زیارت اربعین در قم بررسی و تبیین شد

 به گزارش خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از قم، در این نشست که یکشنبه شب، اول دی با حضور کارشناسان و صاحب‌نظران حوزه تاریخ اسلام برگزار شد، حجت‎الاسلام والمسلمین محسن الویری، مدرس حوزه ودانشگاه با اشاره به اهمیت کشف دلالت‎های متنی در تاریخ گفت: در بررسی متون تاریخی دینی، می‎توان از درون و یا برون متن به دلالت‎های تاریخی دست یافت و زیارات و ادعیه شیعه دلالت‎‌نامه‎های علمی را در خود جای داده‎‌اند.

وی افزود: زیارت عاشورا را باید از ابعاد خاصی مورد توجه قرار داد، در زیارت عاشورا نام افرادی که در عاشورا چه در بین یاران حضرت و چه در بین دشمنان حضور داشتند به روشنی ذکر شده است که می‌توان از همین متن نیز به شرایط آن زمان پی‎برد.

این مدرس حوزه ودانشگاه یادآورشد: با توجه به این تحلیل درون متنی می‎توان از این ادعا دفاع کرد که این متن از امام محمد باقر(ع) نقل شده است و اگر هم کسی آن را نقد کند باید بپذیرد که این متن دقیقا مختص به همان بازه زمانی بوده است.

وی افزود: اگر به سراغ زیارت اربعین برویم نیز باید به نکاتی پیرامون همین مباحث دقت کنیم؛ نکته اول اینکه زیارت اربعین از امام صادق(ع) و از مجرای صفان بن مهران نقل شده است؛ این زیارت دارای چهار محور عمده است که محور اول آن معرفی امام است. عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) اظهار کرد: این تعریف امامت در زیارت اربعین فرای تعریف امامت در خصوص واقعه کربلا و شخص امام حسین(ع) است؛ در واقع در این زیارت به ابعادی فراتر از عاشورا می‎پردازد؛ اینکه امام ولی، خلیل و برگزیده و فرزند برگزیده خداست و... همه این مباحث در زیارت اربعین به شکل جامع بیان شده است.

وی یادآور شد: دومین بعد از ابعاد این زیارت، تحلیل قیام کربلاست که در این باره به معرفی امام و ویژگی‎های امام حسین(ع) در کربلا می‎پردازد؛ در واقع در این زیارت، امام به بررسی و تحلیل جامعه‎شناختی از دشمنان امام حسین(ع) و دوستان می‌پردازند.

سردبیر فصلنامه‌ تاریخ اسلام، عنوان کرد: سومین بعد از ابعاد چهارگانه این قیام، در واقع موضع گیری در مقابل کسانی است که در مقابل امام حسین(ع) ایستادند ولی نامی از آنان ذکر نشده است.

وی گفت: نگاه به آینده و جایگاه یک شیعه در افق آینده، چهارمین بعد از ابعاد مختلف این زیارت را تشکیل می‏‌دهد؛ در واقع در این دعا یک نوع پیوند ناگسستنی بین امام و جایگاه شیعیان و وظایف آنان در مقابل امام ارایه می‌شود.

الویری بیان کرد: وقتی چنین افقی متصور شد، یک فرد شیعی خود را باید در این افق و مرز بنگرد و به وظایف خود آشنا شود.

وی افزود: این زیارت‌نامه چهار دلالت تاریخی نیز در خود دارد که نخستین آن، آگاهی‎هایی است که از شرایط زمان یزید و واقعه عاشورا در اختیار ما قرار می‎دهد؛ در این دعا به جای پرداختن به ظواهر، امام یک تحلیل جامع از روانشناختی و جامعه شناختی و اعتقادی از آن شرایط در اختیار ما می‎گذارد.

این مدرس حوزه و دانشگاه عنوان کرد: دومین دلالت آن است که یک تحلیل نظری و تئوریک از قیام عاشورا نیز در این زیارت نامه مستتر است که این تحلیل یک تحلیل فراتاریخی است که منظور آن این است که عاشورا در پیوند با مفهوم امامت معنی پیدا کند.

وی گفت: در مقایسه با زیارت عاشورا، مشخص است که در زمان امام صادق(ع) این فهم بیشتر شده و امام راحت تر این تحلیل را ارایه می‎دهند؛ در واقع این آموزه‎ها از سوی همه ائمه به شکل تفصیل و اجمال ارایه می‎شده ولی با توجه به مقتضیات زمان و مکان و مردم این مباحث کم و زیاد شده است.

الویری اظهار کرد: دلالت سوم، این است که این نگاه از بنی امیه فراتر می‎آید و یک گام فراتر از عاشورا جریان حق و باطل را توضیح می‎دهد؛ در واقع اگر در اینجا بتوانیم زمان صدور این زیارتنامه را متوجه شویم گره بزرگی را باز خواهیم کرد چون می‎توان از روی بسیاری از دلالت‎ها به زمان صدور این روایات نیز رسید.

وی گفت: چهارمین دلالت نیز آن است که نشان می‎دهد شاید زمان صدور این زیارت در اواخر بنی امیه و قبل از روی کار آمدن بنی عباس است زیرا امام در اینجا امید به انقلاب و ایجاد روح انقلابی در شیعیان را در مردم می‌‎دمند.