مروری بر ديدگاه مذاهب اسلامی درباره افساد فیالارض در آخرين شماره از فصلنامه «طلوع»
گروه انديشه: مقاله «افساد فی الارض از نظر مذاهب اسلامی» نوشته «لياقتعلی عالمی» در آخرين شماره از فصلنامه تخصصی «طلوع» منتشر شد.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، افساد مورد باب افعال از ماده «فسد يفسد» به معنای تباه كردن و از بين بردن است. اصطلاح «افساد فی الارض» به معنای ايجاد تباهی و خرابی در زمين به كار میرود.
اكثر فقهای اسلامی اعم از شيعه و سنی اين اصطلاح را در مورد محاربين و قطاعالطريق به كار بردهاند. در واقع هيچ تفاوتی ميان محاربه و افساد فیالارض قائل نيستند. در مقابل عدهای از فقها و مفسران میگويند مفهوم افساد فی الارض عامتر از محاربه است، به گونهای كه محاربه فقط يكی از موارد افساد فی الارض است.
اما آنچه بيشتر مسئله مورد بحث را دچار مشكل میكند اين است كه حتی آن عده از فقهای اسلامی كه قائل به جدايی جرم افساد فی الارض از محاربه هستند، مجازات معينی را برای مفسد فی الارض معين نكردهاند.
به زعم نگارنده در هيچ يك از كتب فقهی بحثی مستقل تحت عنوان افساد فی الارض انجام نشده است و فقط بعضی از فقها يا مفسران اسلامی، چه شيعه و چه سنی، جرمهای خاصی را عنوان افساد فی الارض مطرح كرده و مجازات مرگ را برای آن در نظر گرفتهاند؛ مثلا از جمله مواردی كه افساد تلقی شده، كفن دزدی در صورن عادت به آن، زورگيری، آتشزدن خانههای مردم و تخريب اماكن عمومی است.
وی مینويسد، نكتهای كه اينجا مبهم است اين است كه بر چه اساسی فقط اين موارد افساد است و چرا جرمهای مشابه آن افساد تلقی نشود. افساد به معنای ايجاد تباهی در ميان مردم است پس میتواند مصاديق زيادی داشته باشد اما اگر افساد فقط به معنای محاربه و قطعالطريق است، بر چه اساسی كفن دزدی، زورگيری و... افساد فی الارض و مجازات آن قتل است؟
نويسنده در حد توان خود سعی كرده است از ميان دو نظريه جدايی جرم افساد از محاربه و يكی بودن اين دو عنوان، دلايلی را از آيات قرآن و سنت مبنی بر جدايی جرم افساد فی الارض از محاربه اقامه كند و با سخنان برخی از علمای بزرگ اسلامی آن را تأييد كند.
عالمی مینويسد، گذشته از آنچه گفته شد دليل بسيار محكمتری هم میتوان اقامه كرد و آن اينكه از روح مجموعه قوانين جزايی اسلامی چيزی به دست میآيد كه بسيار حايز اهميت است؛ مثلا در جرايم تعزيری، قوانين اسلامی در صورت ارتكاب جرم برای مرتبه چهارم، حكم را بسيار شديد تجويز كرده است.
فصلنامه تخصصی مذاهب و فرق اسلامی با نام «طلوع» به صاحب امتيازی مدرسه عالی امام خمينی(ره) و مدير مسئولی «سيد سجاد هاشميان» برای سال ششم و شماره بيستوسوم منتشر شد.
اكثر فقهای اسلامی اعم از شيعه و سنی اين اصطلاح را در مورد محاربين و قطاعالطريق به كار بردهاند. در واقع هيچ تفاوتی ميان محاربه و افساد فیالارض قائل نيستند. در مقابل عدهای از فقها و مفسران میگويند مفهوم افساد فی الارض عامتر از محاربه است، به گونهای كه محاربه فقط يكی از موارد افساد فی الارض است.
اما آنچه بيشتر مسئله مورد بحث را دچار مشكل میكند اين است كه حتی آن عده از فقهای اسلامی كه قائل به جدايی جرم افساد فی الارض از محاربه هستند، مجازات معينی را برای مفسد فی الارض معين نكردهاند.
به زعم نگارنده در هيچ يك از كتب فقهی بحثی مستقل تحت عنوان افساد فی الارض انجام نشده است و فقط بعضی از فقها يا مفسران اسلامی، چه شيعه و چه سنی، جرمهای خاصی را عنوان افساد فی الارض مطرح كرده و مجازات مرگ را برای آن در نظر گرفتهاند؛ مثلا از جمله مواردی كه افساد تلقی شده، كفن دزدی در صورن عادت به آن، زورگيری، آتشزدن خانههای مردم و تخريب اماكن عمومی است.
وی مینويسد، نكتهای كه اينجا مبهم است اين است كه بر چه اساسی فقط اين موارد افساد است و چرا جرمهای مشابه آن افساد تلقی نشود. افساد به معنای ايجاد تباهی در ميان مردم است پس میتواند مصاديق زيادی داشته باشد اما اگر افساد فقط به معنای محاربه و قطعالطريق است، بر چه اساسی كفن دزدی، زورگيری و... افساد فی الارض و مجازات آن قتل است؟
نويسنده در حد توان خود سعی كرده است از ميان دو نظريه جدايی جرم افساد از محاربه و يكی بودن اين دو عنوان، دلايلی را از آيات قرآن و سنت مبنی بر جدايی جرم افساد فی الارض از محاربه اقامه كند و با سخنان برخی از علمای بزرگ اسلامی آن را تأييد كند.
عالمی مینويسد، گذشته از آنچه گفته شد دليل بسيار محكمتری هم میتوان اقامه كرد و آن اينكه از روح مجموعه قوانين جزايی اسلامی چيزی به دست میآيد كه بسيار حايز اهميت است؛ مثلا در جرايم تعزيری، قوانين اسلامی در صورت ارتكاب جرم برای مرتبه چهارم، حكم را بسيار شديد تجويز كرده است.
فصلنامه تخصصی مذاهب و فرق اسلامی با نام «طلوع» به صاحب امتيازی مدرسه عالی امام خمينی(ره) و مدير مسئولی «سيد سجاد هاشميان» برای سال ششم و شماره بيستوسوم منتشر شد.
