگری که نقش اصلی را در این تحول ایفا می‌کند سخن بگوییم و آن کسی نیست جز امام حسین(ع).

البته موضوع اصلی بحث ما جناب حُر است؛ حُری که توبه کرد و حُری که عذرخواهی کرد. اما باید توجه داشته باشیم که عذرخواهی همیشه سوی دیگری نیز دارد و آن فردی است که عذر را می‌پذیرد. بی‌تردید باید درباره اصل عذرخواهی نیز سخن گفت؛ اینکه چقدر ارزشمند است انسان شجاعت داشته باشد، مسئولیت رفتار خود را بپذیرد و عذرخواهی کند. اما در کنار این موضوع، رفتاری در زندگی روزمره ما کمرنگ و حتی گمشده است و آن، روحیه و فرهنگ عذرپذیری است.

همه ما افرادی را در اطراف خود داریم که ممکن است در زندگی دچار خطا شوند، به ما ظلم کنند یا آسیبی به ما برسانند. حال، چه ظلمی و چه آسیبی به جریان حرکت امام حسین(ع) بزرگتر از آنکه کسی در برابر حرکت ایشان بایستد، مانع ادامه مسیر شود و حضرت را وادار کند که به جای منطقه‌ای مناسب و خوش‌آب‌وهوا، در سرزمینی خشک و بی‌آب همچون کربلا اقامت کند؟

این خطا، خطای کوچکی نبود. درست است که حُر اشتباه خود را پذیرفت و آمد و عذرخواهی کرد، اما این پرسش مطرح است که اگر ما جای امام حسین(ع) بودیم، آیا او را می‌بخشیدیم؟ واقعا تا چه اندازه حسینی زندگی می‌کنیم؟

نکته بسیار مهم این است که همه ما ادعای محبت امام حسین(ع) را داریم، اما کمتر تلاش می‌کنیم در سیره و کلام آن حضرت به ایشان نزدیک شویم. اجازه دهید ابتدا از کلام امام حسین(ع) آغاز کنیم. از ایشان حدیث زیبایی نقل شده است که می‌فرمایند: «اگر کسی در گوش راست من به من توهین کند و سپس، در گوش چپ من از من عذرخواهی کند، دیگر با او مجادله نمی‌کنم و عذرش را می‌پذیرم».

واقعا ما تا چه اندازه چنین روحیه‌ای داریم؟ البته هرگز نمی‌توانیم خود را با امام معصوم مقایسه کنیم و انتظار داشته باشیم همان‌گونه ببخشیم؛ زیرا بخشش نیز مراتبی دارد. در ادبیات دینی ما برای گذشت مراتبی بیان شده است؛ عفو، صفح و غفران. 

در قرآن کریم در سوره تغابن آیه ۱۴، خداوند متعال می‌فرمایند که در محیط خانواده گاهی ممکن است همسر یا فرزند انسان نسبت به او بدی، ستم یا حتی دشمنی داشته باشند، اما دستور الهی این است که یکدیگر را عفو کنید، سپس، از آن فراتر بروید و «صفح» داشته باشید؛ یعنی گذشته را پیوسته یادآوری و بازگو نکنید و از این نیز بالاتر به مقام «غفران» برسید؛ یعنی حتی در دل خود نیز هیچ کدورت و کینه‌ای نسبت به طرف مقابل باقی نگذارید.

باید بدانیم که روحیه عذرپذیری یکی از ویژگی‌های گمشده زندگی امروز ماست. اگر می‌توانستیم این روحیه را در خود تقویت کنیم و به روایات فراوانی که در این زمینه وارد شده است توجه داشته باشیم، شاید درمی‌یافتیم که بخش قابل توجهی از تنش‌ها و چالش‌های زندگی چه در خانواده، چه در روابط دوستانه و چه در محیط کار ناشی از همین ضعف در عذرپذیری است.

باید بپذیریم که انسان‌ها خطا می‌کنند و این خطاها باید با روحیه‌ای کریمانه پذیرفته شوند. بلکه حتی بالاتر از آن اگر اشتباه نکنم از امام حسن مجتبی(ع) نقل شده است که اگر طرف مقابل عذری نداشت، تو برای او عذری بتراش. این، نگاه بسیار بلند و مثبتی است. ما باید به این سمت حرکت کنیم که قرار است در کنار یکدیگر زندگی کنیم و با هم مسیر رشد را طی کنیم. 

امام حسین(ع) نیز در جایگاه یک هادی و راهبر الهی، کسی که وظیفه خود را هدایت و رشد انسان‌ها می‌داند و مظهر اسم مبارک «الغفور» الهی است، با حُر برخوردی سرشار از غفران داشت. هنگامی که حُر توبه کرد، امام هرگز خطای گذشته او را به رخ نکشید، با او برخورد تند نکرد و او را سرزنش ننمود.

امیدوارم ما نیز بتوانیم این روحیه را در وجود خود تقویت کنیم و هرچه بیشتر به این سیره نورانی نزدیک شویم؛ چرا که بی‌تردید این روحیه ما را به اخلاق امام حسین(ع) و سبک زندگی حسینی نزدیک‌تر خواهد کرد، ان‌شاءالله.