بی‌وفایی و ناسپاسی؛ بستر کفران نعمت
بی‌وفایی یا ناسپاسی، رذیله‌ای است که به آن کفران نعمت نیز می‌گویند و مانع شكرگزاری آدمی در برابر نعمت‌ها و عطایا و در مراتب بالاتر، موجب انکار، تکذیب و فراموشی نعمت‌ها می‌شود.
به گزارش ایکنا از اصفهان، آیت‌الله العظمی حسین مظاهری در سلسله‌گفتارهایی، به شرح ۴۰ رذیلت اخلاقی پرداخته است که از سوی پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر معظم‌له منتشر و در سایت خبرگزاری ایکنا بازنشر می‌شود. شماره بیست‌وهفتم این مجموعه به رذیله اخلاقی «بی‌وفایی یا ناسپاسی» اختصاص دارد.
بی‌وفایی یا ناسپاسی، ملكهای است كه مانع شكرگزاری آدمی در برابر نعمت‌ها و عطایا، یا دستكم مانع از آن می‌شود كه نعمت را در نظر آورده، به اهمیت آن پی ببرد. به این رذیلت، کفران نعمت نیز گفته می‌شود. قرآن کریم در آیه 34 سوره مبارکه «ابراهیم» می‌فرماید: «وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ؛ و اگر نعمت خدا را شماره كنید، نمیتوانید آن را به شمار درآورید. قطعاً انسان ستمپیشه ناسپاس است.»
بیشتر بخوانید:
- مسئولیت‌گریزی؛ عامل ذلت و پستی
- لجاجت؛ سد راه توبه و آمرزش الهی
- طمع؛ عامل زوال ایمان و انسانیت
- حرص؛ عطش سیری‌ناپذی
- اضطراب؛ زنجیری بر دست و پای اراده
بی‌وفایی اقسامی دارد؛ قسم اول آن بی‌وفایی نسبت به حضرت حق و نعمت‌های بی‌کران اوست که در قرآن کریم فراوان مذمت شده است. قسم دوم، بی‌وفایی نسبت به پیامبران الهی و رسالت ایشان، به‌خصوص نسبت به پیامبر ختمی مرتبت، حضرت محمد مصطفی(ص) است که از زشت‌ترین اقسام بی‌وفایی به‌شمار می‌رود.
قسم سوم، بی‌وفایی نسبت به قرآن کریم و عترت طاهرین(ع) است که بسیاری از بندگان را به خود دچار کرده و فقط اندکی از آدمیان، خود را از این قسم بی‌وفایی پیراسته‌اند. قسم چهارم، بی‌وفایی انسان نسبت به همسر، فرزندان، پدر و مادر، خویشان و نزدیکان و قسم پنجم، بی‌وفایی نسبت به عموم مردم و به‌ویژه افرادی است که خدماتی ماندگار برای افراد و اجتماع داشته‌اند؛ علمای ربانی، شهیدان، دانشمندان و اساتید، در این شمارند.
قرآن کریم در آیاتی، افراد ناسپاس را مورد خطاب شدید قرار داده، وعده ابتلا به سختی و تنگی معیشت در دنیا و عذاب در آخرت به آن‌ها داده است. از جمله در آیه 112 سوره مبارکه «نحل» می‌فرماید: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْيَةً كانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتيها رِزْقُها رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما كانُوا يَصْنَعُونَ؛ و خدا شهری را مثل زده است كه امن و امان بود و روزی‌اش از هر سو فراوان میرسید، پس نعمت‌های خدا را ناسپاسی كردند و خدا هم به سزای آنچه انجام میدادند، طعم گرسنگی و هراس را به آن چشانید.»
این رذیله ناشایست، مراتبی نیز دارد؛ افراد ناسپاس و بی‌وفا در مرتبه اول اصلاً نعمتی نمی‌بینند؛ مرتبه دوم آن است که متوجه نعمت می‌شوند، اما به شكرگزاری آن نمی‌پردازند؛ در مرتبه سوم، نعمت را انكار و تكذیب کرده، در بین مردم نعمت را نقمت نشان می‌دهند؛ مرتبه چهارم، فراموشی نعمت است که خود آن افراد نیز نعمت را نقمت می‌بینند و خویشتن را در محاصره سختیها و مشكلات می‌یابند و به آن حق‌ناشناسی نیز گفته می‌شود. در مرتبه پنچم، با صاحب نعمت دشمنی می‌ورزند و به عهدشکنی روی می‌آورند.
بی‌وفایی نسبت به حق تعالی، به اعتبار مرتبه افراد، خود مراتبی جداگانه دارد که به عوام، خواص و اخص‌الخواص مربوط می‌شود. ناسپاسی عوام، از یاد بردن نعمت‌ها و مخالفت با خداوند متعال در اوامر و نواهی اوست. ارتکاب معصیت، مصداق بارز بی‌وفایی و کفران نعمت عموم مردم است.
ناسپاسی خواص، ترک آداب ویژه در محضر الهی، رعایت‌نكردن ادب حضور و کوتاهی در مداومت بر انجام مستحبات است. اما اخص‌الخواص که معصومین(ع) هستند، لحظه‌ای توجه به غیر ساحت ربوبی را ناسپاسی در محضر ذات باری تعالی می‌دانند. بی‌وفایی اخص‌الخواص، بحث جداگانه‌ای می‌طلبد و آنچه در این نوشتار آمده است، با این قسم از بی‌وفایی ارتباطی ندارد.
از مفاسد و عواقب بی‌وفایی، همین بس که قرآن کریم افراد مبتلا به آن را پیمان‌شکن، غدار، ظالم و ناسپاس خوانده و وعده سختی در زندگی دنیا و عذاب اخروی به آن‌ها داده است.
راهکار مبارزه با این صفت رذیله، مبارزه منفی و تمرین برای شکرگزاری از خداوند و تشکر زبانی و عملی از بندگان اوست. یادآوری مکرر نعمت‌ها و خوش‌بین‌شدن به افراد و حوادث زندگی و نیز اهمیت به خوبی‌ها و نیکی‌ها و ندیدن بدی‌ها، در این زمینه تأثیر به‌سزا دارد.
انتهای پیام
