دورکیم

مسئله «انسجام اجتماعی» به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اندیشمندان و سیاست‌گذاران در ایران بدل شده است؛ به‌ ویژه در پرتو رخدادهایی چون اغتشاشات دی‌ماه که پرسش‌های جدی درباره وضعیت همبستگی اجتماعی، سرمایه اعتماد عمومی و کارکرد نهادهای رسمی و دینی را پیش‌روی جامعه قرار داد. آیا این رخدادها نشانه‌ای از فروپاشی اجتماعی‌اند یا باید آن‌ها را به‌مثابه تنش‌هایی در چارچوب یک نظم همچنان پایدار تحلیل کرد؟ امیرحسن شیعی؛ پژوهشگر پژوهشکده رویش اندیشه و معرفت با تکیه بر ادبیات نظری جامعه‌شناسی و با تمرکز بر حوادث دی‌ماه، کوشید نسبت این رخدادها با مفهوم ازهم‌گسیختگی اجتماعی، وضعیت کنونی جامعه ایران را در چارچوب «انسجام تنش‌آلود» تحلیل کند؛ وضعیتی که نه بیانگر فروپاشی کامل، بلکه هشداری نسبت به ناترازی‌های حل‌نشده در عرصه معنا، اعتماد و گفت‌وگوست. در ادامه نیز نقش حوزه‌های علمیه به‌عنوان یکی از نهادهای مؤثر در بازتولید اخلاق دینی و تقویت سرمایه اجتماعی، در دو سطح درونی و اجتماعی مورد واکاوی قرار گرفت.

استاد مؤسسه آموزشی ـ پژوهشی امام خمینی(ره) گفت: دینداری یک سیر نفسانی و عملی است ولی وقتی دینداری مطالعه شود، یعنی وضعیت‌شناسی می‌کنیم و وضعیت‌شناسی ناظر به یک حالت ایستا است؛ یعنی ما یک انسان مؤمن را متوقف کرده و او را سنجش می‌کنیم به همین دلیل مطالعات دینداری مثلاً در ایران باید پیاپی سنجش شود زیرا اگر امسال وضعیت دینداری یک چیزی است، معلوم نیست سال بعد هم همان باشد. 

نویسنده کتاب «همبستگی اجتماعی» معتقد است که جنبش ضد فایده‌گرایی و اصالت مبادله اقتصادی باید در جامعه رواج یابد و با رشد اخلاق‌گرایی، محیط زیست به بهانه رشد اقتصادی تخریب نشود؛ ناقد این نشست هم بر این موضوع تاکید کرد که اخلاق استعلایی نمی‌تواند مشکلات را رفع کند.

رئیس مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) گفت: برخلاف نظرات برخی اندیشمندان خارجی و معاصر ایرانی، قرآن کریم مؤید این است که هویتی فراتر از هویت افراد جامعه، اعتقادات و آداب و رسوم مشترک آن‌ها وجود ندارد.

نخستین شماره نهمین دوره فصلنامه علمی پژوهشی «جستارهای فلسفه دین» به صاحب‌امتیازی انجمن علمی فلسفه دین ایران روانه بازار نشر شد.