تواضع و فروتنی نخستين نشانه بندگی است
تواضع و فروتنی ويژگی بندگان خاص خداوند است كه در جان و روح آنها نفوذ كرده است، تواضع و فروتنی كليد ايمان است و غرور سرچشمه آلودگی به انواع گناهان است.
گروه اجتماعی: تواضع و فروتنی ويژگی بندگان خاص خداوند است كه در جان و روح آنها نفوذ كرده است، تواضع و فروتنی كليد ايمان است و غرور سرچشمه آلودگی به انواع گناهان است.
دعای روز پانزدهم ماه رمضان به اين ويژگی برجسته بندگان خاص خداوند اشاره دارد كه «اللهمّ ارْزُقْنی فيهِ طاعَةَ الخاشِعين و اشْرَحْ فيهِ صَدْری بإنابَةِ المُخْبتينَ بأمانِكَ يا أمانَ الخائِفين؛ خدايا در در اين ماه طاعت فروتنان را نصيبم كن، و سينهام را براى انابه همانند بازگشت خاضعان باز كن به امان دادنت اى امانده هراسندگان».
نخستين نشانه بندگی تواضع و فروتنی است
در آيه 63 سوره فرقان آمده است: «وَ عِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ یَمْشونَ عَلى الاَرْضِ هَوْناً وَ إِذَا خَاطبَهُمُ الْجَهِلُونَ قَالُوا سلَماً؛ بندگان خاص خداوند رحمن آنهايي هستند كه با آرامش و بىتكبر بر زمين راه مىروند و هنگامى كه جاهلان آنها را مخاطب سازند به آنها سلام مى گويند». آيه بيان میكند كه بندگان خاص خداوند رحمان كسانى هستند كه با آرامش و بىتكبر روى زمين راه مىروند.
تواضع كليد ايمان است در حالى كه غرور و كبر كليد كفر محسوب مىشود. آيات قرآن به طور مکرر اشاره میكنند كه متكبران مغرور حتى حاضر نبودند به سخنان رهبران الهى گوش فرا دهند، حقايق را به باد مسخره مىگرفتند، و ديد آنها فراتر از نوك بينى آنها نبود، آيا با اين حالت كبر ايمان آوردن امكانپذير است؟! آری! مؤمنان بنده خداوند رحمان هستند و نخستين نشانه بندگى همان تواضع است. تواضعى كه در تمام ذرات وجود آنان نفوذ كرده و حتى در راه رفتن آنها آشكار است.
البته تواضع در راه رفتن به اين نيست كه سست و بىرمق گام بردارند، از امام صادق(ع) مىخوانيم كه در تفسير اين آيه فرمود: و الرجل يمشى بسجيته التى جبل عليها، لا يتكلف و لا يتبختر؛ منظور اين است كه انسان به حال طبيعى خودش راه برود و تكلف و تكبر در آن نداشته باشد.
بنابراين كيفيت راه رفتن به تنهایى مطرح نيست، بلكه دريچهاى است براى پى بردن به وضع روحيات يك انسان و در حقيقت آيه اشارهاى به نفوذ روح تواضع و فروتنى در جان و روح عباد الرحمان مىكند.
دومين وصف بندگان خاص خدا در اين آيه، حلم و بردبارى است؛ قرآن در ادامه همين آيه مىگويد: و هنگامى كه جاهلان آنها را مورد خطاب قرار مىدهند و به جهل و جدال و سخنان زشت مىپردازند در پاسخ آنها سلام مىگويند.
«وَ لا تَمْشِ فى الاَرْضِ مَرَحاً إِنَّك لَن تخْرِقَ الاَرْض وَ لَن تَبْلُغَ الجِْبَالَ طولاً؛ روى زمين با تكبر راه مرو، تو نمىتوانى زمين را بشكافى و طول قامتت هرگز به كوهها نمىرسد؟»، (سوره اسراء آيه 37).
متكبر مباش !
افراد متكبر و مغرور غالبا به هنگام راه رفتن پاهاى خود را محكم به زمين مىكوبند تا مردم را از آمد و رفت خويش آگاه سازند، گردن به آسمان مىكشند تا برترى خود را به پندار خويش بر زمينيان مشخص سازند! ولى قرآن مىگويد: آيا تو اگر پاى خود را به زمين بكوبى هرگز مىتوانى زمين را بشكافى يا ذره ناچيزى هستى بر روى اين كره عظيم خاكى. همانند مورچهاى كه بر صخره بسيار عظيمى حركت مىكند و پاى خود را بر آن صخره مىكوبد و صخره بر حماقت و كمى ظرفيتش مىخندد.
پس صفات درونى انسان، هر چه باشد خواه و ناخواه خود را در لابلاى اعمالش نشان مىدهد، در طرز راه رفتنش، در نگاه كردنش، در سخن گفتنش و در همه كارش. به همين دليل تا به كوچكترين پديدهاى از اين صفات در اعمال برخورديم بايد متوجه شويم كه خطر نزديك شده و آن خوى مذموم در روح ما لانه كرده است و فوراً به مبارزه با آن برخيزيم و غرور سرچشمه بيگانگى از خدا و خويشتن، اشتباه در قضاوت، گم كردن راه حق، پيوستن به خط شيطان و آلودگى به انواع گناهان است.
در سيره پيامبر(ص) مىخوانيم: هرگز اجازه نمىداد به هنگامى كه سوار بود افرادى در ركاب او پياده راه بروند، بلكه مىفرمود: شما به فلان مكان برويد و من هم مىآيم و در آنجا به هم مىرسيم، حركت كردن پياده در كنار سواره سبب غرور سوار و ذلت پياده مىشود؛ بر روى خاك مىنشست و غذاى ساده همچون غذاى بردگان مىخورد. در حالات امام على(ع) نيز مىخوانيم كه او براى خانه آب مىآورد و گاه منزل را جارو مىكرد. در تاريخ امام مجتبى(ع) مىخوانيم كه با داشتن مركبهاى متعدد، بيست مرتبه پياده به خانه خدا مشرف شد و مىفرمود: من براى تواضع در پيشگاه خدا اين عمل را انجام مى دهم. (تفسير نمونه)
