اربعین امتداد قیام ولی خدا تا ظهور است

اربعین پدیده‌ای است که ریشه در تاریخ عاشورا دارد، اما در دهه اخیر به‌عنوان یکی از مناسک پرطرفدار شیعه به پدیده‌ای کم‌نظیر در جهان تبدیل شده است. اینکه این پدیده چه قرابتی با مفاهیم قرآن دارد موضوعی است که خبرنگار ایکنا از همدان، در این‌باره با حجت‌الاسلام والمسلمین رضا غلامی‌روشن استاد حوزه علمیه و عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان همدان گفت‌وگو کرده است که مشروح آن را در زیر می‌خوانیم:

ایکنا _ فرهنگ اربعین با کدام مفاهیم قرآنی بیشترین پیوند را دارد؟

درباره واژه چهل در قرآن مصادیقی وجود دارد که به اربعین موضوعیت داده است؛ یکی از آن‌ها 40 شب میقات حضرت موسی(ع) بود که بنا بود 30 شب در میقات حضور پیدا کند که 10 شب به آن اضافه شد.

تمام شدن میقات را قرآن کریم به 40 شب نسبت می‌دهد. در قرآن کریم در این‌باره می‌خوانیم: «وَ وَاعَدْنَا مُوسَىٰ ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً؛ 30 شب با موسى وعده نهاديم و 10 شب ديگر بر آن افزوديم تا وعده پروردگارش 40 شب كامل شد.» (سوره اعراف/ آیه ۱۴۲)؛ واژه دیگر در قرآن کریم سرگردانی 40 ساله بنی‌اسرائیل است که خداوند به سبب نافرمانی که بنی‌اسرائیل کردند، 40 سال آن‌ها را در بیابان‌ها سرگردان کرد. این سرگردانی 40 ساله نماد دوره تربیت و پالایش است. در حقیقت سرگردانی 40 ساله شرط تطهیر بنی‌اسرائیل است.

همچنین در آیات دیگری از قرآن کریم، خداوند 40 سالگی را دوره تکمیل عقل و شخصیت معرفی می‌کند، سنی که انسان شایسته آن است که در این سن مسئولیت‌پذیرتر بوده و عقل او تکمیل می‌شود.

بنابراین، اربعین و چله در قرآن کریم چندین بار ذکر شده؛ اما نسبت و تناسبی بین اربعین و فرهنگ قرآنی وجود دارد و آن قیام لله است. در حقیقت اربعین همان استمرار در قیام لله است؛ آنجا که خداوند در آیه 46 سوره مبارکه «سبأ» می‌فرماید «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى...؛ بگو من فقط به شما يک اندرز مى‏‌دهم كه دو دو و به تنهايى براى خدا به پا خيزيد.»

ولیِ خدا در کربلا قیام می‌کند و در برابر طاغوت زمان و جبهه شیطان با تمام خانواده ایستادگی می‌کند و با تمام توان در برابر جبهه باطل که صف‌آرایی کرده می‌ایستد و اربعین همان امتداد قیام لله ولی ما امام حسین(ع) در کربلاست.

مفهوم دیگری که اربعین را با مفاهیم قرآنی پیوند می‌دهد صبر و استقامت است. خداوند در آیه 200 سوره مبارکه «آل عمران» می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ؛ ای اهل ایمان در برابر حوادث شکیبایی کنید، و دیگران را هم به شکیبایی وادارید، و با یکدیگر چه در حال آسایش چه در بلا و گرفتاری پیوند و ارتباط برقرار کنید و از خدا پروا نمایید تا رستگار شوید.»

اربعین و پیاده‌روی اربعین نماد استقامت است و آن هم استقامتی همراه با مرابطه با ولی خدا امام حسین(ع). از همه جای عالم انسان‌ها براساس محبت حضرت اباعبدالله(ع) و با مغناطیس ایشان با هم ارتباط پیدا می‌کنند و با یکدیگر متحد شده و جمع ایمانی که دل‌هایشان با ولی خدا گره خورده و کاروانی را به حرکت در می‌آورند که این کاروان بر پایه صبر و استقامت است.

مفهوم دیگر قرآنی اربعین اطاعت و تبعیت از ولی خداست. خداوند در آیه 59 سوره مبارکه «نساء» می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»، اربعین هر ساله تجدید عهد و پیمان با ولی خداست و همه امت با یکدیگر هم عهد می‌شوند که از ولی خدا اطاعت کنند و با ولایت تجدید عهد کنند که در مدار تبعیت از ولی خدا امام زمان خود گام بردارند.

اربعین در حقیقت تجدید عهد جمعی امت بر مدار ولایت و محبت حضرت اباعبدالله(ع) است تا آرمان مقدس امام حسین(ع) که تجلی ولایت الهی و زمینه‌سازی ظهور است را به رخ جهانیان بکشند، همان‌گونه که مردم کوفه دعوت کردند و اطاعت نکردند، ما در اربعین می‌خواهیم مسیر تاریخ را عوض کنیم و اطاعت از ولی خدا را آرمانی برای زمینه‌سازی ظهور می‌دانیم.

ایکنا _ براساس‌ آموزه‌های قرآن کریم، اربعین چه تأثیری در وحدت اسلامی دارد؟

یکی دیگر از مفاهیم قرآنی اربعین وحدت است؛ همان‌گونه که در آیه 103 سوره مبارکه «آل‌عمران» می‌خوانیم: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» همواره در طول تاریخ به‌واسطه دشمنی دشمنان وحدت مسلمانان مورد هدف قرار گرفته؛ اما اربعین نماد اتحاد، انسجام و یکدلی است یکی شدن امت اسلامی حول محور امام حسین(ع) است.

در اربعین انسان به ریسمان مستحکم الهی که همان ولایت است چنگ می‌زند و رشته اتصال انسان‌ها با تمام تفاوت‌هایی که در رنگ، زبان و... دارند همان ریسمان الهی و ولایت ابی‌عبدالله است.

یکی دیگر از مفاهیم اربعین فرهنگ خدمت‌رسانی و چرخه خیری است که در این مناسبت در بین مردم اتفاق می‌افتد و این مفهوم جاری کردن خیر در جای جای قرآن کریم وجود دارد.

اربعین را می‌توان فناوری جاری کردن خیر در جهان دانست که مدیریت انسان‌ها در جغرافیای نجف تا کربلا در یک اجتماع 20 میلیونی رقم می‌خورد و آنچه که این خدمت‌رسانی را آسان می‌کند و خیل عظیم جمعیت در مدار محبت ابی‌عبدالله مدیریت می‌شود.

موکب‌های ایرانی و میزبانان عراقی از خود، خانواده و بخشی از هزینه‌های زندگی خود می‌گذرند و این خدمت‌رسانی عاشقانه به زائران جلوه‌ای از ایثار، فداکاری و تجلی فناوری چرخه خیر در مدار ابی‌عبدالله است که به رخ جهانیان و نظام سرمایه‌داری و تمدن وحشی غرب کشیده می‌شود که فقط به فکر خود هستند.

یکی دیگر از مصادیق اربعین حیات طیبه است. خداوند در آیه 169 سوره مبارکه «آل‌عمران» می‌فرماید: «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا ۚ بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ»؛ گرچه امام حسین(ع) شهید شدند و به‌واسطه این شهادت امت پس از ایشان مبعوث شدند که اتفاق بزرگ بشریت که ظهور است را رقم بزنند. اربعین یادآور این حقیقت قرآنی است که نهضت حضرت ابی‌عبدالله(ع) همواره زنده و جریان‌ساز است.