بافت تاریخی شیراز باید به‌عنوان منبع آموزشی مورد مطالعه قرار گیرد

مهدی پارسایی، معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس در گفت‌وگو با ایکنا از فارس، با اشاره به برگزاری مراسم روز ثبت ملی بافت تاریخی شیراز که در سازمان نظام مهندسی ساختمان فارس برگزار شد، با قرائت ابیاتی در وصف شیراز، گفت: فعالان بخش خصوصی، چه در برگزاری این برنامه و چه در رویدادهایی که به‌صورت خودجوش در حوزه تاریخ و بافت تاریخی شیراز برگزار می‌کنند، نقش مهمی در ایجاد انگیزه و تحرک در بخش‌های دولتی دارند.

وی از سازمان نظام مهندسی، مدیریت پایگاه بافت تاریخی شیراز، اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس، شهرداری شیراز، انجمن دوستداران میراث فرهنگی و دیگر دست‌اندرکاران این برنامه قدردانی کرد و افزود: برگزاری این رویداد حاصل پیگیری‌های مستمر مجموعه‌ای از فعالان این حوزه طی دو ماه گذشته بوده است.

پارسایی با اشاره به همدلی موجود میان مجموعه‌های فعال در حوزه میراث فرهنگی استان فارس اظهار کرد: در حالی که دو هفته پیش هم‌زمان با سالروز ثبت بافت تاریخی یزد، فعالان بخش خصوصی آن شهر از برگزاری مراسم گرامیداشت خودداری کردند، در شیراز شاهد همدلی و همکاری دستگاه‌های مختلف برای برگزاری این رویداد بودیم که این سرمایه اجتماعی باید حفظ شود.

وی با بیان اینکه موضوع بافت تاریخی بیش از دو دهه از زندگی حرفه‌ای او را به خود اختصاص داده است، گفت: بافت تاریخی مفهومی پیچیده، چندلایه و متراکم است که می‌توان از منظرهای مختلف به آن پرداخت و هر بار به برداشت تازه‌ای از آن رسید.

بافت تاریخی؛ کتابخانه‌ای از تجربه‌های مهندسی

معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس با اشاره به برگزاری این مراسم در سازمان نظام مهندسی، اظهار کرد: وقتی در این مجموعه درباره بافت تاریخی سخن می‌گوییم، لازم است از منظر مهندسی نیز به این موضوع نگاه کنیم.

وی افزود: واژه «مهندسی» از «هندسه» گرفته شده و هندسه بر پایه نسبت‌ها و اندازه‌ها شکل می‌گیرد؛ بنابراین مهندسی نیز در حقیقت به شناخت نسبت‌ها و اندازه‌ها مربوط می‌شود.

پارسایی ادامه داد: اگر این مفهوم را در بافت تاریخی جست‌وجو کنیم، درمی‌یابیم که این بافت را می‌توان به یک کتابخانه بزرگ تشبیه کرد؛ کتابخانه‌ای که هر بنای تاریخی آن همانند کتابی است که تجربه انسان در مواجهه با محیط پیرامون خود را در دل دارد.

وی بیان کرد: هر اثر تاریخی، حاصل تلاش انسان هوشمند شیرازی برای شناخت محیط، درک مسائل و یافتن پاسخ مناسب به آن‌هاست و امروز نیز می‌توان با مراجعه به این آثار، از تجربه‌های گذشتگان برای حل مسائل بهره گرفت.

پاسخ‌های گذشته، راهنمای حل مسائل امروز

معاون استاندار فارس با بیان اینکه جغرافیای شیراز طی قرن‌ها تغییر چندانی نکرده است، گفت: آنچه تغییر کرده، فناوری و شیوه مواجهه انسان با این جغرافیاست، اما پرسش‌های اساسی همچنان پابرجاست.

وی افزود: اگر هر بنای تاریخی را پاسخی بدانیم که معماران، مهندسان، هنرمندان و مدیران گذشته به پرسش‌های جغرافیای شیراز داده‌اند، آن‌گاه بافت تاریخی به منبعی ارزشمند برای برنامه‌ریزی امروز و آینده تبدیل می‌شود.

پارسایی با تشبیه بافت تاریخی به دانشجویی که پیش از امتحان، سؤال‌ها و پاسخ‌های سال‌های گذشته را در اختیار دارد، اظهار کرد: امروز نیز پرسش‌های جغرافیای شیراز درباره سکونت، تجارت، عبادت و آموزش تفاوت چندانی با گذشته ندارد و مراجعه به پاسخ‌هایی که گذشتگان ارائه کرده‌اند، می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری را روشن‌تر کند.

وی ادامه داد: مدرسه خان، مسجد وکیل، مسجد نصیرالملک و دیگر آثار تاریخی، نمونه‌هایی از پاسخ‌های موفق به نیازهای زمان خود هستند و مطالعه آن‌ها می‌تواند برای معماران و مهندسان امروز الهام‌بخش باشد.

باغ‌های شیراز؛ پاسخ هوشمندانه به اقلیم شهر

معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس در ادامه با اشاره به جایگاه باغ در تاریخ شیراز گفت: یکی از مهم‌ترین پاسخ‌هایی که معماران گذشته به اقلیم گرم و خشک شیراز داده‌اند، ایجاد باغ بوده است؛ زیرا باغ، سایه و رطوبت را همزمان فراهم می‌کرد.

وی افزود: در بافت تاریخی شیراز حدود ۱۲ هزار پلاک وجود داشته که بخش عمده آن‌ها دارای حوض بوده‌اند. اگر تنها ۱۰ هزار حوض با مساحت تقریبی شش متر مربع را در نظر بگیریم، مشخص می‌شود که چه میزان رطوبت در محدوده ۳۶۰ هکتاری بافت تاریخی ایجاد می‌شده است.

پارسایی ادامه داد: این حوض‌ها در کنار باغ‌های قصرالدشت که در مسیر وزش باد قرار داشتند، همانند یک سامانه طبیعی تعدیل‌کننده دما عمل می‌کردند و نسیم شیراز را به نسیمی مطبوع تبدیل می‌کردند.

وی اظهار کرد: کاشت گسترده درختان مرکبات و نارنج در باغ‌های شیراز نیز سبب شده بود که بهار این شهر ویژگی منحصربه‌فردی پیدا کند؛ تا جایی که «بهار شیراز» به مفهومی شناخته‌شده در کشور تبدیل شد و حتی نام یکی از خیابان‌های تهران نیز از همین ویژگی الهام گرفته است.

ضرورت رجوع دوباره به بافت تاریخی

معاون استاندار فارس با تأکید بر اینکه همه این ویژگی‌ها حاصل دانش، تجربه و خلاقیت معماران، مهندسان و هنرمندان شیرازی است، گفت: به همین دلیل ثبت بافت تاریخی اهمیت دارد و این بافت باید به‌طور مستمر مطالعه شود.

پارسایی افزود: بافت تاریخی صرفاً مجموعه‌ای از بناهای قدیمی نیست، بلکه منبعی آموزشی است که می‌تواند برای حل مسائل امروز و آینده شهر مورد استفاده قرار گیرد.

وی در پایان تأکید کرد: پژوهشگران، مهندسان، مدیران شهری و همه کسانی که از این شهر بهره‌مند می‌شوند، باید از زوایای مختلف به مطالعه بافت تاریخی بپردازند و از آموزه‌های آن در برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری برای آینده شیراز استفاده کنند.