انقلاب اسلامی فهم حدیث را به فراتر از برداشتهای فردی توسعه داد
گروه اجتماعی: انقلاب اسلامی، تحولی در رابطه با برداشت از حدیث ایجاد کرد، امروز با توجه به اینکه حکومت اسلامی تشکیل شده است، دریافتهای صرفاً فردی و اخلاقی از روایات به برداشتهای اجتماعی توسعه یافته است.
حجتالاسلام والمسلمین محمدحسین بلک، مدیرکل تبلیغات اسلامی خوزستان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، با بیان نکاتی در خصوص استفاده و بهرهگیری از آیات و روایات گفت: اهمیت استفاده از روایات به جهت حجیت سنت پیامبر(ص) است؛ چرا که در نزد ما شیعیان، کتاب، سنت، عقل و اجماع مستندات حجتهای شرعی هستند.
وی اظهار کرد: نکته دوم که در قرآن کریم آمده آن است که «وَأَنزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ؛ و این قرآن را به سوى تو فرود آوردیم تا براى مردم آنچه را به سوى ایشان نازل شده است توضیح دهى» (نحل/44). بنابراین توجه به احادیث پیامبر(ص) از جهت تبیین احکام الهی منبع با ارزشی است و بر این اساس استفاده از روایات و احادیث اهل بیت(ع) امر قرآن کریم است.
بلک افزود: اما در رابطه با استفاده از روایات سه عنصر مهم و اصلی وجود دارد؛ اول آنکه باید راویان حدیث را بشناسیم این موضوع در علم رجال بهصورت مبسوط بحث میشود و آثار مهم و ارزشمندی مثل کتاب رجال کشی یا قاموسالرجال شیخ شوشتری و بسیاری از منابع دیگر در این زمینه نوشته شده است. نکته دیگر توجه به متن روایات است؛ اگر پی ببریم متن روایات استحکام لازم را ندارد، نشانگر آن است که از معصوم صادر نشده است. یا آنقدر متقن است همچون عبارات نهجالبلاغه که حتی اگر نخواهیم سلسله راویان آن را نگاه کنیم از جملات و کلمات آن، به صلابت و استحکام آن پی میبریم.
روایات ضعیف در مسائل شرعی اعتباری ندارند
مدیرکل تبلیغات اسلامی خوزستان ادامه داد: نکته دیگر این است که روایات در چارچوب مطابقت با قرآن قابل استفاده و معتبر هستند. درباره روایاتی که برای مردم استفاده میکنیم برخی نکات قابل استفاده است؛ اول آنکه روایاتی که در سطوح مردمی استفاده میکنیم غالباً در ابواب اخلاقی هستند و ضعف روایات در باب اخلاقیات موجب نمیشود که قابل بهرهگیری نباشند، چنانکه روایاتی که درباره ادعیه و اعمال مستحبی نقل شده نیز قابل بررسی هستند.
وی در خصوص احادیث مربوط به احکام شریعت، گفت: این مسائل قواعد خاص خود را دارد که باید به آنها عمل کرد و همچنین در مسائل اعتقادی نیز به هر روایتی نمیتوانیم استناد کنیم. بنابراین نوع استفاده از روایات، روایات معتبر است و روایات ضعیف در مسائل اعتقادی و شرعی اعتباری ندارند.
این کارشناس مسائل دینی خاطرنشان کرد: دستهای از روایات در باب ثواب برخی اعمال است و هر شخصی به امید رسیدن به این ثواب آن عمل را انجام دهد، خداوند آن پاداش را به او عطا میکند ولو اینکه حدیث از معصوم صادر نشده باشد. اما نکتهای که در رابطه با استفاده مردم از روایات مهم است، با توجه به گستردگی رسانهها، تشخیص منابع معتبر از عوامل اطمینانآور است. مردم ما میتوانند منابع معتبر را استفاده کنند؛ چراکه منابع ما سرشار از احادیث است اما امروز منابعی هستند که مؤلفان مشخص، عالم و فرهیختهای دارند که پالایش اولیه را انجام دادهاند. بنابراین، افراد در ابتدا باید منابع مورد مطالعه خود را تشخیص دهند تا از روایات معتبر استفاده کنند.
بلک گفت: درباره احادیث مغایر با قرآن کریم، به فرموده خود اهل بیت(ع) نباید به آنها اعتنا و عمل کنیم. اینها هیچ وقت مورد عمل علمای شیعه نبودند. پس یکی از ملاکهای مؤثر برای شاخص بودن روایات و احادیث، مطابقت با قرآن کریم است که در این زمینه تعیینکننده است.
برخی احادیث فراتر از درک عامه هستند
مدیرکل تبلیغات اسلامی خوزستان به ارائه گونههای متفاوتی از حدیث و نحوه تعامل با آنها پرداخت و ادامه داد: یک دسته از روایات را داریم که وقتی مردم به آنها مراجعه میکنند نمیتوانند معنای آنها را درک کنند، پیچیدگیهای خود را دارند و داری ظاهر و باطنی هستند. در این موارد نباید زود روایات را متهم کنیم، بدانیم در جاهایی فهم ما قاصر است. در مقابل برخی روایات باید توقف کنیم؛ چراکه نیاز به بررسیهای عمیقتری درباره آنها داریم.
وی افزود: همچنین برخی از روایات ناظر به زمان خود بودهاند. ممکن است برخی بخواهند آنها را به هر عصری تسری دهند در این صورت ممکن است لغزش به وجود آید. مثل روایاتی که درباره سلاطین آمده و ناظر بر حاکمان ستمگر و ظالم است یا روایاتی داریم که در مذمت «شرطه»(نگهبان، نیروی پلیس) نقل شدهاند که معنی آنها این نیست که نیروی پلیس مذموم است. در گذشته چون شرطه عاملان حکومت جور بودند، ظالم بودند و در این دوره نمیتوان این قشر را مذمت کرد. یا احادیثی مربوط به زنان وجود دارد که زوایایی از مذمت در آنها هست که این احادیث شامل نوع زنان نیست؛ بلکه شامل گروه خاصی از زنان در آن دوره است. امروز نمیشود گفت این احادیث، این انطباق زمانی را دارند. باید در مواجهه با احادیث به این ظرافتها توجه داشته باشیم.
بلک عنوان کرد: آخرین نکته این است که انقلاب اسلامی ما، تحولی در رابطه با برداشت از حدیث ایجاد کرد زمانی که انقلاب اسلامی پیروز نشده بود، احادیث اهل بیت(ع) را بهگونهای میفهمیدیم و امروز دریافتهای بالاتری داریم. امروز با توجه به اینکه حکومت اسلامی تشکیل شده است در رابطه با حقوق و مسائل دیگر، هم در سطوح عالمان و حوزههای علمیه و هم بین مردم تحولی در فهم و برداشت ایجاد شد، به این معنا که پیش از این از روایات صرفاً دریافتهای فردی و اخلاقی داشتند اما اکنون میتوانند از آنها مسائل اجتماعی و حاکمیتی را بفهمند.
