هشدارهایی درباره زیست مجازی کودکان ایرانی

به گزارش ایکنا به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز ملی فضای مجازی، در این نشست، تازه‌ترین داده‌ها درباره میزان و نحوه استفاده کودکان و نوجوانان از دستگاه‌های هوشمند و اینترنت و نقش والدین در مدیریت زیست مجازی فرزندان ارائه و بررسی شد.

این پیمایش به سفارش دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی و توسط مؤسسه پژوهشگران خبره پارس دانشگاه تهران، در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ و در سطح ملی انجام شده است. داده‌های مربوط به زیست مجازی کودکان و نوجوانان نیز براساس مشاهدات و پاسخ‌های والدین گردآوری شده است.

در بخش کارشناسی نشست، سادات با اشاره به پیامد‌های استفاده افراطی کودکان از رسانه‌ها، اختلال در خواب، کاهش تمرکز و افزایش رفتار‌های بیش‌فعالانه را از جمله آثار آن دانست و بر فراهم‌کردن جایگزین‌های حضوری برای بازی و سرگرمی کودکان تأکید کرد.

مدرسی نیز با تأکید بر اهمیت زیست مجازی کودکان و نوجوانان، گفت برخی عادت‌های رفتاری مرتبط با فضای مجازی حتی پیش از دو سالگی در کودکان شکل می‌گیرد و ازاین‌رو، چاره‌اندیشی در این زمینه باید از بدو تولد آغاز شود.

مهدی‌زاده نیز با بیان اینکه بخشی از آسیب‌های بروز‌یافته در فضای مجازی ریشه در مسائل تربیتی دارد، ایجاد نظام تربیتی متناسب با شرایط روز را در کنار مدیریت آسیب‌های این فضا ضروری دانست.

نتایج پیمایش نشان می‌دهد؛ نزدیک به ۹۰ درصد کودکان و نوجوانان ۶ تا ۱۵ سال از تلفن همراه هوشمند، تبلت یا لپ‌تاپ استفاده می‌کنند و ۸۵ درصد از کاربران این دستگاه‌ها نیز به اینترنت متصل می‌شوند. میانگین سن برخورداری از دستگاه هوشمند شخصی در این گروه ۹.۸ سال گزارش شده است. همچنین از هر چهار کودک زیر پنج سال، حدود یک نفر از اینترنت استفاده می‌کند؛ موضوعی که از گسترش استفاده از اینترنت در سنین پیش از دبستان حکایت دارد.

براساس گزارش والدین، استفاده طولانی‌تر از دستگاه‌های هوشمند با افت تحصیلی و بی‌نظمی در انجام تکالیف همراه بوده است. مواجهه با محتوای نامناسب، آسیب به سلامت جسمی و روانی، اتلاف وقت و وابستگی به فضای مجازی نیز از مهم‌ترین نگرانی‌های خانواده‌ها درباره نحوه استفاده فرزندان عنوان شده است.

یکی دیگر از یافته‌های مهم این پژوهش، شکاف میان آگاهی و اقدام والدین است؛ به‌گونه‌ای که با وجود آگاهی خانواده‌ها از مخاطرات فضای مجازی، استفاده از ابزار‌های تخصصی نظارت بر فعالیت فرزندان همچنان محدود است. ازاین‌رو، اطلاع‌رسانی و هشدار به‌تنهایی کافی نیست و والدین به آموزش مهارت‌ها و آشنایی با ابزار‌های کاربردی نیاز دارند.

یافته‌های پژوهش همچنین از ارتباط عواملی مانند سطح تحصیلات، پایبندی خانواده‌ها به ارزش‌های دینی، میزان وابستگی والدین به اینترنت و سن فرزند با چگونگی شکل‌گیری زیست مجازی کودکان و نوجوانان حکایت دارد؛ گرچه اظهار نظر قطعی در این زمینه نیازمند انجام پژوهش‌های بیشتر دانسته شده است.

در جمع‌بندی این پیمایش، بازه سنی ۹ تا ۱۲ سالگی به‌عنوان زمان طلایی جهت‌دهی به زیست مجازی فرزندان معرفی شده است؛ زیرا با افزایش سن، رفتار‌های پنهانی فرزندان بیشتر و امکان نظارت والدین محدودتر می‌شود. تقویت مهارت‌های والدین و هدایت نوع استفاده فرزندان، به‌جای تمرکز صرف بر محدودکردن زمان حضور آنان در فضای مجازی، از دیگر نکات مورد تأکید این پژوهش است.