محدودکردن حکمرانی نبوی به امور دنیوی خلاف قرآن است
رئیس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن، گفت: قلمرو حکمرانی نبوی برخلاف سخن برخی افراد به چیزی مقید نیست زیرا آیات قرآن مؤید این مسئله است. اینکه گفته شود پیامبر فقط در امور اخروی و اخلاقی حکمرانی میکرد خلاف آیات قرآن است و درست نیست؛ پیامبر(ص)باید هم دین و هم دنیا را حکمرانی کند و ائمه(ع) هم همین وضعیت را دارند.
به گزارش ایکنا، حجتالاسلام و المسلمین محمدصادق یوسفی مقدم، رئیس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن، 30 تیرماه در نشست علمی «حکمرانی در سیره نبوی» (از سلسله نشستهای کنگره بینالمللی تجلی ۱۵ قرن نور نبوی در آینه علم و پژوهش) که توسط پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد، با بیان اینکه حکمرانی در دهه 1960 رواج یافت و در فضای اسلامی هم پذیرفته شد، گفت: حکمرانی نبوی هم ویژگی جوهری و هم اهداف خاصی دارد که از حکمرانی غربی متمایز میشود. یکی از این ویژگیها آن است که سرچشمه حکمرانی نبوی، وحی است نه انسان. پیامبر(ص) در بیان مفاهیم آیات قرآن و سایر تشریعات الهی چیزی از خود نمیگوید و طبق هوای نفس رفتار نمیکند و هر چه میگوید و انجام میدهد مبتنی بر رضایت الهی است.
وی افزود: خدا فرموده است که ما قرآن را بر تو نازل کردیم تا آنچنان که خدا آن را بیان کرده است برای مردم بیان کنی. قائد شهید ما فرموده است انبیاء الهی هر چه گفتهاند همه منطبق بر وحی الهی است و هیچ چیزی از ناحیه خود بیان نکردهاند و این ادعا که پیامبران الهی قبل از بعثت متونی مطالعه کرده بودند، کذب است.
یوسفی مقدم بیان کرد: روایات در ذیل بحث حکم برای پیامبر(ص) به این موضوع پرداخته است که ایشان از جانب خدا مأموریت دارد؛ امام صادق(ع) در روایتی فرمودند که خداوند حکم خود را به احدی تفویض نمیکند مگر به پیامبر(ص) و ائمه(ع) که جانشین ایشان برای تبیین هر چیزی هستند که از سوی خدا نازل شده است، بنابراین حکمرانی نبوی، وحیانی است.
رئیس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن با بیان اینکه حکمرانی بشری فراتر از سطح مادی را یا نادیده میگیرد و یا بنای بر نادیده گرفتن دارد، اظهار کرد: قرآن کریم در دو آیه 29 و 30 سوره نجم فرموده است: از کسانی که از یاد ما روی گرداندهاند و جز زندگی دنیا را نخواستهاند، روی بگردان زیرا بهره آنان از علم اندک است. ویژگی دیگر حکمرانی نبوی هم این است که پیشینه بشری ندارد. پیامبر(ص) امی بود و قرآن هم بر کتاب نخواندن و ننوشتن پیامبر(ص) در قبل از بعثت تأکید کرده است. وَمَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ ۖ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ.
وی افزود: ویژگی دیگر حکمرانی نبوی، آن است که ضوابط و اصول آن در طول تاریخ تا قیامت دچار دستخوش نخواهد شد و ازلی است، برخلاف بشری که هر چند سالی باید تغییر کند. ریشه این مسئله هم به منبعیت وحیانی آن مربوط میشود لذا اطاعت از رسول را بهصورت مطلق در کنار اطاعت از خدا قرار داده است. از این رو حتی برخی، احکام حکومتی ائمه(ع) را هم ثابت دانستهاند.
رئیس پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن با بیان اینکه اهداف حکمرانی نبوی هم با حکمرانی بشری متفاوت است، تصریح کرد: حکمرانی در منطق قرآن و پیامبر(ص)، جلب رضایت خداوند است لذا باید با اخلاص باشد؛ هم اخلاص از حیث فلسفی یعنی مبانی فلسفی حکمرانی باید پاک باشد و هم در مقام عمل باید خالص و برای خدا باشد؛ آیه قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، اخلاص در عمل را بیان میکند یعنی هم از نظر مبانی فلسفی، حکمرانی نبوی خالص است و هم در مقام عمل حکمرانی نبوی جز برای خدا نیست لذا محیا و ممات و نسک و همه زندگی انبیاء برای خداست. بنابراین رضایت خدا هم از اهداف بزرگ حکمرانی نبوی است.
جامعه بدون طبقه توحیدی؛ هدف حکمرانی نبوی
وی اظهار کرد: شکلگیری جامعه بدون طبقه توحیدی از دیگر اهداف حکمرانی نبوی است. قائد شهید در ذیل آیه 91 مؤمنون فرموده است اسلام با پشتوانه این اندیشه که خدای یگانه همه عالم را آفریده است و تدبیر همه جهان در قبضه قدرت او هست و همه انسانها برابر و در سایه توحید، لایق تکامل هستند، طبقات اجتماعی را نفی کرده است.
یوسفی مقدم بیان کرد: هدف اساسی بعثت این است که پیامبر در مقام اندیشه و عمل الگویی برای جامعه باشد و در حکمرانی هم هدف اساسی بعثت، ارائه الگوی حکمرانی است لذا توصیف پیامبر به خلق عظیم تنها ستایش پیامبر نیست بلکه هدف عالیتر، ارائه یک الگوی عالی تربیتی و اخلاقی است. همچنین قرآن فرموده است ما هیچ رسولی را نفرستادیم مگر اینکه اطاعت شود.
وی افزود: فلسفه رسالت و امامت طبق آیات قرآن اطاعت است و اطاعت از ایشان همان اطاعت از خداست و رویگردانی از انبیاء و ائمه مقابله با خداست؛ در مورد قوم عاد فرمود که این قوم از دستور پیامبرشان شانه خالی کردند.
این قرآنپژوه تصریح کرد: امام صادق(ع) فرمودند که خدا پیامبر اکرم را تأدیب و تربیت کرد و وقتی ادب او کامل شد، او را با صفت خلق عظیم ستود و ستایش کرد و فرمود هر چه او فرمود، آن را اخذ کنید.
امور دنیوی و اخروی؛ قلمرو حکمرانی نبوی
وی تأکید کرد: قلمرو حکمرانی نبوی به چیزی مقید نیست زیرا آیات قرآن مؤید این مسئله است. اینکه گفته شود پیامبر فقط در امور اخروی و اخلاقی حکمرانی میکرد، خلاف آیات قرآن است و درست نیست زیرا پیامبر(ص) باید هم دین و هم دنیا را حکمرانی کند و ائمه(ع) هم همین وضعیت را دارند.
یوسفی مقدم ادامه داد: آیه شریفه فرموده است: إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ ۚ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا؛ یقیناً این کتاب را به درستی و راستی بر تو نازل کردیم؛ تا میان مردم به آنچه خدا به تو آموخته داوری کنی، و حمایتگر خائنان مباش. در آیه دیگری هم فرموده است: فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا. قسم به خدا ایمان ندارند مگر اینکه به حکم تو تن دهند وقتی بین آنان اختلافی رخ دهد و از صمیم قلب این حکم را بپذیرند و تسلیم تو(پیامبر) باشند. وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ ۗ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا.
یوسفی مقدم بیان کرد: حکمرانی نبوی ویژگی ذاتی دارد که سبب شده است حکمرانی ایشان از بشری متمایز شود، همچنین اهدافی دارد که از حکمرانی بشری متمایز میشود. حکمرانی سزاوار است که مورد توجه باشد و قلمرو آن هیچ محدودیتی ندارد.
