درس «فقه فناوریهای نوين» آغاز شد
نخستين جلسه درس «فقه فناوریهای نوين» در سال تحصيلی جديد به مقدماتی در باب سهم فقه در تأسيس و توسعه زندگی اسلامی ـ ايرانی در روزگار كنونی اختصاص يافت.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، «فقه فناوریهای نوين» عنوان يكی از حلقههای دروس حوزوی تشكيل شده در قم است كه همزمان با آغاز سال تحصيلی جديد، مجدداً تشكيل و سی و سومين جلسه پياپی آن برگزار شد.
حجتالاسلام والمسلمين حميد شهرياری كه در سال تحصيلی گذشته اين سلسله جلسات درسی را به موضوعشناسی فنی و فقهی فناوریهای نوين و مسائل بنيادیتری مانند «حسن و قبح» اين فناوریها اختصاص داده بود، مباحث سال تحصيلی جديد را با بحثی فقهی پيرامون «حريم خصوصی در فناوریهای اطلاعات و ارتباطات» پی گرفته است.
مباحث مقدماتی اولين جلسه در سال جديد، پيش از ورود به بحث پيرامون حريم خصوصی، موضوعی مقدماتی بود كه به سهم فقه و فقها در تأسيس سبك زندگی اسلامی و ايرانی اختصاص داشت.
مدرس «فقه فناوریهای نوين» در اين باره با برشمردن مصاديقی از تلاش فقهای متقدم برای استخراج احكام انواع مسائل و مستحدثات زمانه آنها بر تجديد برخی از اين نيازها تأكيد كرد و افزود: «فناوری، حيات انسانها را در اجتماع كنونی دچار تغييراتی بنيادين كرده و بر روی زندگی بشر و سبك زندگی او تأثيرات متقابل مثبت و منفی داشته است. اين تأثيرات بسته به مقدار و چگونگی استفاده ما متغير بوده است. گاهی نيز كاربرد و استفاده ما تعيينكننده نبوده بلكه ما خواسته يا ناخواسته در معرض فناوری قرار گرفتهايم.
وی افزود: فناوری در عرصههای مختلف، سبك زندگی ما را تغيير داده است از آن جمله میتوان به عرصههای كشاورزی، صنعت، جنگ، حمل و نقل، اطلاعات، سلامت و ارتباطات اشاره كرد. فناوری گاهی در عوامل اجتماعی ديگری تأثير گذاشته كه آنها هم بر سبك زندگی ما تأثير دارند. مثل توليدات رسانه كه در حال حاضر با سهولت بيشتری به دست ما میرسد و خود اين امر، سبب تغييرات گسترده در سبك زندگی ما شده است.
حجت الاسلام والمسلمين شهرياری در ادامه اين جلسه با ذكر اينكه «فقه در باب رفتارهای اختياری انسان بحث میكند» به طرح اين پرسش پرداخت كه «حالا سهم فقها در ارزشگذاری شئون زندگی جديد چيست؟ و حوزهها چگونه میتوانند برای زيستن مؤمنانه در دنيای جديد به تعيين و باببندی رفتارها، مناسبات و ويژگیهای زندگیهای نو دست بزنند و اقسام احكام پنجگانه واجب، مستحب، حرام، مباح و مكروه را متناسب با موضوعات روز صادر كنند؟»
اين محقق و پژوهشگر علوم اسلامی تصريح كرد: حجم آراء و فتاوای مبتنی بر اين موضوعات جديد و عمدتاً تكنولوژيك، تناسبی با توسعه و گسترش اين فناوریها ندارد و توليدات فقهی ما در برخی از اين زمينههای جديد، ورود نكرده است. لذا ممكن است گاهی هم قوانين مرتبط با اين حوزههای جديد بدون التفات حداكثری و موضوعشناسی همه جانبه فقهی و اخلاقی، تدوين شوند.
وی تأكيد كرد: وقتی مرحوم علامه حلی 700 سال پيش در كتاب قواعد خود به اقسام اجاره میپردازند، شايعترين اقسام مسائل روزگار ايشان عبارتند از اجير كردن انسان برای كاری، اجاره ملك و زمين و سوم اجاره چهارپايان و فروع ذيل هر يك از اينها. معلوم است كه اجير كردن فردی برای شير دادن فرزند يا برخی مسائل چهارپايان در روزگار ما مصداقی ندارند يا بايد بازتعريف شوند. لذا روشن است كه صرفاً با احكام و دستورات فقهی روزگار ايشان نمیتوان تمام شئون جامعه امروز را مديريت كرد و سبك زندگی اسلامی متناسب با نيازهای امروز را شكل داد.
استاد حوزه و دانشگاه در نتيجهگيری بحث خود با تأكيد بر دو نكته در تلاش محققان حوزه برای استنتاج احكام مبتلابه زندگی در جوامع نوين، افزود: اولاً فروع ذكر شده در متون متقدم فقه برای تشريح احكام و مسائل امروز ما لازمند ولی كافی نيستند، ثانياً موضوعشناسی زندگی جديد، يك اصل اساسی در استخراج احكام مبتنی بر وحی و سنت معصومين(ع) است و برای تدوين سبك زندگی اسلامی ـ ايرانی در زمان حاضر نيازمند شناخت زمان خود هستيم، شناخت اموری كه در جريانند و سبك زندگی جامعه كنونی ما را شكل میدهند.
درس «فقه فناوریهای نوين» كه در سال تحصيلی پيش رو به فقه فناوریهای اطلاعات و ارتباطات اختصاص دارد، ساعت 8 صبح دوشنبهها در مركز تحقيقات كامپيوتری علوم اسلامی در شهر مقدس قم با حضور طلاب و محققان حوزه و ساير علاقهمندان برگزار میشود.
