تحقق بانکداری اسلامی با تکامل تدریجی بانکداری بدون ربا میسر می‌شود

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، سیدعباس موسویان، اقتصاددان و برنده جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی برای نظریه‌پردازی در حوزه اقتصاد و بانکداری اسلامی که امروز شنبه 21 دی‌ماه در مراسم تجلیل و دریافت جایزه خود در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به ایراد سخنرانی می‌پرداخت، ضمن تشکر از دست‌اندرکاران برگزاری این مراسم گفت: شاید روا نباشد در محضر استادان خودم سخن بگویم، اما می‌خواهم از این فرصت استفاده کنم و ایده‌ای که در ذهن دارم را طرح کنم تا سرآغازی برای گام‌های بعدی در حوزه اقتصاد اسلامی باشد.

بازتعریف ربا توسط رشیدرضا مورد اقبال واقع نشد

وی عنوان کرد: حدود صد سال از ورود خدمات بانکی به کشورهای اسلامی می‌گذرد و متفکران اسلامی وقتی با این پدیده آشنا شدند با یک دوگانگی مواجه گشتند. از طرفی می‌دیدند که بانک و بانکداری می‌تواند کمک زیادی به آن‌ها و اقتصادشان بکند، اما از سوی دیگر این پدیده اقتصادی آمیخته با ربا بود. در طول این صد سال، اندیشمندان مسلمان راه‌های متعددی را برای حل این معضل پیشنهاد داده‌اند که من به طور خلاصه به برخی اشاره می‌کنم.

این اقتصاددان تصریح کرد: یکی از راه‌ها تجدید نظر در تعریف ربا بود که با تلاش‌های افرادی مانند رشیدرضا صورت گرفت. رشیدرضا می‌خواست با بازتعریف ربا، فرایند عملیات بانکی را توجیه کند و آن را داخل در دایره ربا تلقی نکند، اما این روش مورد قبول واقع نشد.

تبیین حقوقی معاملات بانکی توسط طنطاوی

به گفته موسویان بعد از رشیدرضا، سیدمحمد طنطاوی، متفکر مصری خواست از طریق تبیین حقوقی معاملات بانکی مشکل را حل کند که این راه هم نتوانست مورد پذیرش جهان اسلام واقع شود. در مرحله بعدی برخی از متفکران با تکیه بر نگاه اضطرار و ضرورت خواستند وجود بانک و بانکداری و شیوه سنتی آن را تلطیف و توجیه کنند که این دیدگاه هم موفق نبود.

طرح نظریه بانکداری بدون ربا توسط شهید صدر و نجات‌الله صدیق

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: در حدود ۵۰ سال پیش، شهید صدر(ره) و نجات‌الله صدیق نظریه بانکداری بدون ربا را مطرح کردند که مبتنی بر حذف بهره بانکی بود. تحلیل آنان این بود که مشکل بانکداری غربی در رابطه حقوقی بین بانک‌ها و گیرندگان تسهیلات‌ است و اگر آن را حل کنیم، مشکل حل می‌شود.

برنده جایزه علوم انسانی اسلامی خاطرنشان کرد: این ایده تقریباً جا افتاد و مورد قبول واقع شد و امروزه مدل های بانکداری بدون ربا بر مبنای همین نظریه شکل گرفته است. اما از دو دهه پیش این بحث مطرح شده که بانکداری بدون ربا مناسب است، اما کافی نیست و ما باید به سمت بانکداری اسلامی حرکت کنیم.

پرداختن تئوری تکامل تدریجی بانکداری بدون ربا برای رسیدن به بانکداری اسلامی

موسویان خاطرنشان کرد: بانکداری اسلامی دو تفسیر دارد؛ یکی این‌که اساس را بانکداری غربی بگذاریم و بر اساس همان تکنیک و ابزار سنتی فقط آموزه‌های اسلامی را به شکل ایجابی بازسازی کرده و به کار بگیریم. اما تفسیر دوم این است که بیاییم بر اساس نظام اقتصادی اسلامی یک زیربنا و چارچوبی نو طراحی کنیم تا احکام و اخلاق و عوارض و روابط اسلامی به عنوان یک زیرسیستم از آن نظام کلی گرفته شود و اجرایی شود.

وی افزود: آن‌چه که بنده مطرح کردم این نکته است که اولاً نمی‌توانیم دانش و تجربه بشری در طول تاریخ را نادیده بگیریم و ثانیا باید به آموزه‌های اسلامی هم توجه داشته باشیم؛ پس با توجه به نیازهای جامعه و توانایی بالفعل‌سازی مباحث نظری و کاربردی اقتصاد اسلامی بیاییم یک تئوری تکامل تدریجی بانکداری بدون ربا را به عنوان حداقل‌ها داشته باشیم و در ادامه یک مدل بانکداری اسلامی را طراحی کنیم تا بتوانیم کم کم به بانکداری اسلامی دست پیدا کنیم.

دبیر کمیته فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار در پایان اظهار کرد: باید نظریه تکامل تدریجی بانکداری اسلامی را به عنوان نقطه شروع بانکداری بدون ربا تا رسیدن به بانکداری اسلامی پی‌گیری کنیم.