مسجد برای بازگشت به جایگاه فرهنگی خود نیازمند بازآفرینی است

ابراهیم شریفی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی البرز روز سه‌شنبه، 20 مرداد در حاشیه نخستین اجلاسیه مساجد که به میزبانی ماهدشت کرج برگزار شد در گفت‌وگو با ایکنا از  البرز با اشاره به جایگاه مسجد در ساختار فرهنگی جامعه اظهار کرد: مسجد در فرهنگ اسلامی در دوره‌های مختلف تاریخی، کانونی برای تربیت، آموزش، همبستگی اجتماعی، فعالیت‌های فرهنگی و حتی شکل‌گیری جریان‌های اجتماعی بوده است. امروز نیز این ظرفیت همچنان وجود دارد، اما برای فعال شدن آن باید متناسب با شرایط اجتماعی و فرهنگی روز، نگاهی تازه به نقش و کارکرد مسجد داشته باشیم.

وی با بیان اینکه جامعه امروز با تغییرات گسترده فرهنگی و ارتباطی مواجه است، ادامه داد: نسل جدید با ابزارها، رسانه‌ها و شیوه‌های متفاوتی از ارتباط و دریافت پیام مواجه است و همین مسئله ایجاب می‌کند که نهادهای فرهنگی نیز شیوه‌های ارتباط خود را بازنگری کنند.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی البرز تصریح کرد: مسجد اگر بخواهد همچنان در متن زندگی فرهنگی مردم حضور داشته باشد، باید بتواند با زبان نسل جدید سخن بگوید. این به معنای فاصله گرفتن از هویت دینی مسجد نیست؛ بلکه برعکس، به معنای استفاده از ظرفیت‌های جدید برای انتقال همان مفاهیم و ارزش‌هاست.

این مسئول توضیح داد: مسجد نیازمند بازآفرینی است، نه تغییر هویت. باید ظرفیت‌های موجود در مساجد را شناسایی و فعال کنیم و اجازه دهیم این فضاها متناسب با نیازهای هر محله به پایگاه‌های پویای فرهنگی تبدیل شوند.
شریفی با اشاره به نقش هنر در ارتباط با جامعه خاطرنشان کرد: هنر یکی از مؤثرترین ابزارهای ارتباط فرهنگی است و می‌تواند مفاهیم دینی، اخلاقی و اجتماعی را با زبانی قابل فهم و جذاب به نسل جدید منتقل کند. تئاتر، شعر، ادبیات، هنرهای تجسمی، فیلم و سایر قالب‌های هنری می‌توانند در کنار فعالیت‌های فرهنگی مساجد مورد توجه قرار گیرند. اگر استعدادهای هنری نوجوانان و جوانان هر محله شناسایی و حمایت شوند، مسجد می‌تواند به محل رشد و بروز این استعدادها تبدیل شود.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان البرز گفت: نباید نگاه ما به فعالیت فرهنگی در مسجد فقط به برنامه‌های مناسبتی محدود شود. آنچه اهمیت دارد، ایجاد یک جریان مستمر فرهنگی است؛ جریانی که بتواند مخاطب را درگیر کند و برای او احساس تعلق ایجاد کند.

شریفی یکی از مؤلفه‌های مهم در بازتعریف جایگاه مسجد را افزایش مشارکت مردم دانست و اظهار کرد: مسجد زمانی می‌تواند در عرصه فرهنگی اثرگذار باشد که مردم، به‌ویژه جوانان و خانواده‌ها، خود را بخشی از آن بدانند. اگر جوان فقط مخاطب برنامه‌های مسجد باشد، نمی‌توان انتظار داشت که ارتباطی پایدار با این نهاد برقرار کند؛ اما اگر خود او در طراحی، اجرا و تولید برنامه فرهنگی نقش داشته باشد، مسجد برایش از یک مکان عبادی به یک فضای هویتی و اجتماعی تبدیل خواهد شد.

این مسئول با تأکید بر اینکه هر مسجد باید متناسب با ظرفیت‌های محله خود برنامه‌ریزی کند، گفت: نسخه واحدی برای همه مساجد وجود ندارد. مسجد یک محله ممکن است در حوزه هنر ظرفیت بیشتری داشته باشد و مسجدی دیگر در حوزه آموزش، فعالیت اجتماعی، کتاب و مطالعه یا کار با کودکان و نوجوانان. مهم این است که ظرفیت‌های واقعی هر مسجد شناسایی و فعال شود.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی البرز همچنین بر ضرورت همکاری مجموعه‌های فرهنگی با مساجد تأکید کرد و گفت: تحول فرهنگی زمانی اتفاق می‌افتد که دستگاه‌های فرهنگی، ائمه جماعات، فعالان مسجدی، هنرمندان و نیروهای جوان در کنار یکدیگر قرار بگیرند.

شریفی ادامه داد: مجموعه فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز باید در این مسیر نقش تسهیل‌گر داشته باشد و زمینه استفاده مساجد از ظرفیت‌های فرهنگی و هنری استان را فراهم کند. هدف، ایجاد موازی‌کاری نیست؛ بلکه باید ظرفیت‌های موجود را در کنار یکدیگر قرار داد تا خروجی آن برای مردم قابل لمس باشد.

وی با بیان اینکه مسجد می‌تواند بخشی از مسائل فرهنگی و اجتماعی محله را شناسایی و برای آنها راهکار ارائه کند، افزود: امروز بیش از هر زمان دیگری به نهادهایی نیاز داریم که بتوانند میان مردم ارتباط ایجاد کنند و مسجد از مهم‌ترین ظرفیت‌های در دسترس برای این هدف است.

مسجد آینده؛ ریشه‌دار در هویت و آشنا با زبان زمانه

شریفی گفت: مسجد آینده، مسجدی است که ضمن حفظ هویت دینی و تاریخی خود، زبان زمانه را نیز بشناسد و بتواند با نسل جدید ارتباط برقرار کند. اگر مسجد را در کارکرد عبادی محدود کنیم، بخشی از ظرفیت عظیم آن را نادیده گرفته‌ایم؛ اما اگر مسجد را به‌عنوان یک پایگاه فرهنگی، تربیتی، هنری و اجتماعی ببینیم، می‌توانیم از این ظرفیت برای تقویت سرمایه اجتماعی و ایجاد تحول فرهنگی استفاده کنیم.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی البرز خاطرنشان کرد: بازآفرینی نقش مسجد یک ضرورت فرهنگی است و این بازآفرینی باید از متن جامعه و نیازهای واقعی مردم آغاز شود. مساجد می‌توانند بار دیگر به کانون گفت‌وگو، تربیت، هنر، فرهنگ و مشارکت اجتماعی تبدیل شوند؛ مشروط بر آنکه ظرفیت نسل جدید را جدی بگیریم و فرصت حضور و نقش‌آفرینی را برای آنان فراهم کنیم.

وی در پایان افزود: آینده فرهنگی جامعه تا حد زیادی به توان ما برای پیوند دادن هویت، فرهنگ و نیازهای نسل جدید بستگی دارد و مسجد می‌تواند یکی از مهم‌ترین بسترهای شکل‌گیری این پیوند باشد.