تمام خوش اخلاقی در یک آیه

خداوند در آیه 199 سوره اعراف می‌فرماید: «خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ؛ گذشت پیشه کن و به [کار] پسندیده فرمان ده و از نادانان رخ برتاب». این آیه با تمام سادگی و فشردگی، همه اصول اخلاقی را در بردارد. هم اخلاق فردی که می‌فرماید: «الْعَفْوَ»، هم اخلاق اجتماعی که می‌فرماید: «وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ»، هم رفتار با دوست که می‌فرماید: «عَفْوَ»، هم رفتار با دشمن که می‌فرماید:«أَعْرِضْ» و هم زبانی که می‌فرماید: «وَأْمُرْ».

تفسیر این آیه کوتاه به این حد نیز محدود نیست، چرا که این آیه هم برای رهبر، هم برای امت و هم برای تمامی زمان‌ها دستور اخلاقی داده است به نحوی که امام صادق(ع) فرمودند: در قرآن آیه‌ای جامع‌تر از این آیه در مکارم اخلاق نیست.

البته باید متذکر شد که عفو در مسائل شخصی است، نه در حق‌الناس و بیت‌المال.

 وقتی این آیه بر پیامبر(ص) نازل شد ایشان از جبرئیل توضیح و شیوه عمل به این آیه را درخواست کرد و جبرئیل پیام آورد که: «تَعفُو عمّن ظلمک، تُعطی مَن حَرمک، تَصِل مَن قطعک؛ از کسی که به تو ظلم کرده درگذر، به کسی که تو را محروم کرده عطا کن و با کسی که با که با تو قطع رابطه کرده است، ارتباط برقرار کن. (تفسیر مجمع‌البیان؛ بحار جلد 75، صفحه 114).