ابن‌الرضا(ع)؛ احياگر انديشه امامت

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خراسان جنوبی، امام نهم كه نامش محمد و كنيه‌اش ابوجعفر و لقب وی تقی و جواد است، در ماه رمضان سال 195 ه.ق‌ در شهر مدينه ديده به جهان گشود، مادر او سبيكه نام دارد كه از نظر فضائل اخلاقی در درجه والايی قرار داشت و برترين زنان زمان خود بود، به‌طوری‌كه امام رضا(ع) از او به بانويی منزه و پاكدامن و بافضيلت ياد می‌كرد.

ما شيعيان باور داريم كه خداوند، امام را منصوب می‌كند، زيرا او مصالح بندگان خود را بهتر می‌داند، بی‌ترديد امامت، استمرار خط نبوت است، خداوند كه انسان را برای پيمودن راه كمال و سعادت آفريده، همان‌گونه كه بايد برای ارائه‌ طريق و رسيدن به مطلوب، پيامبرانی را مبعوث كند، لازم است برای تداوم اين راه بعد از رحلت پيامبران، جانشينان معصومی را قرار دهد، زيرا عقل انسان‌ها به تنهايی برای تشخيص تمام عوامل و اسباب پيشرفت و كمال، كافی نيست.

تشكيل حكومت الهی از طريق امامان معصوم(ع) انجام می‌شود

از طرف ديگر، تشكيل حكومت الهی كه انسان را به تمام اهداف مورد نظر برساند، فقط از طريق پيشوايان معصوم(ع) امكان‌پذير است، زيرا حكومت‌های انسانی، هميشه در مسير منافع مادی افراد يا گروه‌های خاص سير كرده‌اند، بنابراين پيامبر اسلام(ص) به دستور خدا امامان دوازده‌گانه را بعد از خود امام و پيشوا معرفی كرده است، اين امور نشان می‌دهد كه امام جواد(ع) لايق‌ترين و شايسته‌ترين فرد برای رهبری بوده است.

بی‌ترديد واگذاری منصب امامت لياقت و شايستگی را می‌طلبد، اين شايستگی را هر كسی داشته باشد خداوند مقام امامت را به او عنايت می‌كند، بنابراين شخصيت امام جواد(ع) به‌گونه‌ای بود كه فضائل و ابعاد شخصيت او اعجاب دانشمندان اسلامی، اعم از شيعه و سنی را برانگيخت و آنان امام را شايسته خلافت دانستند، برای نمونه، ابن جوزی می‌گويد: « او در علم و تقوا و زهد و بخشش، بر روش پدرش بود.»

تولد امام جواد(ع) در شرايطی صورت گرفت كه خير و بركت خاصی برای شيعيان به ارمغان آورد، زيرا عصر امام رضا(ع)، عصر ويژه‌ای بود و حضرت در تعيين جانشين خود، با مشكلاتی مواجه شد كه در عصر امامان قبلی، بی‌سابقه بوده است، از يك سو پس از شهادت امام كاظم(ع) گروهی به نام واقفيه بر اساس انگيزه‌های مادی، امامت حضرت رضا(ع) را انكار كردند و از سوی ديگر، امام رضا(ع) تا حدود 47 سالگی فرزند نداشتند و چون احاديث رسيده از پيامبر(ص) حاكی بود كه امامان دوازده نفرند، فقدان فرزند برای امام رضا(ع)، هم امامت خود آن حضرت و هم تداوم آن‌را زير سؤال می‌برد و واقفيه اين موضوع را دست‌آويز قرار داده بودند، بنابراين تولد بابركت امام جواد(ع) علاوه بر تقويت شيعيان، دليل مهم ديگری نيز برای رهبری او شد.

ما شيعيان باور داريم كه ائمه اطهار(ع)، معصوم‌اند و رفتار و گفتار آنان حجت می‌باشد، بنابراين اگر آنان كسی را امام معرفی كردند بی‌ترديد او امام است، برخی از امامان، هم امام جواد(ع) را رهبر و پيشوا معرفی كرده‌اند و هم شبهه خردسال‌بودن او را مطرح و جواب داده‌اند، افزون بر آن، از اين طريق نيز درصدد فرهنگ‌سازی بودند تا افكار عمومی را آماده پذيرش امامت امام جواد(ع) كنند.

يكی از دلايل مهم اثبات امامت، انجام دادن وظايف می باشد

يكی از دلايل مهم اثبات امامت، انجام دادن وظايف می باشد، بدين معنا كه اگر كسی توانست رسالتی را كه برعهده ‌امام گذاشته شده است انجام دهد او امام است، حال خردسال باشد يا بزرگسال، امام جواد(ع) در انجام رسالت امامت، موفق بود، او مانند ساير امامان، به هدايت و رهبری مردم پرداخت و در قالب‌های مختلف به سؤالات و مشكلات سياسی، اجتماعی و فرهنگی آنان رسيدگی كرد، به‌گونه‌ای كه در مدت امامت او كسی به رهبری‌اش اعتراض نكرد، افزون بر آن، رهبری مدبرانه و حكيمانه او تعجب همگان را برانگيخت، آنانی كه رهبری امام را زيرسؤال برده بودند از ايده و تفكر خود پشيمان شدند.

يكی از ابعاد بزرگ زندگی ائمه، بعد فرهنگی آنان است، اين پيشوايان هر كدام در عصر خود فعاليت فرهنگی داشته، شاگردانی تربيت می‌كردند و دانش‌های خود را به كمك آنان در جامعه منتشر می‌كردند، اما شرايط اجتماعی و سياسی زمان آنان يكسان نبوده است، مثلاً در زمان امام باقر(ص) و امام صادق(ع) شرايط اجتماعی، مساعد بود و به همين دليل تعداد شاگردان و راويان حضرت صادق(ع) بالغ بر چهارهزار نفر می‌شد، ولی از دوره امام جواد تا امام عسكری(ع) به‌دليل فشارهای سياسی و كنترل شديد از طرف حكومت، شعاع فعاليت آن‌ها بسيار محدود بود و از اين نظر تعداد راويان و پرورش يافتگان مكتب آنان نسبت به زمان حضرت صادق(ع) كاهش يافت.

بيان احكام، پاسخ‌گويی به سؤالات و شبهه‌زدايی؛ از وظايف اصلی امام نهم

يكی از وظايف بسيار مهم امام، بيان احكام و پاسخ‌گويی به سؤالات مردم و شبهه‌زدايی است و امامان(ع) در قالب‌های مختلف، به اين وظيفه عمل می‌كردند، از سوی ديگر، اگر كسی در بيان احكام دچار اشتباه می‌شد، آن را برطرف می‌كردند، امام جواد(ع) در اين زمينه بسيار موفق بود، او با بيان احكام و معارف دينی و جواب پرسش‌ها و رفع شبهات، هم وظيفه امامت را خوب انجام می‌داد و هم جايگاه امامت خود را تثبيت كرد، به‌گونه‌ای كه اين امر موجب اطمينان شيعيان گرديد، زيرا علی‌رغم دلايل و شواهد متعدد برای اثبات امامت امام جواد(ع)، برخی از بزرگان و علمای شيعه اختلاف داشتند و سن ابوجعفر را برای رهبری كم می دانستند. از اين‌رو شيعيان در ساير شهرها متحير شدند.

در عصر امام جواد(ع) شرايط به‌گونه‌ای بود كه وی نمی‌توانست قيام مسلحانه انجام دهد اما از راه‌های گوناگون مشروعيت حكومت را زير سؤال برده و شيعيان خود را حفظ می‌كرد، آن حضرت به شيعيان دستور داده بود كه در حكومت نفوذ كنند، اين امر موجب می‌شود كه او از سياست‌های ظالمانه حكومت عليه شيعيان آگاه شود و در اين باره تصميم بگيرد.

امام جواد(ع) در انجام رسالت امامت، موفق بود، او مانند ساير امامان، به هدايت و رهبری مردم پرداخت و در قالب‌های مختلف به سؤالات و مشكلات سياسی، اجتماعی و فرهنگی آنان رسيدگی نمود، به‌گونه‌ای كه در مدت امامت او كسی به رهبری‌اش اعتراض نكرد. افزون بر آن، رهبری مدبرانه و حكيمانه او تعجب همگان را برانگيخت.