صبری که در فراق فاطمه(س) تمام شد

سرویس اندیشه و معارف ایکنا برای درک هرچه عمیق‌تر معرفت دینی در ایام فاطمیه، برآن است تا در چند شماره با عنوان «سوگ آگاه» فقرات و بخش‌های برگزیده‌ای از جلسات معنوی در کتاب «حلقه وصل رسالت و امامت» آیت الله وحید خراسانی آمده را با مخاطبان خود در میان بگذارد؛ اکنون شماره ششم این مجموعه که به صفحات 360 تا 364 اشاره دارد را می‌خوانیم. 

در مقام و منزلت حضرت فاطمه زهرا (س)، به سه سوره از قرآن کریم اشاره شده است که هر یک دریایی از معارف و حقایق الهی هستند؛ دریایی که ژرفای آن به‌آسانی قابل درک و شناخت نیست.

نخست، سوره دخان است که خداوند متعال در آغاز آن می‌فرماید: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ. حم. وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ. إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ» دوم، سوره قدر است که با این آیه شریفه آغاز می‌شود. «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَيْلَةِ الْقَدْرِ» و سوم، سوره مبارکه کوثر است که در بیان مقام و منزلت صدیقه کبری، حضرت فاطمه زهرا (س)، مورد توجه قرار گرفته است.

به‌راستی چه کسی می‌تواند حقیقت مقام حضرت زهرا (س) را آن‌گونه که شایسته است درک کند؟ چه کسی می‌تواند عظمت چنین گوهر گران‌بها و شخصیت بی‌نظیری را بشناسد؟ ایشان پاره وجود پیامبر اکرم(ص)، مایه آرامش قلب و جلوه‌ای از روح و حقیقت وجود خاتم پیامبران هستند.

پیامبر اکرم(ص) درباره حضرت زهرا(س) تعابیر بسیار عمیق و شگفت‌انگیزی به کار برده‌اند. در یک بیان فرمودند: «فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّی» فاطمه پاره تن من است. در تعبیری دیگر فرمودند: «فَاطِمَةُ مُهْجَةُ قَلْبِی» فاطمه جان و مایه حیات قلب من است و در تعبیری دیگر، ایشان را روح خود معرفی کردند.

این تعابیر چه معنای عمیقی دارند؟ اگر حقیقت این سخنان را به‌درستی درک کنیم، درمی‌یابیم که مصیبت واردشده بر حضرت زهرا (س)، تنها مصیبت یک دختر یا یک بانوی بزرگوار نبود؛ بلکه جراحتی بر پیکره وجود پیامبر اکرم (ص) و اندوهی بر قلب رسول خدا بود. بر اساس این نگاه، آن دَری که به پهلوی حضرت زهرا(س) آسیب رساند، گویی بر پهلوی پیامبر(ص) فرود آمد و آن تازیانه‌ای که بر بازوی ایشان وارد شد، گویی بازوی رسول خدا را نشانه رفت.

اگر این حقیقت را دریابیم، آن‌گاه روز شهادت حضرت زهرا (س) را تنها یک روز سوگواری برای دخت پیامبر نمی‌دانیم، بلکه آن را روزی می‌دانیم که یادآور مظلومیت و اندوه عمیق رسول خدا (ص) نیز هست.

از این‌رو، هیئت‌هایی که در ایام فاطمیه به عزاداری می‌پردازند، محبت و ارادت خود را به پیامبر اکرم(ص) نیز ابراز می‌کنند. کسانی که در این مسیر قدم برمی‌دارند و برای احیای یاد و مظلومیت حضرت زهرا (س) تلاش می‌کنند، در مسیر پاسداشت حرمت رسول خدا گام برداشته‌اند. اجر و پاداش چنین خدمتی نزد خداوند متعال محفوظ و ارزش آن فراتر از محاسبات دنیوی است.

نگاه امیرالمؤمنین(ع) به خدمتگزاران حضرت زهرا (س)

فردی نیازمند نزد امیرالمؤمنین علی (ع) آمد و درخواست کمک کرد. حضرت فرمودند به او کمک کند. پرسیدند: «یا امیرالمؤمنین! هزار درهم به او بدهم یا هزار دینار؟» حضرت فرمودند: «أَيُّهُمَا أَنْفَعُ لَهُ؟» کدام‌ یک برای او سودمندتر است؟ سپس فرمودند که هر دو نزد من ارزش یکسانی دارند؛ یکی سنگی سفید است و دیگری سنگی زرد. 

حال باید اندیشید شخصیتی که در مقام بخشش و کرامت چنین نگاهی دارد، اگر ببیند کسی برای مظلومیت و غربت حضرت فاطمه زهرا(س)، هیئتی برپا کرده و در راه زنده نگه‌داشتن یاد ایشان قدم برداشته است، چگونه با او رفتار خواهد کرد؟ افسوس که عمر می‌گذرد و هنوز آن‌گونه که باید، عظمت این وظیفه را درک نکرده‌ایم. عزاداری حضرت زهرا(س) باید هر سال با عظمت بیشتری برگزار شود. 

آخرین وداع امیرالمؤمنین (ع) با حضرت زهرا (س)

نهج‌البلاغه کتابی است که بخش عمده آن سرشار از معارف توحیدی، حکمت‌ها و آموزه‌های الهی است؛ اما در میان این همه معارف، هنگامی که سخن به فراق و فقدان حضرت زهرا (س) می‌رسد، با کلماتی روبه‌رو می‌شویم که عمق اندوه و داغ امیرالمؤمنین (ع) را به تصویر می‌کشد.

هنگامی که پیکر مطهر حضرت زهرا (س) را در میان قبر قرار دادند، امیرالمؤمنین(ع) رو به سوی قبر پیامبر اکرم(ص) کردند و با قلبی آکنده از اندوه فرمودند: «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، عَنِّي وَعَنِ ابْنَتِكَ النَّازِلَةِ فِی جِوَارِكَ، وَالسَّرِيعَةِ اللَّحَاقِ بِكَ... سلام من و دخترت، آن بانویی که پهلوشکسته و مظلومانه به جوار تو آمده و چه زود به تو پیوسته است، بر تو باد، ای رسول خدا!

سپس امیرالمؤمنین (ع) سخنانی فرمودند که هر دل آگاهی را به اندوه می‌کشاند. ایشان از شدت مصیبت و سنگینی فراق حضرت زهرا (س) سخن گفتند و در ادامه فرمودند: «أَمَّا حُزْنِی فَسَرْمَدٌ، وَأَمَّا لَيْلِی فَمُسَهَّدٌ» اندوه من همیشگی است و شب‌هایم با بی‌خوابی و بیداری سپری خواهد شد. بعد کلماتی فرمود که قلب هر فقیهی را بیچاره می‌کند‌ که دیگر صبر من تمام شده است.