دین و علم متعلق به دو مرتبه مختلف از آگاهی هستند

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از فارس، بیژن عبدالکریمی، فیلسوف و دانشیار گروه فلسفه دانشگاه آزاد واحد تهران شمال شب گذشته، 11 اسفند در گفتمان دینی «علوم انسانی، امکان یا امتناع» که در دانشگاه شیراز برگزار شد، گفت: باید در ابتدا دو مفهوم را از یکدیگر تمیز دهیم؛ زمانی علم مراد مطلق و معرفت است و این علم را ترجمه knowledge گویند و زمانی می‌گوییم علم science است یعنی علوم تجربی جدید.

وی افزود: زمانی می‌گوییم علم مطلق دانایی است و زمانی علم مراد ما تحولی است که در 40 سال اخیر تحت عنوان science شکل گرفته است.

عبدالکریمی با اشاره به نسبت بین علم و دین اظهار کرد: دین در تمامی 4 مورد نظام تکوین، تاریخ، اجتماع و انسان حرف دارد اما آیا می‌توانیم یک نظام همه‌گیر بر مبنای اسلام، جانشین علوم تجربی جدید کنیم؟

وی تأکید کرد: چیزی از سنخ اقتصاد، روانشناسی و غیره اسلامی می‌توانیم داشته باشیم وگرنه در اینکه تمامی کتب مقدس، افسانه‌ها و اسطوره‌ها در مورد نظام تکوین، تاریخ، اجتماع و انسان حرفی برای گفتن دارند، شکی نیست.

عبدالکریمی گفت: اینکه نمی‌توان بین علوم تجربی جدید یک نظامی تأسیس کرد که به آن نظام علم دینی گویند، مسئله است وگرنه اینکه 4 مورد درباره علم دینی قطعی است و سؤالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که مؤسساتی مانند پژوهشکده باقرالعلوم(ع)، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و ... قرار است چه کاری انجام دهند؟ آیا قرار است علم دینی تأسیس کنند؟

این استاد دانشگاه گفت: کتب مقدس نسبت به انسان یک گونه شناخت دارند و در فلسفه جدید نیز نگاه دیگری وجود دارد و بحث بر سر این است آیا می‌توانیم بر اساس داده‌های کتب مقدس تئوری علمی دهیم؟

وی ادامه داد: این مفهوم پارادوکسیکال است چون علم تجربی است اما اسلام حقیقت است نه تجربی؛ علم یک امر نقدی است اما دین انتقادی نیست. علم نسبی اما دین حقیقت مطلق است. علم دینی اسلامی یعنی علم قدسی یا ناقدسی.

عبدالکریمی با تأکید بر اینکه دین و علم متعلق به دو مرتبه مختلف از آگاهی هستند، گفت:‌ دین مربوط به مرتبه حضور است و علم بشری مرتبه حصول است. دین در حوزه خودآگاهی است و این حوزه احکامی دارد که با احکام واقعیت‌ها دو حوزه کاملاً متفاوت است و ایجاد یک نظام معرفتی جدید به معنای این است که تاریخ بشر ورق خورد، درست مثل زمانی که مدرنیته ظهور پیدا کرد.

وی گفت:‌ نقد ما نسبت به تمدن غربی این است که این تمدن همه چیز را حول و حوش انسان تعریف می‌کند و حقیقت متعالی دیگری دائر مدار عالم است نه انسان؛ لذا ادعای تأسیس علوم انسانی ـ اسلامی چیزی از این سنخ است یعنی بشر محوری را در اوج خود می‌گذاریم و این عین سکولاریم به نام دین است.

عبدالکریمی با بیان اینکه فهم دینی یعنی اعتقاد به یک حقیقت متعالی، گفت: بشر باید حد و حدود بشری خود را بفهمد؛ ما آزاد هستیم که بسیاری از کارها را انجام دهیم ولی هرکاری را نمی‌توانیم انجام دهیم.