پیوند دانشگاه و جامعه مهم‌ترین رویکرد موفق جهاد دانشگاهی است

فضای عملکردی جهاد دانشگاهی بر محور تعامل با دستگاه‌ها و نهادها استوار است. وقتی به فلسفه وجودی جهاد دانشگاهی نگاه می‌کنیم می‌بینیم که جهاد دانشگاهی آمده تا با خدمات کاربردی خود حد فاصل میان دانشگاه و جامعه، صنعت و جامعه، حد فاصل دستگا‌ه‌ها و به نوعی بدنه حاکمیتی با جامعه را پر کند.

حال اینکه در این جایگاه چقدر موفق بوده موضوعی است که خبرنگار ایکنا از همدان به منظور پاسخ به آن با حجت‌الاسلام والمسلمین جلال سبحانی، مسئول نهاد رهبری دانشگاه صنعتی همدان و فعال فرهنگی و دانشگاهی، گفت‌وگویی کرده است که مشروح آن را در زیر می‌خوانيم:

ایکنا _ جهاد دانشگاهی تا چه حد توانسته است مسائل کشور را حل کند؟

پاسخ کوتاه این است که این نهاد توانسته برخی از مسائل کشور را حل کند اما نه در حد و شأن ظرفیت‌های موجود، در حوزه علمی، نقش جهاد دانشگاهی در حل برخی مسائل مشخص و ملموس بوده است؛ مانند درمان ناباروری، توسعه برخی فناوری‌های صنعتی و تربیت نیروی انسانی متخصص.

اما در حوزه فرهنگی، مسائل کشور بسیار پیچیده‌تر هستند و عوامل متعددی مانند آموزش، رسانه، اقتصاد، خانواده، سیاست و فضای مجازی بر آن‌ها اثر می‌گذارند. بنابراین انتظار اینکه یک نهاد به تنهایی بتواند این مسائل را حل کند، واقع‌بینانه نیست. با این حال، جهاد دانشگاهی در ارتقای گفت‌وگوی علمی، تولید محتوای فرهنگی و تقویت ارتباط دانشگاه با جامعه نقش مثبتی ایفا کرده است.

به طور کلی، جهاد دانشگاهی را می‌توان یکی از موفق‌ترین نهادهای عمومی پس از انقلاب در حوزه پژوهش‌های کاربردی، فناوری و پیوند دانشگاه با نیازهای کشور دانست. در حوزه فرهنگی نیز کارنامه‌ای قابل قبول دارد، هرچند به دلیل گستردگی و پیچیدگی مسائل فرهنگی، میزان اثرگذاری آن به اندازه دستاوردهای علمی و فناورانه نبوده است.

ایکنا _ مهم ترین نقاط قوت و ضعفی که جهاد دانشگاهی باید تمرکز بیشتری بر روی آن داشته باشد چیست؟

اگر بخواهم از منظر سیاست‌گذاری علم و فرهنگ، و نه صرفاً از منظر عملکرد روزمره، به این پرسش پاسخ دهم، مهم‌ترین نقاط قوت این نهاد انعطاف‌پذیری سازمانی آن است. جهاد دانشگاهی نسبت به بسیاری از نهادهای دولتی، ساختاری چابک‌تر دارد و می‌تواند سریع‌تر به نیازهای جدید کشور پاسخ دهد.

پیوند میان دانشگاه و جامعه یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این نهاد و نقطه عطف فعالیت های آن است، تلاش برای تبدیل پژوهش‌های دانشگاهی به فناوری، ارایه خدمات و راه‌حل‌های عملی که موفقیت‌هایی مانند پژوهشگاه رویان، نمونه‌ای از این رویکرد است.

یکی دیگر از نقاط قوت جهاد دانشگاهی سرمایه انسانی آن است. جهاد دانشگاهی همواره از استادان، پژوهشگران و دانش‌آموختگان جوان و توانمند بهره برده و این سرمایه انسانی، مهم‌ترین دارایی آن محسوب می‌شود.

همچنین تجربه بین‌رشته‌ای این نهاد توانسته است آموزش، پژوهش، فرهنگ، رسانه و کارآفرینی را در کنار هم پیش ببرد؛ قابلیتی که در بسیاری از سازمان‌ها کمتر دیده می‌شود.

اعتبار اجتماعی دیگر نقطه قوت این نهاد است. در مقایسه با بسیاری از نهادهای مشابه، جهاد دانشگاهی از اعتبار علمی و اجرایی نسبتاً مطلوبی برخوردار است و معمولاً با کیفیت پژوهش و نوآوری شناخته می‌شود.

اما در کنار تمام این نقاط قوت، نقاط ضعفی نیز وجود دارد و در برخی حوزه‌ها نیازمند توجه است.

گاهی بخشی از توان علمی صرف پروژه‌های کوچک یا پراکنده می‌شود. اگر منابع بیشتر بر مسائل کلان مانند آب، محیط زیست، سالمندی، بهره‌وری، هوش مصنوعی، انرژی و حکمرانی متمرکز شود، اثرگذاری آن افزایش خواهد یافت.

دیگر نقطه ضعف آن را تجاری‌سازی محدود دستاوردهای پژوهشی در برخی حوزه‌ها می‌توان عنوان کرد. فاصله میان پژوهش و ورود به بازار یا صنعت هنوز زیاد است و لازم است سازوکارهای انتقال فناوری و همکاری با بخش خصوصی تقویت شود.

دیگر نکته قابل توجه نابرابری میان واحدهای استانی است. برخی واحدهای استانی بسیار فعال و برخی دیگر کم‌اثر هستند. ایجاد شبکه‌ای منسجم برای انتقال تجربه و توانمندسازی واحدهای ضعیف‌تر می‌تواند این شکاف را کاهش دهد.

نیاز به تحول در فعالیت‌های فرهنگی نسل جدید نیز موضوعی است که باید بیشتر به آن توجه شود. دانشجویان با فضای مجازی، رسانه‌های نوین و شیوه‌های جدید یادگیری و تعامل رشد کرده‌اند. بنابراین برنامه‌های فرهنگی باید مشارکت‌محور، خلاقانه و متناسب با این تحولات طراحی شوند.

جهاد دانشگاهی باید همکاری‌های بین‌المللی با وجود محدودیت‌های موجود را در دستور کار خود قرار دهد. توسعه همکاری‌های علمی با دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی معتبر جهان می‌تواند به ارتقای کیفیت پژوهش و انتقال تجربه کمک کند.

ایکنا _ از نظر شما اولویت‌های این نهاد انقلابی برای تحقق اهداف و پیشبرد آنها چه مواردی می‌تواند باشد؟

در مجموع پنج اولویت راهبردی را برای پیشبرد اهداف جهاد دانشگاهی را پیشنهاد می‌کنم. تبدیل شدن به مرجع ملی حل مسائل اولویت‌دار کشور با پژوهش‌های مسئله‌محور، تقویت ارتباط با صنعت، بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان برای تجاری‌سازی فناوری،سرمایه‌گذاری گسترده در حوزه‌های آینده‌ساز مانند هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، فناوری‌های کوانتومی و انرژی‌های نو، بازآفرینی فعالیت‌های فرهنگی با تکیه بر مشارکت دانشجویان، رسانه‌های دیجیتال و گفت‌وگوی علمی واستقرار نظام ارزیابی مبتنی بر «اثر اجتماعی»؛ به گونه‌ای که موفقیت هر مرکز تنها با تعداد مقالات یا دوره‌ها سنجیده نشود، بلکه میزان تأثیر واقعی آن در حل مسائل جامعه نیز معیار ارزیابی باشد.

ایکنا _ به صورت ویژه فعالیتهای جهاد دانشگاهی استان همدان را چگونه ارزیابی میکنید؟

فعالیت‌های فرهنگی جهاد دانشگاهی همدان، در مقایسه با برخی واحدهای شاخص کشور مانند تهران، خراسان رضوی، اصفهان یا آذربایجان شرقی، کمتر در سطح ملی دیده شده‌اند.

اما می تواند در تولید آثار فرهنگی ماندگار و جریان‌ساز (کتاب، رسانه، جشنواره‌های ملی یا برنامه‌های نوآورانه) می‌تواند پررنگ‌تر باشد.

استفاده گسترده‌تر از فضای مجازی، رسانه‌های نوین و مشارکت فعال دانشجویان می‌تواند به افزایش اثرگذاری کمک کند.

بنابراین، در مجموع عملکرد جهاد دانشگاهی استان همدان را «خوب» ارزیابی می‌کنم، اما معتقدم این واحد با توجه به ظرفیت علمی و فرهنگی استان همدان، توان رسیدن به جایگاهی ممتازتر در سطح کشور را دارد.

البته این ارزیابی کلی است و برای قضاوت دقیق‌تر، لازم است شاخص‌های عینی مانند تعداد برنامه‌ها، میزان مشارکت دانشجویان، کیفیت خروجی‌های فرهنگی، بازخورد مخاطبان و مقایسه با سایر واحدهای استانی به‌صورت آماری بررسی شوند.