هر روز ماه رمضان، منزلی از سیر و سلوک است/ تبدیل سی‌مرغ نفوس به سیمرغ عقل و ولیّ

حجت‌الاسلام والمسلمین هادی عباسی، مدرس سطح عالی حوزه علمیه در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از قم، گفت: در دعای روز سی‎ام ماه مبارک رمضان می‎خوانیم: «اللَّهُمَّ اجْعَلْ صِیَامِی فِیهِ بِالشُّکْرِ وَ الْقَبُولِ عَلَى مَا تَرْضَاهُ وَ یَرْضَاهُ الرَّسُولُ مُحْکَمَةً فُرُوعُهُ بِالْأُصُولِ بِحَقِّ سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ؛ خدایا روزه‏ام را در این ماه، بر پایه آنچه تو و پیامبر آن را مى‌‏پسندد مورد سپاس و پذیرش قرار ده، درحالى‏‌که فروعش بر اصولش استوار باشد، به حق سرورمان محمّد و اهل بیت پاکش و سپاس‏ خداى را پروردگار جهانیان».

وی با اشاره به فراز «اللَّهُمَّ اجْعَلْ صِیَامِی فِیهِ بِالشُّکْرِ»، افزود: پیش‌تر بیان کردیم که هریک از روزهای ماه مبارک رمضان، در واقع منزلی از منازل سیر و سلوک است، اکنون در آخرین منزل این ماه که منزل سی‌ام است، قرار داریم؛ در آخرین وادی از خداوند باری تعالی می‌خواهیم روزه ما را آن‌گونه که خود و پیامبرش می‌پسندند، مورد شکر و قبول قرار دهد.

این مدرس حوزه یادآور شد: شکر، شناخت نعمت و سپاسگزاری از منعم است و مقام والایی است؛ حضرت سیدالشهداء(ع) در شب عاشورا پس از آن‌که سخنرانی پرشوری کردند، یک دعا نمودند: اجعلنا من الشاکرین؛ خدایا! ما را جزو شاکران درگاهت قرار بده؛ از این سخن معلوم می‌شود مقام شکر، مقام بسیار بلندی است که حضرت آن را در آخرین لحظات از خداوند طلب می‌کنند.

وی گفت: ماه رمضان، روزه، شب قدر، ولایت و ... همه این‌ها نعمت هستند و شکر نیاز دارند، «فَآلاَؤُکَ جَمَّةٌ ضَعُفَ لِسَانِی عَنْ إِحْصَائِهَا وَ نَعْمَاؤُکَ کَثِیرَةٌ قَصُرَ فَهْمِی عَنْ إِدْرَاکِهَا فَضْلاً عَنِ اسْتِقْصَائِهَا؛ آنقدر نعمت‌های تو زیاد است که زبانم از شمارش ناتوان و به حدی بسیار است که فهمم از ادراکش قاصر است تا چه رسد که همه را بتواند اندازه یافت»، (مناجات شاکرین)، شکر از آن انسان است ولی قبول آن، از آن خداست.

وی یادآورشد: اولین روز از خداوند خواستیم روزه ما را روزه حقیقی قرار دهد، روزه‌ای که در آن گناه و معصیتی صورت نگیرد و تمام اعضا و جوارح ما نیز روزه باشند، اکنون که در آخرین روز از این ماه مبارک هستیم، نمی‌دانیم چه اندازه توانسته‌ایم روزه‌دار واقعی باشیم؛ از خداوند کریم در این روز می‌خواهیم کوتاهی‌های ما را ببخشد و با رحمت و کرامت خویش اعمال و روزه‌های ما را مورد قبول درگاهش قرار دهد.

از خداوند پذیرش اعمالمان را می‌خواهیم

عباسی خراسانی تصریح کرد: از خداوند می‌خواهیم اعمال و روزه ما را آن‌گونه که مورد رضایت خود و رسولش هست، بپذیرد؛ رضایت رسول(ص) در کنار رضایت خدا مطرح است و این بیانگر این است که رضایت رسول(ص) در راستای رضایت خداست و اگر انسان بخواهد خدا از او راضی باشد، باید رسول را راضی کند و رضایت خدا و رسول هم با پیروی و اطاعت از دستورات آن‌ها است: «أَطِیعُواْ اللّهَ وَرَسُولَهُ؛ خدا را پیروی کنید و از رسول تبعیت کنید»؛ پیامبر(ص) نیز رضایت خویش را در گروی رضایت اهل بیت خویش می‌داند؛ چنان‌چه در مورد حضرت فاطمه(س) می‌فرمایند: ای سلمان! هرکس فاطمه، دخترم را دوست بدارد، در بهشت با من است و هرکس دشمنی کند، در آتش، ای سلمان! محبّت فاطمه(س) در صد موضع مفید است که کم‌ترین آن‌ها مرگ، قبر، میزان، روز محشر و صراط و زمان محاسبه است؛ هرکس که فاطمه از او راضی باشد، من نیز از او راضی خواهم بود ومن از هر کس راضی باشم، خدا از او راضی است؛ هر که فاطمه(س) بر او غضب نماید، من بر او خشمناک خواهم شد و به‌دنبال آن خدا بر او غضبناک می‌شود؛ وای بر آنکه به فاطمه و شوهرش امیرالمؤمنین علی(ع) و فرزندان و شیعیان او ستم کند.

وی افزود: از خداوند می‌خواهیم روزه و اعمال ما را در این ماه مبارک رمضان با نظر لطف و رحمت خویش، آن‌گونه که خود، رسولش(ص) و اهل بیت رسولش می‌پسندند، بپذیرد.

عباسی با اشاره به فراز «مُحْکَمَةً فُرُوعُهُ بِالْأُصُولِ» اظهار کرد: خواسته دیگری که از خداوند داریم این است که روزه ما را روزه‌ای قرار دهد که فروعش به اصول محکم و استوار باشد، فرع و شاخه هر درختی به اصل و ریشه آن است، هرچه ریشه استوارتر باشد، درخت نیز مقاوم‌تر خواهد بود، ایمان نیز درختی است که اصل آن ولایت است؛ چنان‌چه امام باقر(ع) فرمودند: بنی الاسلام علی خمس، الصلاة و الزکاة و الصوم و الحج و الولایة و لم یناد بشیء کما نودی بالولایة؛ اسلام بر پنج چیز استوار است، نماز، زکات، روزه، حج و ولایت و آن‌چنان که به ولایت سفارش شده، به چیز دیگر سفارش نشده‌ است

بدون ولایت، اعمال انسان حبط و باطل می‌شود

وی افزود: از این روایت و روایات مشابه به‌دست می‌آید که همه این‌ها مبتنی بر ولایتند و بدون ولایت مورد پذیرش واقع نمی‌شوند؛ بنابراین روزه بدون ولایت نیز قبول نیست؛ پیامبر(ص) فرمودند: پایه اسلام، محبت من و اهل بیت من است؛ از خداوند می‌خواهیم که روزه ما را به اصول که از جمله آن ولایت باشد، محکم و استوار کند که بدون ولایت داشتن، اعمال انسان حبط و باطل می‌شود.

این مدرس حوزه در مورد فراز «بِحَقِّ سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ» گفت: در پایان خدا را به حق پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت ایشان قسم می‌دهیم؛ چراکه این عزیزان سردمداران سیر و سلوک هستند و آخرین پیامبر(ص) است که عبادات به او ختم می‌شود.

وی در توضیح فراز «وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ» گفت: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ» هم آغاز کتاب (حمد/2) است و هم ذکر جنت، آخرین جمله فرشتگان، هنگامی که انسان را در جنت و بهشت جای می‌دهند «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ» است؛ «وَ تَرَى الْمَلَئکَةَ حَافِّینَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ یُسَبِّحُونَ بحَِمْدِ رَبهِِّمْ  وَ قُضىِ‏َ بَیْنهَُم بِالحَْقّ‏ِ وَ قِیلَ الحَْمْدُ لِلَّهِ رَبّ‏ِ الْعَالَمِین؛ و فرشتگان را مى‏بینى که گرد عرش خدا حلقه زده‏اند و به ستایش پروردگارشان تسبیح مى‏گویند. میان آنها نیز به حق داورى گردد و گفته شود که ستایش از آن خدایى است که پروردگار جهانیان است»، (زمر/75).

عباسی خراسانی بیان کرد: آخرین سخنی که مؤمنین نیز در بهشت می‌گویند، همین است: «دَعْواهُمْ فیها سُبْحانَکَ اللَّهُمَّ وَ تَحِیَّتُهُمْ فیها سَلامٌ وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمین؛ گفتار (و دعاى) آنها در بهشت این است که: «خداوندا، منزهى تو!» و تحیّت آنها در آنجا: سلام و آخرین سخنشان این است که: «حمد، مخصوص پروردگار عالمیان است!»، (یونس/ 10).

هر روز از ماه رمضان، منزلی از منازل سیر و سلوک است

وی افزود: چنان‌چه در اوایل ماه گفتیم، هر روز از ماه مبارک رمضان، منزلی از منازل سیر و سلوک است و انسان روزه‌دار، سالک و رهروی این منازل است؛ هر منزلی خاص خودش است و نفس انسان و سالک در ماه رمضان با توجه به آیات قرآن و قرائت آن و پیروی از رسول صاحب آن، می‌تواند نفس خود را که سی‌مرغ است به سیمرغ برساند و به تعبیر آقایان عرفا، منازل سی‌گانه سیر و سلوک را با سی‌مرغ متعدد و گوناگون نفوس به سیمرغ عقل و ولیّ، واصل و نائل کند و عبادت رهبتی و راهبانه (ترس از دوزخ) را به عبادت رغبتی و راغبانه (شوق بهشت) برساند و عبادت عارفانه و شکرانه را نائل شود و عبادت او، عبادت حبی شود «یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ؛ خدا آن‌ها را دوست دارد و آن‌ها نیز خدا را دوست دارند»، (مائده/54)؛ تا جایی که هم‌صدا و هم‌نوا با ولیّ می‌شود که فرمود: «الهی ما عبدتک خوفا من نارک و لا طمعا فی جنتک بل وجدتک اهلا للعباده فعبدتک؛ خدایا من تو را از ترس آتش جهنمت پرستش نکردم و به طمع بهشتت عبادت نکردم، بلکه فقط تو را شایسته پرستش می‌بینم» (بحارالانوار، ج 41، باب 101، ص14).

این مدرس حوزه عنوان کرد: هنگامه‌ای که به عبادت شکری و حبی رسید، معنی عشق تام را احساس و ابراز می‌کند و به شکرانه رسیدن سی‌مرغ به سیمرغ حقیقی، توسط منازل سی‌گانه آیات، ادعیه، تلاوت اذکار، نماز و روزه، جشن رمضان می‌گیرد و آن روز برای سالک لحظه عید است که بازگشت به نفس و عقل دارد.

وی یادآور شد: انسان سالک این عید را به گناه نکردنی که به فرموده علی(ع) «و کل یوم لا یعصی الله فیه فهو یوم عید؛ هر روز که در آن معصیت خدا نشود، روز عید است»، برای همیشه و ابد جشن می‌گیرد.

عباسی افزود: برای دعای پایانی چند فرازی از دعای وداع رمضان از زبان امام سجاد(ع) می‌خوانیم: «اللَّهُمَّ فَتَقَبَّلْهُ مِنَّا بِأَحْسَنِ قَبُولِکَ وَ تَجَاوُزِکَ وَ عَفْوِکَ وَ صَفْحِکَ وَ غُفْرَانِکَ وَ حَقِیقَةِ رِضْوَانِکَ؛ خدایا آن را از ما به نیکوترین پذیرش، و گذشت و عفو و چشم‏‌پوشى و آمرزش و خشنودى‌‏ات بپذیر».

این مدرس حوزه گفت: در ادامه می‎خوانیم: «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِعَظِیمِ مَا سَأَلَکَ بِهِ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِکَ مِنْ کَرِیمِ أَسْمَائِکَ وَ جَمِیلِ ثَنَائِکَ وَ خَاصَّةِ دُعَائِکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ شَهْرَنَا هَذَا أَعْظَمَ شَهْرِ رَمَضَانَ مَرَّ عَلَیْنَا؛ خدایا از تو مى‌‏خواهم، به حق بزرگترین چیزى که یکى از آفریدگانت از تو خواست، از نام‌هاى‏ گرامى‏‌ات و ثناى زیبایت و دعاى خاصت که بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستى و این ماه را بزرگترین ماه‏ رمضانى قرار دهى که بر ما گذشته».

وی عنوان کرد: در ادامه می‎خوانیم: «اللَّهُمَّ وَ أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ وَ طَوْلِکَ وَ عَفْوِکَ وَ نَعْمَائِکَ وَ جَلالِکَ وَ قَدِیمِ إِحْسَانِکَ وَ امْتِنَانِکَ أَنْ لا تَجْعَلَهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنَّا لِشَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّى تُبَلِّغَنَاهُ مِنْ قَابِلٍ عَلَى أَحْسَنِ حَالٍ؛ خدایا و از تو مى‏‌خواهم به رحمت و بخشش و گذشتت و نعمت‌ها و جلالت و دیرینه احسان و عطایت، اینکه آن را آخرین بهره از ماه رمضان قرار ندهى، تا ما را در سال آینده‏ به آن برسانى، آن هم بر پایه بهترین حال»، «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَعَانَنَا عَلَى صِیَامِ هَذَا الشَّهْرِ وَ قِیَامِهِ حَتَّى بَلَّغَنِی آخِرَ لَیْلَةٍ مِنْهُ؛ ستایش خداى را که بر روزه این‏ ماه و بپادارى عبادتش ما را یارى نمود تا مرا به آخرین شب آن رساند».