Bəhreyndə ABŞ hərbi bazasının ləğv edilməsinin zərurəti
Bu tələblər arasında aşağıdakı sualları qeyd etmək olar: Xarici hərbi mövcudluq tam suverenlik anlayışı ilə uyğun gəlirmi? Onun milli kimliyə təsiri nədir? Vətəndaşın bu xarici mövcudluğu sual altına almaq haqqı varmı? Bir supergücün hərbi bazasına ev sahibliyi edən ölkə müstəqil xarici qərarlar verə bilərmi? Dəyişən müharibələr fonunda bu mövcudluğun Bəhreynə təsiri nədir? Bu vəziyyət regiondakı təhlükəsizlik münasibətlərinin formasına yenidən baxmağı tələb edən bir məsuliyyətə çevrilməyibmi? Hər bir ölkənin real təhlükəsizliyi xarici hərbi bazalara söykənməkləmi, yoxsa milli suverenliyin gücləndirilməsi ilə təmin olunur? Öz torpaqlarında xarici hərbi mövcudluğa son qoyan ölkələrin təcrübəsindən nə öyrənə bilərik?
Sual çoxdur, lakin ilk hüquqi reallıqdan yayınmaq olmaz — Tramp BMT Nizamnaməsini pozmuş olsa belə. Tərəflər arasında təhlükəsizlik razılaşmalarının mövcudluğu xalqın müstəqil hərbi öhdəliyi üçün məcburi əsas yaratmır. Rəsmi razılaşmalar siyasi legitimlik demək deyil. Xalq legitimliyinin yolu aydındır: ya tam səlahiyyətli seçilmiş parlament, ya da ümumxalq referendumundan keçir.
Şübhəsiz ki, ABŞ‑ın Beşinci Donanması bu mexanizmlər əsasında, ardıcıl böhranlardan əziyyət çəkən, siyasi məhbusların qapılarının hökumət siyasətini tənqid edən hər kəs üçün açıq qaldığı bir ölkədə qurulmayıb. Ümumilikdə, hüquqi reallıqla bağlı müzakirə xüsusi ekspertiza tələb edir, lakin bu, məqalənin başlığını və təxribatçı kampaniyalara verilən cavabı izah edən əsas səbəbdir: milli suverenlik bölünməzdir və xalqın siyasi izzəti öz torpaqları üzərində nəzarətdən ayrılmazdır.
Burada biz təhlükəsizlik qərarında sizinlə “şərik” olan və hətta İranla bu cinayətkar müharibəni sizə zorla qəbul etdirən bir hökumətlə üz‑üzəyik. Kim bilir, ABŞ‑lı hərbi rəsmilərdən hansı Bəhreynin daxili işlər nazirini və ya Müdafiə Qüvvələrinin baş komandanını yönləndirir? Trampın müttəfiqlərini canlı yayımda necə alçaldıb məsxərəyə qoyduğunu görməmişikmi?
Sual budur: Bəhreyn Daxili İşlər Nazirliyinin təhlükəsizlik otağı ABŞ hərbi mövcudluğunun davam etdirilməsinin faydası barədə cavab verə bilərmi — xüsusilə də Bəhreyn torpaqlarından qonşu müsəlman ölkəsinə hücum üçün istifadə olunması nəticəsində ölkənin üzləşdiyi saysız‑hesabsız zərərlərdən sonra? Şübhəsiz ki, Tramp ABŞ hərbi bazasının vurduğu zərərlərin maliyyə kompensasiyasını Bəhreyn büdcəsindən tələb edəcək; elə bir büdcə ki, vergilərin artırılması və daxili təhlükəsizlik mühasirəsini gücləndirmək üçün dəli‑divanə hərbi xərclər də daxil olmaqla, düşüncəsiz siyasətlər nəticəsində iqtisadi uğursuzluğun davam etməsi üçün fürsət gözləyir.
ABŞ‑ın Bəhreyndə hərbi mövcudluğu ilk dəfə İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Britaniya obyektlərindən istifadə etməklə quruldu və Bəhreyn müstəqillik əldə etdikdən sonra da hərbi əməkdaşlıq davam etdi. 1995‑ci ildən etibarən isə Beşinci Donanmanın daimi qərargahına çevrilərək ABŞ‑ın regiondakı ən mühüm hərbi təsir alətlərindən biri oldu.
Bununla belə, bu mövcudluq 1940‑cı illərdən bəri siyasi və hərbi dəyişikliklərə məruz qalıb və 1991‑ci ildə İraqla müharibə regiondakı bu hərbi mövcudluğun formasının dəyişməsinə təsir edib. Bu o deməkdir ki, bu mövcudluq qiymətləndirilə bilən bir mövcudluqdur.
Bu, ABŞ‑ın İkinci Dünya Müharibəsindən bəri yüzlərlə hərbi baza yaratmaq, onları döyüş əməliyyatlarını dəstəkləmək, hərbi güc nümayiş etdirmək, düşmənləri çəkindirmək və milli maraqlarını, strateji və təhlükəsizlik hədəflərini qorumaq üçün istifadə etmək siyasətindən ayrılmazdır.
ABŞ Konqresinin Tədqiqat Xidmətinin 2024‑cü ilin iyulunda dərc etdiyi hesabat göstərir ki, ABŞ ordusu dünyanın 51 ölkəsində 128‑dən çox hərbi bazaya sahibdir və ya onlardan istifadə edir. ABŞ və işğalçı İsrail rejimi tərəfindən İran İslam Respublikasına qarşı başlanan bu təcavüzkar müharibə bölgəmizdə ABŞ hərbi mövcudluğuna son qoymaq üçün bir fürsət olmalıdır — xüsusilə də bu mövcudluq müstəmləkəçi layihələrə, regionun parçalanmasına və “Böyük İsrail” layihəsinə xidmət etdiyi üçün.
1992‑ci ildə etirazların güclənməsi və ictimai təzyiqin siyasi elitalar üzərində artması nəticəsində Filippin parlamenti müqavilənin uzadılmasını rədd etməyə və ABŞ hərbi bazasını bağlamağa məcbur oldu; halbuki Filippin ABŞ hökumətinin müttəfiqidir və danışıqlara əsaslanan suverenliyə doğru irəliləyirdi.
Bundan əlavə, belə bir hərbi mövcudluğun yaratdığı böhranlardan sonra İspaniya, Ekvador və Özbəkistan da daxil olmaqla bir sıra ölkələrdə ABŞ hərbi iştirakının müxtəlif dərəcələrdə azaldılması təcrübəsi fərqli olmuşdur. Bəhreyn isə xüsusilə, ümumilikdə isə Fars körfəzi bölgəsi bu qaydadan istisna deyil; artıq vaxt yetişib ki, bu bazalar bölgəmizi tərk etsin.
Bəhreyn İnsan Haqları Assosiasiyasının sədri Baqir Dəruvişin qələmindən
4342849
