امامزاده سيدمحمد گنبد خشتی؛ قديمی‌ترين بنای مشهد پس از حرم رضوی

گروه اجتماعي: امام‌زاده سيدمحمد گنبد خشتی، قديمی‌ترين بنای مشهد بعد از حرم رضوی به شمار مي‌رود كه در يكی از گذرگاه‌های قديمی اين شهر در فاصله حدود 500 متری شمال حرم‌ رضوی در كوچه‌ای با همين نام قرار دارد.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خراسان رضوی، به نقل از روابط عمومی اداره كل اوقاف و امور خيريه خراسان رضوی، بنای امام‌زاده سيد محمد معروف به گنبد خشتی كه در آغاز دارای گنبدی خشت‌پوش بوده  از زيارتگاه‌های مهم مشهد است كه در يكی از گذرگاه‌های قديمی اين شهر منشعب از ميدان طبرسی به نام چهارسوق نوغان در فاصله حدود 500 متری شمال حرم‌ رضوی در كوچه‌ای با همين نام قرار دارد.

اين بنا مدفن «امير سلطان غياث‌الدين محمدبن امير طاهر موسوی» از سادات مشهور شهر مشهد است كه نسب شريفش با 17 واسطه به امام موسی‌بن‌جعفر(ع) می‌رسد، برروی سنگ‌مزار اين بزرگوار اين‌چنين كتيبه شده است: «مرتضی، اعظم‌سلطان‌النقباء، غياث‌الدنيا والدين، امير سلطان محمدبن سلطان‌النقباء بدر المله و الدين طاهر...» و در ادامه تاريخ وفاتش «رمضان‌المبارك سال 832ه.ق» آمده است.

جايگاه اجداد وی بسيار متعالی بوده و اشخاص دارای نفوذی بوده‌اند به‌نحوی كه در سده پنجم تا نهم هجری اداره اصلی حرم حضرت رضا(ع) را به عهده داشته‌اند، به‌همين علت نام آن‌ها برروی بيشتر اشيای تاريخی آستان‌ قدس‌ رضوی مانند كاشی‌های سنجری، سنگاب‌ خوارزمشاهی و درِ مسجد بالاسر كتيبه شده‌ است.

ايشان در قرون هفتم تا نهم هجری نقيب سادات شهر مشهد و در سده نهم تا يازدهم هجری از جمله بزرگان اين شهر بوده‌اند، مقبره مشهور به گنبد خشتی احتمالاً هم‌زمان با درگذشت سلطان‌محمد احداث‌شده و متعلق به دوره‌تيموری است بنابراين قديمی‌ترين بنای بر جای‌ مانده از سادات موسوی مشهد پس از حرم‌ مطهر است.

اين بنا شامل يك سرداب، يك چهارطاقی چهار ايوانه بر روی سرداب و يك گنبد ساقه‌دار برفراز آن است، كل بنا از آجر و گچ ساخته شده و گنبد آن دوپوششه و داخل بنا مزين به مقرنس‌های گچی بسيار زيباست.

فضای ورودی بنا از ضلع جنوبی آن وارد رواقی چهارضلعی می‌شود و سپس به محوطه اصلی، با چهار شاه‌نشين منتهی می‌شود.

در زمان احداث بنا، (سوره مُلك) با خط خوش ثلث در زير پوشش داخلی، كتيبه و لبه‌های چهار ايوان نيز با سوره واقعه به قلم شيوای ريحان آراسته شده‌ است.

بنا بر شواهد، گنبد خشتی در زمان قاجار مرمت و فضای داخلی آن با نقاشی و كتيبه مزين شده‌ است اما در سال 1380 تزيينات مزبور بازپيرايی و نقوش و كتيبه‌های اصلی آن تثبيت و احيا شد.

امامزاده سيد محمد نزد مردم مشهد، به ويژه بانوان اين شهر از احترام و جايگاه خاصی برخوردار است.