مردم در مواجهه با حدیث ضعیف به عالمان این فن مراجعه کنند

حجت‌الاسلام والمسلمین حسن‌رضا رضایی، مدیر گروه علوم قرآن و حدیث مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، در خصوص عوامل جعل حدیث گفت: در حدیث ثقلین پیامبر اکرم(ص) دو عامل تمسک به قرآن و اهل‌ بیت(ع) را موجب رستگاری امت اسلام دانسته‌اند. اما عده‌ای در طول تاریخ با جدایی انداختن میان این دو منبع تلاش کردند مانع رستگاری مسلمانان شوند.

وی ارائه تفسیرهای ناروا از آیات قرآن و آلایش‌های حدیثی را در این راستا ارزیابی کرد و با اشاره به عوامل آلایش‌های حدیث گفت: منظور از آلایش حدیث اموری است که سند و متن آن‌ها را با مشکل مواجه کرده است که منع از تدوین حدیث پس از وفات پیامبر(ص)، ورود احادیث خرافی و جعل حدیث از مهم‌ترین‌ آن‌ها بوده است.

تا زمان عمر بن عبدالعزیز نوشتن احادیث ممنوع بود

رضایی در توضیح عامل منع از تدوین حدیث عنوان کرد: در زمان حیات پیامبر(ص)، مسلمانان اهتمام زیادی به حفظ و نوشتن احادیث داشتند. اما پس از وفات ایشان خلفا از نوشتن حدیث جلوگیری به‌عمل آوردند و این امر تا زمان عمر بن عبدالعزیز ادامه یافت اما میان شیعه تدوین حدیث جریان یافت.

مدیر گروه علوم قرآن مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم با اشاره به آثار منع از تدوین حدیث بر احادیث، گفت: محروم ماندن مسلمانان از اهل بیت(ع)، اختلاف بین مسلمانان، فراموشی بسیاری از روایات، رواج اسرائیلیات و فراهم شدن زمینه‌های دست بردن در روایات در اثر فراموشی و اشتباه از جمله این آثار است.

این محقق علوم دینی اظهار کرد: جعل حدیث عامل دیگر آلایش است که در زمان پیامبر(ص) نیز از سوی عده‌ای صورت می‌گرفت از این رو در روایات است که پیامبر(ص) درباره این افراد فرمودند: هر کسی از روی عمد به من دروغ نسبت دهد جایگاه او پر از آتش است.

دشمنی با اسلام؛ از علت‌های جعل حدیث

وی با برشماری برخی از مهم‌ترین اسباب جعل حدیث گفت: یکی از این انگیزه‌ها، دشمنی با اسلام است؛ دشمنان اسلام با گسترش این دین و ناتوانی در مقابله با آن برای انتقام با ساختن احادیث جعلی، دشمنی خود را نشان دادند. انگیزه‌های سیاسی از اسباب دیگر وضع حدیث است با این توضیح که حکامی که به ناحق به خلافت رسیده بودند برای مشروعیت‌بخشی به قدرت خود به جعل حدیث اقدام کردند. این امر در زمان حکومت امویان رواج بسیاری یافت.

این قرآن‌پژوه اضافه کرد: همچنین برخی با انگیزه‌های خیرخواهانه به‌منظور تشویق مسلمانان به قرائت قرآن و کارهای خیر و ترک محرمات احادیثی را وضع کردند.

مدیرگروه علوم قرآن مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم به اقدامات صورت‌گرفته برای پالایش احادیث پرداخت و گفت: با توجه به این مسئله و دشوار شدن دستیابی به احادیث صحیح، اقداماتی از جمله معرفی راویان وضع‌کننده حدیث از سوی ائمه(ع)،  تدوین معیارهای شناخت حدیث صحیح از جمله عرضه بر قرآن و سنت قطعی پیامبر(ص) و پیدایش علوم حدیثی همچون علم رجال، شناسایی راوایان حدیث)، علم درایه (بررسی سند و متن حدیث)، علم مختلف الحدیث (احادیث متعارضه و راه‌حل تعارض آن‌ها) صورت گرفت.

مدیرگروه علوم قرآن مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم درباره تکلیف عامه مردم در مواجهه با احادیث ضعیف گفت: بر اساس آیات قرآن کسانی که درباره موضوعی تخصص ندارند باید به اهل فن مراجعه کند: «... فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ؛ ... اگر نمى‏دانید از پژوهندگان کتابهاى آسمانى بپرسید»، (انبیاء/7) از این رو در مواجهه با حدیث ضعیف لازم است به متخصص حدیث مراجعه شود علاوه بر آن جوامع روایی ما نمی‌تواند مرجع صحیح برای جداسازی احادیث قرار گیرد زیرا نویسندگان جوامع روایی در پی جمع‌آوری احادیث بودند نه جداسازی صحیح از ناصحیح. در نتیجه در عصر کنونی باید به سراغ عالمانی برویم که توانایی جداسازی احادیث صحیح را داشته باشند.