Tələsik hökm vermək qadağandır
Mühakimələrimiz konkret bir vaxta əsaslanmamalıdır. Məsələn, peyvənd vurulan zaman uşağın qışqırması bizim mühakiməmizə əsas olmamalıdır. Ancaq biz uşağın əvvəlki əziyyətlərini və gələcək sağlamlığını nəzərə alıb, sonra mühakimə etməliyik. Biz qadının nəinki doğuş zamanı çəkdiyi ağrı və əziyyəti düşünməli deyilik, həm də övladsızlığın ağrısını, övlad sahibi olmağın sevincini və onun sonrakı nəticələrini düşünməli, sonra hökm verməliyik.
Eləcə də, dünyaya və onun problemlərinə baxışımız hərtərəfli və əhatəli bir baxış olmalıdır. Karvana divarın arxasından və onun yarığından baxan kimi dünyaya dar bir dəlikdən baxma; Əvvəlcə dəvənin başını, sonra isə boynunu görür, ancaq divarın arxasından çıxsa, dəvə karvanını görür.
Quran buyurur: "İnsanların yetimlərinə zülm etməyin, ölüm sizə gələ bilər, sizin övladlarınız da yetim qala və başqaları onlara zülm edə bilər".
Deməli, keçmiş, indi və gələcəyi, dünya və axirəti birlikdə görməli, sonra hökm verilməlidir.
Bizdə belə bir rəvayət var ki, Allah qiyamət günü bəzi insanlara mükafat verər və deyər: "Bu savab sənin istədiyin duanındır, amma mən onu o zaman qəbul etmədim, çünki o zaman duanın qəbul olması sənin xeyrinə deyildi.
Bəli, bəzən uşaq ağlayır və daim təkid edir ki, ata onun üçün oyuncaq və yemək alsın. Amma ata müsbət cavab vermir, uşaq çox əziyyət çəkir və deyir: Sən çox pis atasan, çünki mənim istədiyim hər şeyi almadın! Bir neçə ildən sonra ata deyir: Oğlum! Məndən tələb etdiyin şeylərin əvəzinə qənaət etdim və məsələn, sənin üçün bir torpaq sahəsi aldım. Burada atanın oyuncaq və s. aldığı bütün uşaqlar deyirlər: Kaş atamız o əşyaların yerinə bizə çox lazım olacaq bir şey alsaydı.
İdarəçilikdə də məsələ eynidir. Bəzən bir ölkənin və ya bölgənin insanları bir müddət təzyiqlərə dözməli, ölkənin və xalqın rifahını düşünməli olurlar.
Tibbdə də belədir. Bəzən əli kəsirlər ki, bədən sağlam qalsın.
Allahın ədaləti müzakirəsində də tələsik mühakimə etməyək və bütün cəhətlərə diqqət yetirək.
- Möhsin Qəraəti tərəfindən yazılmış "İslamın əqidə prinsipləri (Ədalət)" kitabından götürülmüşdür.
