سلطانالعارفین روزبهان بقلی شیرازی؛ پیر مراد سعدی + عکس
گروه اجتماعی: سلطانالعارفین، ابومحمد روزبهان بقلی فسایی شیرازی معروف به شیخ شطاح از عرفا و علمای قرن ششم هجری است و سعدی در شعری برای حفاظت از شهر شیراز خدا را به این شیخ و شیخ کبیر قسم داده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، سلطانالعارفین، ابومحمد روزبهان بقلی فسایی شیرازی معروف به شیخ شطاح از عرفا و علمای قرن ششم هجری است.
روزبهان درسال 522 هجری قمری در فسا متولد شد. در مکتب به آموختن قرآن پرداخت و حافظ قرآن شد و از آغاز جوانی در پی تحصیل برآمد. او از دانشمندان نامی و عارف است که در رشد و تکامل اندیشه والای بشری سهمی بسزا داشته است. نخستین حالات عرفانی را در سالهای سه، هفت و پانزده سالگی تجربه کرد.
وی در عرفان و تصوف مقامی شامخ داشته و به همین روی سعدی در شعری برای حفاظت از شهر شیراز خدا را به این شیخ و شیخ کبیر قسم داده است: به ذکر و فکر عبادت به روح شیخ کبیر/ به حق روزبهان و به حق پنج نماز
شیح روزبهان در فسا به تحصیل فقه و حدیث و علوم ظاهری پرداخت و فقه را نزد فقیه ارشدالدین نیریزی میآموزد؛ آنگاه در سفری که به مصر داشته، صحیح بخاری را نزد حافظ سلفی در اسکندریه فرا میگیرد.
شیخ روزبهان از فسا به شیراز مسافرت میکند، پس از ورود به شیراز در رباط ابومحمد الجوزک اقامت میکند. پس از چندی رباط خویش را در بابالخداشبن منصور، بنا کرده و در آنجا مسکن میگزیند. شیخ مدت هفت سال در کوه بموی شیراز مشغول ذکر و عبادت و دریافت بوده است.
شیخ تا سال ۵۷۰ هجری قمری در شیراز ساکن بود، آنگاه به فسا میرود و در آنجا کتاب منطقالاسرار بیانالانوار را تألیف میکند. در این اثنا، روایتها و مکاشفاتی بر وی وارد میشود.
شیخ از شیراز مسافرتهایی نیز به کرمان، حجاز، شام و مصر داشته است. در سامره به محضر یکی از زهاد کُرد به نام جاگیر (وفات ۵۹۱ هجری قمری) رسید و در سفر حج از شیخ ابوالصفا در واسط خرقه گرفت و پس از حج نیز به مصر و شام میرود.
در اسکندریه به همراه حضرت ابونجیب عمر سهروردی (۴۹۰-۵۶۳ هجری قمری) در محضر صدرالدین سلفی اصفهانی کتاب صحیح بخاری را استماع میکند.
شیخ پس از سالها سفر سرانجام به شیراز بازگشت و بقیه عمر خود را به تدریس و تربیت مریدان و نوشتن کتاب گذرانید. شیخ روزبهان در هفته چند نوبت در مسجد عتیق و مسجد سُنقری، وعظ و تذکیر میفرمود و کلامش تأثیر فراوانی در مستمعین داشت. در اواخر عمر با این که دچار فلج پا شده بود، اما با شور و شوق بسیار و با کمک مریدان به مسجد میرفت و وعظ میکرد و پس از بیان مختصری در باب معانی ظاهری آیات و روایات به توضیح معانی عرفانی آنها میپرداخت.
آثار وی درباره تصوف حدود 21 کتاب است که برخی از آنها بدین شرح است: بیانالمقامات، کشفالاسرار و مکاشفاتالانوار و شرح شطحیات (این کتاب بیش از هر مطلبی به شرح سخنان حلاج و دفاع از او پرداخته است).
شیخ روزبهان در پارسینویسی استاد بود و توجه بسیاری به ایران باستان داشت، مجموعه سرودههای او به دو زبان فارسی و عربی در دیوان «المعارف فی الشعر» گردآوری شده بود. شیخ به مدت 50 سال در مسجد جامع عتیق مردم را وعظ میگفت.
سرانجام شیخ روزبهان بقلی شیرازی در سال ۶۰۶ هجری قمری در شیراز و در رباط خویش جان به معشوق تسلیم کرد و سید قاضی شرفالدین بر او نماز گزارد و شیخ ابوالحسن کردویه وی را تلقین گفت.
آرامگاه شیخ روزبهان
مزارش در قبرستان محله باغ نو (درب شیخ) و جنب رباطی بود که بر اساس کتیبه قدمگاه، خود آن را در سال ۵۶۰ هجری قمری در شیراز ساخته بود و بعدها مزارش به این رباط ملحق شد.
در سال 1345 خورشیدی به سفارش انجمن آثار ملی، بر روی قبر شیخ و فرزندان او بنایی ساخته شد. در گذشته، بر زیارت این محل در روز سه شنبه تأکید میکردند و وضوگرفتن با آب چاه این رباط و نمازگزاردن بر مزار شیخ را موجب رواشدن حاجت میشمردند.
این مقبره در مشرق شیراز و در انتهای شرقی خیابان لطفعلی خان زند، در محلهای که آن را به مناسبت وجود قبر شیخ، درب شیخ میخوانند واقع شده است.
در محوطه آرامگاه سه پله سنگی قرار دارد که به ایوانی بدون سقف منتهی میشود و در اطراف ساختمان کشیده شده است. پس از آن ایوان مسقفی دیده میشود که در ادامه آن ایوانی دیگر با عرض کمتر به چشم میخورد و بر شیخ و قبور دو تن از فرزندان و فرزندزادگان وی در آنجا واقع شده است.
بر پیشانی این ایوان با خط نستعلیق نوشته شده است: آرامگاه شیخ کبیر ابومحمد روزبهان، تولد در فسا ۵۲۲ هجری، ۵۰۷ ش، وفات در شیراز ۶۰۶ ه.ق.، ۵۸۸ ش. بر بالای ایوان لوحهای برنجی قرار گرفته که این کلمات بر روی آن نقر شده است: «لااله الاالله الملک الحق المبین» در پایین همین لوحه، بر روی تکه سنگی نوشته شده: ای تو را با هر دلی رازی دگر مقابل در ورودی شاه نشینی با دو پنجره مشبک و کاشیهای معرق قرار دارد.
بین آن دو پنجره سنگ نبشتهای است که نام شیخ، سال تولد، سال درگذشت و تاریخ بنا و سازندگان آن بدین شرح آمده است: «به خواست خدای هر دو جهان».
بنای آرامگاه شیخ روزبهان ابومحمد فرزند ابینصر فرزند روزبهان بقلی فسایی شیراز در جایگاه بخشی از مجموعه ساختمانهای خانقاه و رباط و دیگر ابنیه دوران زندگی آن بزرگوار که پس از گردش خوابگاه ابدی وی و چند نفر از افرد خانواده او شد، بهوسیله انجمن آثار ملی ساخته شد.
در جنوب شاهنشین کتیبه دیگری است که شامل دو قسمت میشود. بر روی قسمت اول آن نوشته شده است: شیخ روزبهان ابو محمدبن ابونصر بقلی فسایی شیرازی به سال ۵۲۲ هجری در فسا چشم به دنیا گشود و در محرم ۶۰۶ هجری در شیراز در خانقاه خود که اکنون این بنا در آنجا برپا شده است، جهان را بدرود گفت.
این عارف بزرگوار جامع بین کمالات صوری و معنوی - قال و حال - زهد و عشق - صحو و سکر، تحقیق و تعلیم در شریعت و طریقت و پیشوای کاروان راه حقیقت بوده است.
سنگ قبر شیخ، اولین قبر سمت جنوبی است که یک متر و 69 سانتیمتر طول و 56 سانتیمتر عرض دارد.
